Naukowcy z Uniwersytetu Waterloo pracują nad robotami, które po dotarciu do kamienia nerkowego, rozpuszczają go.

Kamienie nerkowe: Bolesny problem, brak idealnych metod leczenia

Kamienie nerkowe – twarde złogi tworzące się w drogach moczowych – dotykają około 12% ludzi. W Polsce na kamicę nerkową choruje ok. 500 000 osób. To choroba bolesna, uciążliwa i często nawracająca, wymagająca długotrwałego leczenia farmakologicznego i powtarzania zabiegów operacyjnych. Nie wszystkie większe kamienie można rozbić metodą litotrypsji falą uderzeniową albo laserem wprowadzanym laparoskopowo. Wszystko zależy od wielkości, lokalizacji i twardości (gęstości).

Pacjentom zazwyczaj przepisuje się środki przeciwbólowe i leki doustne rozpuszczające złogi, które powoli łagodzą objawy w ciągu tygodni lub miesięcy. Ale gdy kamienie są większe i blokują przepływ moczu, trzeba je usunąć chirurgicznie.

Międzynarodowy zespół badawczy pod kierownictwem Uniwersytetu Waterloo w Ontario w Kanadzie wpadł na pomysł dostarczania środka rozpuszczającego bezpośrednio do otoczenia kamienia. Jak? Za pomocą maleńkich robotów.

Szybsza ulga i precyzyjne leczenie bezoperacyjne

Nowa technika została przetestowana na modelu naturalnej wielkości nerki wydrukowanym na drukarce 3D. Opiera się ona na robotach w kształcie elastycznych, cienkich, 1-centrymetrowych pasków zawierających enzym zwany ureazą. Po umieszczeniu go w lokalizacji kamienia, ureaza zmniejsza kwasowość otaczającego moczu, rozpuszczając kamienie do rozmiarów umożliwiających ich naturalne wydalenie w ciągu zaledwie kilku dni.

Robot w kształcie paska nie jest jednak wyposażony w żaden mechanizm napędzający, baterie albo elektronikę, a jedynie w magnesy. Sterowanie odbywa się za pomocą umieszczonego na zewnątrz magnesu obsługiwanego przez lekarzy. Wirująca głowica pozwala na precyzyjne manewrowanie paskiem w nerce.

Dr Veronika Magdanz, profesor inżynierii projektowania systemów na Uniwersytecie Waterloo, jest przekonana, że minimalnie inwazyjny system leczenia najlepiej sprawdzi się u osób, u których kamienie często nawracają i które nie tolerują leków doustnych lub nie mogą poddać się operacji z powodu czynników ryzyka, takich jak przewlekłe infekcje.

– Mamy nadzieję, że przyspieszone rozpuszczanie kamieni przyniesie szybszą ulgę w bólu i pomoże pacjentom szybciej je wydalić – mówi dr Magdanz. Teraz system zostanie przebadany na dużych zwierzętach. Naukowcy pracują też na udoskonalonym systemem sterowania, który składa się napędzanego silnikiem magnesu umieszczonego na ramieniu robota oraz systemu obrazowania ultrasonograficznego w czasie rzeczywistym. W ten sposób lekarze będą mogli jeszcze precyzyjniej i wygodniej manewrować robotami w pobliżu kamieni.

Czytaj także: Nowy zegarek Apple Watch wykrywa nadciśnienie krwi

Tylko w jednym roku 3,7 miliona osób w Anglii skorzystało z porad lekarskich w zakresie zdrowia psychicznego – o 40% więcej niż przed pandemią. Aby lepiej dotrzeć z pomocą do chorych i odciążyć służbę zdrowia, rząd UK wyda 3,6 mln funtów na rozwój nowoczesnych technologii opartych na AI i rozszerzonej rzeczywistości.

Aplikacja złagodzi lęk, okulary VR pomogą w codziennych czynnościach

Wielka Brytania uruchamia bezprecedensowy program finansowania technologii, które mają poprawić dostęp do usług zdrowia psychicznego. 17 projektów z całego kraju otrzyma łącznie 3,6 mln funtów w ramach inicjatywy Mindset XR for Digital Mental Health. Wśród wynalazków są m.in. inteligentne okulary pomagające osobom w depresji w codziennym życiu, aplikacje łagodzące objawy lęku oraz gry dla dzieci rozwijające umiejętności społeczne.

Finansowanie trafi m.in. na rozwój okularów wyposażonych w systemy sztucznej inteligencji, które pozwalają osobom z depresją, lękiem czy psychozą wspomóc pamięć krótkotrwałą i radzić sobie z negatywnymi myślami. Urządzenie rozpoznaje przedmioty codziennego użytku, a dołączona aplikacja daje użytkownikowi praktyczne wskazówki, ostrzegając przed zagrożeniem (np. zachowanie ostrożności podczas gotowania wody) albo wspierając chorych w realizacji codziennych czynności, takich jak przygotowanie posiłku. Z czasem system dostosowuje się do indywidualnych potrzeb użytkownika, a także może działać profilaktycznie przeciw pogłębianiu się zaburzeń poznawczych i demencji.

Równolegle rozwijane są aplikacje wykorzystujące filtry AI, które mają ułatwiać terapię osobom cierpiącym na stany lękowe. Dzięki personalizowanym narzędziom użytkownicy mogą tworzyć wizualne materiały terapeutyczne, np. edytować zdjęcia tak, aby usuwać elementy wywołujące stres i dodawać uspokajające treści.

Wsparcie otrzymały także projekty skierowane do dzieci i młodzieży. Przykładowo, oparta na rozszerzonej rzeczywistości (AR, augmented reality) gra planszowa Play Well for Life stworzona we współpracy z Uniwersytetem Zachodniej Anglii ma pomagać dzieciom rozwijać umiejętności komunikacyjne i społeczne, a także redukować lęk poprzez zabawę w czterech interaktywnych „światach”.

W Irlandii Północnej powstanie wirtualny trener dla osób zmagających się z uzależnieniami. Interaktywne środowisko symulujące prawdziwe sesje terapeutyczne pozwoli pacjentom przechodzić spersonalizowany proces leczenia w bezpiecznych warunkach.

Terapie cyfrowe na niedobór psychologów

W latach 2023–2024 z pomocy NHS w zakresie zdrowia psychicznego skorzystało ponad 3,7 mln osób w Anglii. To duże obciążenie dla systemu, w którym brakuje pieniędzy, psychiatrów i psychologów.

Wiceminister zdrowia zajmująca się zdrowiem psychicznym, Baroness Merron, zwróciła uwagę, że dzięki inteligentnym okularom czy aplikacjom AI można dotrzeć do osób, które często pozostają poza systemem wsparcia, szczególnie w regionach o gorszym dostępie do usług zdrowotnych.

Rząd zapowiada, że rozwój technologii wspierających zdrowie psychiczne będzie jednym z priorytetów 10-letniego Planu Zdrowotnego. Dokument przewiduje dodatkowe 688 mln funtów na poprawę dostępu do terapii, zwiększenie liczby pracowników w sektorze oraz rozwój cyfrowych narzędzi, które będą pełnić rolę pełnowartościowych metod terapeutycznych.

Jeśli zaplanowane pilotaże zakończą się sukcesem, w ciągu najbliższego roku do półtora pacjenci w całym kraju mają zyskać dostęp do nowoczesnych, spersonalizowanych narzędzi terapeutycznych. Takie inwestycje przydałyby się także w Polsce – średni czas oczekiwania na pierwszą wizytę u psychologia wynosi – w zależności od regionu – od 6 miesięcy do nawet 2 lat. Z ostatnich danych wynika, że na 700 pacjentów przypada tylko 1 lekarz o specjalizacji w psychiatrii. Tymczasem gwałtownie rośnie liczba zaburzeń psychicznych i związanych z tym zwolnień lekarskich.

Czytaj także: Dlaczego Polacy nie dbają o zdrowie? [DEBATA IMPACT 2025]

DeviceGuide to rozwiązanie oparte na sztucznej inteligencji (AI) wspierające lekarzy podczas zabiegu naprawy nieszczelnej zastawki mitralnej. System przetwarza w czasie rzeczywistym dane z urządzeń obrazowania medycznego, tworząc obraz 3D wnętrza bijącego serca i pomagając kardiochirurgom w nawigacji cewnikiem, aby prawidłowo osadzić implant.

Zabiegi na sercu wymagające perfekcji chirurgicznej

Niedomykalność mitralna (MR) dotyka około 37 milionów dorosłych na całym świecie i jest najczęstszą chorobą zastawki mitralnej, występującą u ok. 2% populacji. Klinicznie istotna MR, czyli o umiarkowanym lub większym nasileniu, występuje u ponad 10% osób po 70 roku życia. Wtórna MR często towarzyszy niewydolności serca, głównej przyczynie zgonów w Polsce, na którą choruje ok. 1,2 mln osób. Szacuje się, że nawet u 50% z ciężką postacią MR rezygnuje się z zabiegu ze względu na ryzyko operacyjne wynikające z podeszłego wieku. Nieleczona MR często prowadzi do śmierci pacjenta.

Alternatywą do operacji na otwartym sercu są małoinwazyjne, przezcewnikowe zabiegi naprawy niedomykalności zastawki mitralnej. To tak zwana metoda „brzeg-do-brzegu” (ang.: edge-to-edge) polegająca na połączeniu obu płatków zastawki mitralnej za pomocą specjalnej zapinki. Choć bezpieczniejsza dla pacjentów, technika jest jedną z najbardziej skomplikowanych procedur kardiologicznych w medycynie wymagających dużej precyzji.

Tradycyjnie lekarze polegają na dwuwymiarowych obrazach rentgenowskich i ultrasonograficznych, manualnie manewrując cewnikiem podczas wprowadzania implantu do poruszającej się komory serca. Ale teraz z pomocą przychodzi AI.

Sztuczna inteligencja widzi to, czego lekarze wcześniej nie byli w stanie dostrzec

DeviceGuide działa jak pomocnik kardiochirurga, pomagając mu w prawidłowym manewrowaniu cewnikiem i dokładnym osadzeniu implanta. Wykorzystując algorytmy głębokiego uczenia się do interpretacji i łączenia obrazów rentgenowskich i ultrasonograficznych w czasie rzeczywistym, tworzy na żywo trójwymiarową wizualizację serca i położenia urządzenia w jego wnętrzu.

– Po raz pierwszy sztuczna inteligencja pomaga w czasie rzeczywistym podczas zabiegów usuwania wad serca – mówi dr Atul Gupta, dyrektor medyczny ds. diagnostyki i leczenia w Philips oraz praktykujący lekarz interwencyjny. System działa jak inteligentny asystent lekarza, zwiększając widoczność, pewność i precyzję podczas minimalnie inwazyjnych zabiegów. Wprowadzanie cewnika do bijącego serca można porównać do próby trafienia w cel wewnątrz przezroczystej, poruszającej się piłki tenisowej.

Podczas naprawy zastawki mitralnej, oprócz doświadczenia kardiochirurga równie ważna jest praca zespołowa i wyczucie czasu. Jeden lekarz kontroluje sondę obrazującą, drugi nawiguje cewnikiem, a pozostali monitorują dane na żywo. DeviceGuide tworzy jeden wspólny punkt odniesienia wizualnego, pokazując wszystkim obecnym na sali operacyjnej ten sam obraz anatomii i urządzenia. Pozwala to usprawnić komunikację i pomaga zespołowi skupić się na pacjencie, zamiast na analizie obrazów.

Zabiegi kardiologiczne w 3D z aktywną nawigacją

Oparty na AI DeviceGuide, automatycznie rozpoznaje, śledzi i podświetla sylwetkę implantu, gdy porusza się on w sercu. Każdy najmniejszy ruch jest analizowany w czasie rzeczywistym, pomagając lekarzom w precyzyjnej nawigacji i utrzymaniu poprawnej orientacji ruchów przez cały czas trwania zabiegu. Jak to możliwe? AI łączy wiele obrazów z urządzeń diagnostyki obrazowej w jeden spójny obraz 3D, dzięki czemu każdy członek zespołu kardiologicznego, w tym lekarz ultrasonografista i kardiolog interwencyjny, widzi ten sam, zsynchronizowany obraz w czasie rzeczywistym.

– To tak, jakby do urządzenia przymocowano zawsze widoczne, nawigujące światło. AI śledzi jego ruch 3D w komorach serca, pokazując położenie i kierunek w czasie rzeczywistym. Daje to lekarzom poczucie głębi i orientacji w miejscu zabiegu, co wcześniej nie było nieosiągalne – twierdzi dr Gupta.

DeviceGuide jest przeznaczony dla kardiologów wykonujących przezcewnikowe zabiegi naprawy zastawki mitralnej (TEER, Transcatheter Edge-to-Edge Repair). Rozwiązanie uproszcza wykonanie zabiegu i może być stosowane zarówno w ośrodkach posiadających duże doświadczenie w TEER, jak i szpitalach, które dopiero zaczynają stosować tę metodę.

GPS dla serca

DeviceGuide rozszerza portfolio rozwiązań Philips w dziedzinie terapii wspomaganej obrazowaniem (IGT), umożliwiającej lekarzom wykonywanie skomplikowanych zabiegów poprzez małe nacięcia z wykorzystaniem obrazowania na żywo zamiast operacji. Jak podkreśla firma, innowacja jest krokiem milowym w rozwoju AI, która z roli asystenta diagnostycznego w obrazowaniu medycznym ewoluuje do narzędzia wspomagającego podejmowanie decyzji w czasie rzeczywistym podczas zabiegu.

System działa na platformie terapii obrazowej Azurion firmy Philips i technologii fuzji obrazowania w czasie rzeczywistym EchoNavigator. Łączą one obraz ultrasonograficzny i rentgenowski, wizualizując anatomię tkanek miękkich oraz poruszającego się w ich wnętrzu urządzenia. System głębokiego uczenia nieustannie analizuje dane, śledząc pozycję, trajektorię i orientację implantu podczas całego zabiegu. Innowacja to efekt współpracy z firmą Edwards Lifesciences, światowym liderem w dziedzinie innowacji strukturalnych serca.

Dla pacjentów minimalnie inwazyjne zabiegi wspomagane przez sztuczną inteligencję mogą oznaczać szybszy powrót do zdrowia i mniej powikłań. DeviceGuide ma szansę poprawić dostępność do ratujących życie metod leczenia dla osób, które ze względu na stan zdrowia lub wiek nie mogą być poddawane operacjom na otwartym sercu. W przypadku lekarzy, DeviceGuide może zmniejszyć poziom tzw. obciążenia poznawczego (liczba informacji do analizy podczas zabiegu), poprawić dokładność i usprawnić pracę zespołową na sali operacyjnej.

Czytaj także: 82% lekarzy twierdzi, że AI ratuje życie pacjentów

Dzięki integracji elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) z dużymi modelami językowymi, lekarze z Clínica Alemana de Santiago w Chile mogą szybko otrzymać podsumowanie informacji z obszernej kartoteki pacjenta oraz generować raporty sprawozdawcze. Dr Alejandro Mauro, dyrektor ds. transformacji cyfrowej, wyjaśnia, jak bezpiecznie i skutecznie stosować LLM w ochronie zdrowia.

Clínica Alemana wprowadziła duże modele językowe do e-dokumentacji medycznej. Jak działa integracja EDM i LLM?

Kiedy w listopadzie 2022 r. pojawił się ChatGPT, zaskakując świat nowymi możliwościami, wiedzieliśmy, jak będzie go można wykorzystać w medycynie – od lat testowaliśmy, ale jeszcze bez wdrażania, poprzednie modele językowe, takie jak BERT, RoBERTa czy medicalBERT. Stąd wraz z premierą ChatGPT byliśmy świadomi potencjału LLM, ale także ograniczeń i trudności związanych z ich bezpiecznym włączeniem do środowiska medycznego.

ChatGPT był punktem zwrotnym w rozwoju AI, wprowadzając element, którego brakowało poprzednim modelom: trenowanie modelu z wykorzystaniem informacji zwrotnych, znane jako uczenie się przez wzmocnienie (reinforcement learning).

W grudniu 2022 roku zaczęliśmy zastanawiać się nad potencjalnymi obszarami zastosowania, aby zintegrować GPT z naszą elektroniczną dokumentacją medyczną i przeprowadzić wstępne testy. Bezpośrednie włączenie ChatGPT do EDM nie było – i nadal nie jest – technicznie wykonalne, bo jest to model zamknięty. Okazja nadarzyła się, gdy Microsoft wprowadził modele OpenAI do prywatnej infrastruktury chmurowej na platformie Azure.

Jak w przypadku każdej innowacji, brakowało nam praktycznego doświadczenia we wdrażaniu modeli LLM w EDM. Dlatego rozpoczęliśmy prace rozwojowe od określenia, w których miejscach EDM użycie LLM będzie dozwolone. W kolejnym kroku zaczęliśmy tworzyć i testować prompty, stopniowo je udoskonalając. Potem powstał menedżer komunikatów, a następnie odpowiednie moduły w systemie EDM do wyświetlania nowych informacji. Pierwsze LLM udostępniliśmy personelowi medycznemu w październiku 2023 roku.

Jakie dokładnie?

Na pierwszym miejscu były podsumowania dokumentacji pacjentów. Ci z nas, którzy pracują z EDM dobrze wiedzą, czego jej brakuje. Pomimo solidnego projektowania systemów IT, EDM trudno się przegląda albo szuka w niej informacji. Pojawienie się genAI daje po raz pierwszy możliwość rozwiązania tego problemu poprzez przekształcanie setek stron ustrukturyzowanych i nieustrukturyzowanych informacji klinicznych w jasne i krótkie podsumowanie, pozwalające lekarzom maksymalnie wykorzystać czas przeznaczony na wizytę lekarską. Wprowadziliśmy też narzędzie wspomagające tworzenie notatek klinicznych – LLM podpowiada dalszą część tekstu, aby stał się on bardziej kompletny, jasny i poprawny gramatycznie.

Drugim zastosowaniem było generowanie raportów medycznych. W oparciu o notatki kliniczne lub całą historię pacjenta, LLM automatyzuje tworzenie dokumentów wymagane przez ubezpieczycieli lub inne podmioty, wyręczając w zadaniach postrzeganych przez lekarzy jako „administracyjne”.

Po trzecie, LLM bardzo nam ułatwiają tworzenie materiałów informacyjnych dla pacjentów, dostosowując język medyczny do prostego języka zrozumiałego dla osób niebędących lekarzami. Eksperymentalnie wprowadziliśmy też sugestie dotyczące planu leczenia, ale na razie ta opcja nie jest dostępna dla personelu medycznego.

Co zrobić, aby korzystanie z modeli LLM było łatwe dla użytkowników i bezpieczne pod względem dokładności i ochrony danych?

Najważniejsze jest wykorzystanie takiej chmury danych, która oferuje wdrażanie modeli LLM, ale jednocześnie jest zgodna z lokalnym i międzynarodowym prawem. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że korzystając z publicznych narzędzi hostowanych na wspólnej infrastrukturze firm takich jak Meta, OpenAI czy Google, mogą ujawniać poufne dane pacjentów i potencjalnie naruszać ich prawa.

My mieliśmy to szczęście, że chmura danych Microsoftu, na której pracuje nasz szpital, oferuje możliwość bezpiecznego wdrażania modeli AI. Ale można to też zrobić sięgając do modeli open-sourcowych i uruchomić AI na bazie lokalnej, jeśli nie wdrożono chmury. Na początek zalecam skonsultowanie pomysłu z działem prawnym i użytkownikami końcowymi, czyli lekarzami.

A jak wyglądał etap włączania AI do EDM?

Postrzegamy elektroniczną dokumentację medyczną jako żywy organizm, który musi rozwijać się i ewoluować. AI jest po prostu kolejnym krokiem w tej ewolucji.

Zazwyczaj wprowadzamy ulepszenia do EDM bez większych ogłoszeń, po prostu udostępniając je wszystkim lub wybranym użytkownikom. Tak też było w przypadku naszego rozwiązania AI nazwanego AlemanaGPT. Dodaliśmy ikonę w różnych miejscach EDM i obserwowaliśmy zachowania użytkowników: kto kliknął, które funkcje były najbardziej atrakcyjne, kto nigdy z nich nie korzystał, kto wypróbował je raz, a kto używał ich regularnie.

Na podstawie tych informacji zidentyfikowaliśmy trzy grupy lekarzy, z którymi nawiązaliśmy kontakt, aby poznać ich opinie i możliwości ulepszeń. Zebrane informacje zwrotne pozwoliły nam zoptymalizować narzędzie i dostosować je do sposobu pracy pracowników medycznych.

AlemanaGPT to żywy projekt, w którym codziennie wprowadzane są jakieś zmiany. Regularnie spotykamy się z zespołami klinicznymi, konsultujemy, co można zmienić na lepsze, aktualizujemy modele AI. Początkowo pracowaliśmy na GPT-3.5, a obecnie wykorzystujemy różne modele OpenAI, Anthropic i Google, w zależności od zadania.

Klinika stosuje też klasyczne narzędzia AI.

Algorytmy AI wdrażamy od 2018 roku. Każdego roku testujemy 2–4 modele komercyjne. Jeśli mają one wymagane certyfikaty, są bezpieczne oraz oferują konkretne korzyści, kwalifikujemy je do dalszych badań. Zazwyczaj testujemy przez sześć miesięcy i na podstawie wyników decydujemy, czy włączyć je na stałe do infrastruktury IT, czy odrzucić.

Tak powstał m.in. RapidAI, czyli zestaw modeli, które identyfikują obszary tkanki mózgowej nadającą się do uratowania po udarze, umożliwiając leczenie, które bez tego wsparcia byłoby niemożliwe. Skorzystały na tym setki pacjentów po udarze, w przypadku których udało się ograniczyć do minimum negatywne następstwa choroby.

Z kolei LimbusAI działający w naszym centrum radioterapii konturuje skany tomografii komputerowej narządów, aby uniknąć ich napromieniowania, co jest niezbędnym krokiem w bezpiecznym planowaniu leczenia. Bez AI cały proces zajmował nawet trzy godziny, a teraz tylko dwie minuty. Wprowadziliśmy też DeepC – rodzaj modelu AI, który pozwala wdrożyć i przetestować nowe modele AI za pomocą kilku kliknięć, co znacznie skraca czas konfiguracji i przyspiesza testy.

Z genAI szpital korzysta już 2 lata, z AI – ponad 7. Jakie ma Pan przemyślenia na jej temat?

Żadna technologia nie rozwiązuje wszystkich problemów ani nie jest idealna. Wiele z innowacji daje wrażenie rewolucyjnych i obiecuje przenosić góry, ale dopiero wdrożenie ujawnia ich rzeczywisty potencjał i ograniczenia.

Z mojego punktu widzenia najważniejsze dla szpitala jest posiadanie dojrzałości do szybkiego testowania innowacji. Wówczas placówka może szybko wdrażać najcenniejsze rozwiązania lub odrzucać te, które dużo obiecują, ale mało oferują. Dla mnie kryterium wyboru jest proste i ogranicza się do monitorowania, czy z nowej funkcji AI korzystają pracownicy służby zdrowia. Jeśli tak, wiem że takie rozwiązanie stanowi wartość dodaną i warto je skalować.

Chciałbym podkreślić jedno: Jesteśmy głęboko sceptyczni i kierujemy się dowodami wdrażając AI. Każdą technologię oceniamy obiektywnie i metodycznie, w pierwszym kroku identyfikując ryzyko związane z eksperymentalnym zastosowaniem. Obejmuje to przegląd badań walidacyjnych, certyfikatów i dokumentacji technicznej. Następnie przeprowadzamy testy pilotażowe z udziałem użytkowników końcowych. Na koniec monitorujemy wpływ nowej funkcji na pracę.

Szpital jako jeden z niewielu na świecie myśli już o wdrażaniu tzw. agentów AI.

W marcu 2025 roku powstał system Clínica Alemana Agent System, który opracowaliśmy we współpracy z partnerem technologicznym. Jego zakres kompetencji rozszerzyliśmy poza EDM na wszystkie systemy e-zdrowia w tym portal pacjenta, stronę internetową, system rozliczeń itd. Nowe rozwiązanie pozwala nam tworzyć dowolnych agentów AI i integrować je z naszymi systemami informatycznymi na bazie scentralizowanej platformy. Agenci mogą wykorzystywać różne narzędzia, aby zyskać bezpieczny dostęp do danych klinicznych oraz następnie analizować je za pomocą modeli LLM.

Pierwsze trzy wdrożenia są planowane na najbliższe miesiące i obejmą m.in. Agent EDM pozwalający lekarzom „rozmawiać” z dokumentacją medyczną pacjenta oraz zadawać konkretne pytania. Agent przeszukuje całą dokumentację, w tym wyniki badań, i zwraca informacje w żądanym formacie. Drugą innowacją będzie bezpieczny portal AI dla lekarzy, czyli taki prywatny ChatGPT w naszej chmurze. Wiedząc, że lekarze i tak już korzystają z ChatGPT, portal pozwoli zapobiegać ryzykownym praktykom wprowadzania danych pacjenta do systemów komercyjnych, jak właśnie ChatGPT.

Jak udaje się Państwu przekonać personel do korzystania z AI?

Podstawą jest dobra komunikacja między Działem Informatyki Biomedycznej a pracownikami. Nowe rozwiązania projektujemy w oparciu o bezpośrednie opinie użytkowników, a gdy pomysły pochodzą od informatyków, zawsze współpracujemy z lekarzami i pielęgniarkami, aby zweryfikować ich przydatność.

Wszystko zaczyna się od problemu, nigdy od technologii. Jeśli nie ma problemu, który technologia może rozwiązać, nie podejmujemy żadnych działań, niezależnie od trendów technologicznych. Dzięki takiemu podejściu udało się stworzyć autentyczną kulturę innowacji, gdzie pracownicy czują, że mogą otwarcie zgłaszać problemy z IT i nowe propozycje. Staramy się też personalizować system IT w zależności od użytkownika. Każdy z nich ma dostęp do funkcji zgodnie ze swoim profilem i potrzebami. W praktyce nie mamy jednej elektronicznej dokumentacji medycznej, ale wiele EDM-ów, w zależności od roli pracownika.

Czytaj także: Pobierz raport specjalny o AI w ochronie zdrowia

Jak korzystać z AI i dużych modeli językowych w placówkach zdrowia? Co potrafi AI w gabinecie lekarskim i jak wspiera tworzenie dokumentacji medycznej? Jak wprowadzać innowacje medtech na rynek? Blog OSOZ zaprasza na MEDmeetsTECH (online i stacjonarnie), 4 grudnia 2025 r. w Warszawie.

MEDmeetsTECH 2025 otworzy sesja komunikacji w medycynie skupiona na relacjach lekarz–pacjent w czasach nowych technologii, wdrażaniu innowacji i rozwoju biznesu medtech. Trzy zaproszone ekspertki przedstawią trzy perspektywy: rozmowę z pacjentem w erze e-zdrowia (Małgorzata Wywrot, NIL IN), humanizacja cyfrowych doświadczeń pacjenta (Urszula Łaskawiec, Human Experience Institute), skuteczne sposoby komunikowania innowacji (Diana Żochowska, Medonet) i zarządzanie komunikacją kryzysową (Iwona Kania, NIL).

W sesji KEYNOTE zaplanowano dwa wykłady. Pierwszy poświęcony będzie wykorzystaniu nowoczesnych technologii w diagnostyce i terapii chorób rzadkich w kardiologii, w tym m.in. echokardiografii, angio-TK, rezonansu serca (MRI) oraz algorytmów AI. Poprowadzą je prof. Marcin Fijałkowski i dr Piotr Przygodzki, eksperci w diagnostyce i leczeniu ciężkich schorzeń serca.

W drugim, dr Mariusz Borkowski i dr Michał Nedoszytko omówią praktyczne zastosowania sztucznej inteligencji w pracy lekarza. Przedstawią przykłady wykorzystania AI w diagnostyce, terapii i monitorowaniu pacjentów – od kardiologii interwencyjnej po medycynę prewencyjną i estetyczną. Uczestnicy dowiedzą się, jak AI wspiera lekarza w podejmowaniu decyzji i komunikacji z pacjentem, stając się integralną częścią nowoczesnej medycyny.

W sesji TRENDY uczestnicy poznają najnowsze kierunki rozwoju w branży medtech i AI w ochronie zdrowia. Wśród tematów znajdą się m.in. zastosowanie dużych modeli językowych w praktyce klinicznej (dr Dominik Stosik), wykorzystanie LLM w dokumentacji medycznej (Piotr Karwatka), praktyczne projekty AI w szpitalach (Karolina Tądel). O konsekwencjach generatywnej sztucznej inteligencji dla systemu zdrowia przyszłości opowie Artur Olesch, redaktor naczelny czasopisma OSOZ.

Po południu odbędzie się debata Medonet z udziałem przedstawicieli Narodowego Funduszu Zdrowia, poświęcona zwiększeniu udziału nowych technologii w koszyku świadczeń zdrowotnych. W sesji startupowej młode firmy medtech zaprezentują swoje rozwiązania rynkowe. Zasady wprowadzania innowacji medycznych na rynek B2B przedstawi Justyna Uman-Ntuk.

W sesji RYNKOWY KNOW-HOW eksperci przedstawią m.in. projekty oparte na AI w diagnostyce choroby Alzheimera (dr Karol Chlasta), cyfrową farmakoterapię (Sławomir Kmak), zastosowanie Digital Twin w praktyce medycznej (dr Kasia Nicholson), koncepcję connected health (Przemek Grzywa) oraz „Google Maps dla serca), czyli system wspierający kardiologów (Paweł Paluch).

Kolejnym punktem będzie panel NIL IN – „Wdrożenia z misją”, poświęcony praktycznym przykładom cyfrowych transformacji w ochronie zdrowia: od opieki ambulatoryjnej, przez szpitalnictwo, po samoopiekę i AI w medycynie.

Konferencję zamknie sesja WYROBY MEDYCZNE, w której eksperci omówią, jak skutecznie projektować i wprowadzać na rynek konkurencyjne wyroby medyczne klasy III (Justyna Dziedzic-Wińska) oraz jak bezpiecznie przeprowadzić proces kontraktowania linii produkcyjnej (mec. Barbara Kaczała i Monika Siemion).

Uczestnicy MEDmeetsTECH 2025 dowiedzą się m.in.:

• Jak skutecznie komunikować się z pacjentami w erze e-zdrowia oraz w kontekście wdrażania innowacji, zarządzania kryzysowego i budowania zaufania do nowych technologii.
• W jaki sposób sztuczna inteligencja zmienia praktykę kliniczną, od diagnostyki i terapii po wsparcie decyzji lekarza i personalizację opieki nad pacjentem.
• Jakie trendy kształtują obecnie sektor medtech, w tym LLM i genAI oraz cyfrowa farmakoterapia, Digital Twin oraz rozwiązania typu Connected Health.
• Jak wprowadzać i skalować innowacje medyczne na rynek, od pomysłu i testów po komercjalizację, współpracę z NFZ i wykorzystanie modeli biznesowych B2B.
• Jak projektować i certyfikować nowoczesne wyroby medyczne, od prototypu do produkcji seryjnej wraz z wymogami bezpieczeństwa.

Wydarzenie skierowane jest do lekarzy, naukowców, studentów medycyny, biotechnologów, przedsiębiorców specjalizujących się w branży medtech oraz wszystkich zainteresowanych przyszłością medycyny.

MEDmeetsTECH 2025 odbędzie się na 26 piętrze PZU Park w Warszawie. Czasopismo OSOZ Polska jest partnerem medialnym wydarzenia.

Zarejestruj się na MEDmeetsTECH 2025 (stacjonarnie lub online)

Centrum e-Zdrowia opublikowało najnowszy Biuletyn Statystyczny Ministra Zdrowia 2025. 148-stronicowy raport zawiera szczegółowe dane na temat sytuacji demograficznej, zdrowotnej i organizacyjno-systemowej polskiej ochrony zdrowia.

Biuletyn został opracowany w oparciu o dane przekazywane przez placówki medyczne w Systemie Statystyki w Ochronie Zdrowia (SSOZ). Publikacja zawiera szczegółowe informacje na temat zachorowań (w tym na nowotwory, gruźlicę i choroby zakaźne), personelu medycznego i jego zatrudnienia, działalności szpitali i zakładów opieki długoterminowej, a także aktywności regionalnych centrów krwiodawstwa oraz finansów samorządowych SPZOZ-ów. Dane dotycząc roku 2024.​

Główne wyzwania zdrowotne

Rok 2024 przyniósł znaczący wzrost liczby zachorowań na choroby weneryczne – zanotowano ponad 7,6 tys. przypadków, dwukrotny wzrost względem roku poprzedniego. Wśród najczęstszych odnotowano kiłę i rzeżączkę. Najwyższe wskaźniki zachorowań na 100 tys. mieszkańców zanotowano na Mazowszu, Pomorzu i w Małopolsce.

Utrzymuje się wysoka liczba zachorowań na nowotwory złośliwe – łącznie ponad 181 tys. nowych zachorowań w 2022 roku, z podziałem niemal równo między mężczyzn (89,8 tys.) i kobiety (91,5 tys.). Najwyższe współczynniki zachorowań zaobserwowano w województwach: świętokrzyskim, podlaskim, pomorskim i kujawsko-pomorskim.

Wśród chorób zakaźnych, na uwagę zasługują statystyki dotyczące grypy i jej podejrzeń – w 2024 roku zgłoszono aż 4,7 mln przypadków. Znaczące ogniska krztuśca, szkarlatyny oraz wirusowych zapaleń wątroby rejestrowano w większości regionów, a epidemia odry była najwyższa w Pomorskiem (ponad 700 przypadków na 100 tys. mieszkańców).

Personel medyczny – liczby, struktura, wyzwania

W polskim systemie ochrony zdrowia zdrowia pracuje blisko 171 tys. lekarzy (45,6 na 10 tys. ludności) oraz 326 tys. pielęgniarek (87 na 10 tys.). Największa liczba lekarzy i pielęgniarek przypada na województwa łódzkie, mazowieckie, lubelskie i podkarpackie. Znacząco rośnie średnia wieku wśród personelu medycznego, a liczba młodych aktywnych zawodowo jest zbyt niska względem szybko starzejącej się populacji medyków.

Specjaliści z zakresu chirurgii (ponad 7 tys.), kardiologii (ponad 3,6 tys.), pediatrii (4,3 tys.) i anestezjologii (4,6 tys.) stanowią trzon kadry medycznej. Niska dostępność lekarzy dentystów notowana jest zwłaszcza w zachodnich województwach.

Szpitalnictwo i infrastruktura medyczna

W Polsce funkcjonuje 866 szpitali stacjonarnych ogólnych, dysponujących sumą ponad 156 tys. łóżek szpitalnych (41,7 na 10 tys. mieszkańców). Największa liczba łóżek przypada na Śląsk i Łódzkie. Wskaźnik wykorzystania łóżka szpitalnego wyniósł w skali kraju ok. 250 dni rocznie, a przeciętny czas pobytu chorego w szpitalu to około 4,85 dnia.Biuletyn-Statystyczny-2025.pdf​

Rośnie udział lecznictwa jednego dnia w strukturze usług szpitalnych, stale rozwijana jest sieć oddziałów dziennych. Tak samo zwiększa się liczba stanowisk dializacyjnych, za czym stoi starzejące się społeczeństwo. Dawstwo krwi jest nadal na wysokim poziomie – w 2024 roku krwiodawcy oddali ponad 1,3 mln jednostek krwi.

Opieka długoterminowa i ambulatoryjna

Placówki opieki długoterminowej zatrudniały w 2024 roku prawie 3,7 tys. lekarzy i 14 tys. pielęgniarek. Widoczny jest wzrost liczby opiekunów medycznych, fizjoterapeutów i wolontariuszy – system odpowiada na wyzwania związane z rosnącym odsetkiem osób starszych i przewlekle chorych.

W ambulatoryjnej opiece zdrowotnej działało ponad 10 tys. lekarzy rodzinnych i 6 tys. pediatrów, a liczba pielęgniarek przekroczyła 68 tys. Wciąż rozwija się specjalistyczna opieka ambulatoryjna, rośnie liczba fizjoterapeutów oraz położnych

Jak wynika z biuletynu, w 2024 roku polska służba zdrowia nadal zmagała się z niedoborem personelu medycznego i starzeniem się kadry. Niepokoi wysoka liczba zachorowań na choroby zakaźne, w tym grypę, szkarlatynę, krztusiec i odrę.

10 najważniejszych trendów ochrony zdrowia:

1. Liczba ludności Polski utrzymuje się na stałym poziomie, ale struktura demograficzna sugeruje postępujące starzenie społeczeństwa.
2. Wzrost zachorowań na choroby weneryczne – ponad dwukrotny wzrost przypadków w ciągu roku, szczególnie kiły i rzeżączki, głównie w województwach Mazowieckim i Pomorskim.
3. Wysoki poziom liczby nowych zachorowań na nowotwory złośliwe, z największą liczbą przypadków w województwach świętokrzyskim, podlaskim, pomorskim i kujawsko-pomorskim.
4. Wzrost liczby zachorowań na choroby zakaźne, w tym grypę, szkarlatynę, krztusiec i odrę, szczególnie w Pomorskiem.
5. Utrzymujące się wyzwania kadrowe: w Polsce pracuje ok. 171 tys. lekarzy i 326 tys. pielęgniarek, ale dynamicznie rośnie średnia wieku personelu medycznego.
6. Najwięcej lekarzy i pielęgniarek pracuje w województwach łódzkim, mazowieckim, lubelskim i podkarpackim; zauważalny niedobór lekarzy dentystów w regionach zachodnich.
7. Sieć szpitali stacjonarnych ogólnych liczy 866 placówek i ponad 156 tys. łóżek – największa dostępność na Śląsku i w Łódzkiem.
8. Rośnie liczba miejsc i personelu w opiece długoterminowej i ambulatoryjnej, szczególnie dla pacjentów przewlekle chorych i w starszym wieku.
9. Rozwija się infrastruktura medyczna, w tym rośnie liczba stanowisk dializacyjnych i urządzeń diagnostycznych.
10. Rosnące koszty prowadzenia SPZOZ-ów ograniczają możliwości inwestycyjne i remontowe.

Pobierz Biuletyn Statystyczny Ministerstwa Zdrowia 2025

„42 aplikacje dla zdrowia” opisuje popularne i lubiane aplikacje w takich kategoriach jak wizyta lekarska, choroby przewlekłe, sen, dieta, fitness czy relaks. We wnętrzu znalazły się rozwiązania dla pacjentów, lekarzy i pielęgniarek.

Jak wybrać dobrą aplikację zdrowotną?

Nowa publikacja czasopisma o e-zdrowiu OSOZ Polska jest przewodnikiem po dynamicznie rozwijającym się rynku mobilnych aplikacji zdrowotnych. Według badania Deloitte, smartfony ma już 97% Polaków – najwięcej w grupie wiekowej 16-24 lata. Wiele osób nie rozstaje się z nim nawet na chwilę. Pomagają w komunikacji ze znajomymi, załatwianiu codziennych spraw i – coraz częściej – wspomagają zdrowie, pomagając umówić się do lekarza, znaleźć lek w aptece, motywując do ćwiczeń czy pełniąc rolę trenera zdrowego odżywiania się.

W sklepach z apkami można znaleźć ich setki tysięcy, ale tylko niektóre z nich są sprawdzone i bezpieczne w stosowaniu pod względem ochrony danych i jakości. Jak odnaleźć się w tej masie? Jak radzą autorzy raportu, zanim pobierzemy apkę warto sprawdzić rekomendacje innych użytkowników, certyfikaty oraz zakres przetwarzanych danych. Jeśli apka nas przekona, ale jest płatna, najlepiej skorzystać z okresu próbnego – wiele aplikacji obiecuje wiele, ale czy będą regularnie używane i przyniosą oczekiwane efekty, zależy od indywidualnych preferencji. Warto też pamiętać, że za bezpłatne aplikacje często płacimy swoimi danymi.

Pomagają umówić wizytę, wykupić lek, zasnąć, wyciszyć się

Jest jednak kilka rozwiązań, które każdy powinien mieć w smartfonie. Przykładem jest apka Ministerstwa Zdrowia czyli mojeIKP albo takie rozwiązania jak Visimed czy KtoMaLek, które ułatwiają znalezienie wolnego terminu u lekarza albo leku w aptece. Osoby chore przewlekłe, na przykład na cukrzycę albo nadciśnienie, znajdą w raporcie wiele klinicznie przetestowanych rozwiązań, które pomogą utrzymać chorobę w ryzach.

Ci, którzy chcą poprawić swoją kondycję fizyczną albo lepiej się odżywiać, mają do wyboru polskie i zagraniczne aplikacje pełniące rolę coacha fitness. W raporcie są też apki dla tych, którzy mają problem ze snem, przyszłych matek oraz osób szukających łatwego sposobu na wyciszenie się w stresującym dniu.

107-stronicowy, bezpłatny raport zawiera rekomendacje najbardziej popularnych aplikacji, z których już korzystają tysiące a nawet miliony pacjentów. Jak podkreślają autorzy raportu, aplikacje mogą świetnie wspomagać zdrowie, ale nie zastępują wizyty lekarskiej, zwłaszcza, że większość z nich nie jest urządzeniami medycznymi według obowiązującego prawa.

Pobierz bezpłatnie raport „42 aplikacje dla zdrowia”

Oto aplikacje, których używają miliony osób w Polsce i na świecie. Wybraliśmy 42 apki, które pomagają umówić się do lekarza, wykupić leki, osiągnąć wymarzoną sylwetkę, lepiej spać, zdrowo się odżywiać, rzucić palenie, odprężyć się albo zarządzać chorobą przewlekłą.

We wnętrzu:

• Starannie wybrane 42 aplikacje, w tym wiele bezpłatnych
• Rozwiązania dla pacjentów, lekarzy i pielęgniarek
• Informacje o cenach i linki do pobrania na smartfona
• Przejrzysty podział na kategorie: fitness, choroby przewlekłe, dieta, zdrowy sen itd.

KLIKNIJ TUTAJ, aby pobrać bezpłatnie raport „42 aplikacje dla zdrowia” (107 stron, PDF)

Spis treści:

WSTĘP

Mobilne aplikacje zdrowotne. Motywują, monitorują, organizują
Apple Health i Google Fit. Co potrafią apki od producentów smartfonów?

WIZYTA LEKARSKA / LEKI

VisiMed. Centrum zarządzania zdrowiem
Wizyta Lekarska. Kartoteka medyczna pacjenta w smartfonie lekarza
Wizyta Pielęgniarska. Płynna organizacja pracy pielęgniarki
KtoMaLek. Pomoc z zakupie leków
Pharmindex Mobile. encyklopedia leków w telefonie
MojeIKP. Dane z systemu e-zdrowia i przydatne opcje dla pacjentów
Symptomate. Co może być przyczyną objawów?
Aysa. Ocena chorób skóry

FITNESS / SPORT

Komoot. Wędrówki i wycieczki rowerowe dla zdrowia
NTC Training Club. Ćwiczenia fitness za darmo
Airly. Kontrola jakości powietrza, którym oddychasz
Better Me. Fitness w domu bez nudy
ZRx Zombie Run + Marvel Move. Biegaj, aby uciec przed zombie

DIETA

MyFitnessPal. Kumpel pomagający w zdrowej diecie
Zdrowie Zakupy. Sprawdź, czy kupowane produkty mogą ci zaszkodzić
Fitatu. Kontrola wagi ciała
Fit Foczki. Aplikacja dietetyczna od dietetyka
Fastic. robisz zdjęcie i znasz liczbę kalorii
Yazio. Odchudzanie bez wyrzeczeń

ZDROWE NAWYKI / NASTRÓJ / PAMIĘĆ

Calm. Odzyskaj spokój i wycisz umysł
Wysa. Wsparcie psychiczne i terapia CBT
QuitNow. Rzuć palenie
QuitZilla. Zerwij z niezdrowymi nawykami
ROOTD. Terapia lęków i stanów paniki
Voidpet Garden. Zapanuj nad negatywnymi emocjami
Daylio. Mikro-pamiętnik do śledzenia nastroju
Impulse – Brain Training. Ćwiczenia pamięci

ZDROWY SEN

Sleep Cycle. Monitoring cyklu snu
Pillow. Na problemy ze snem

CHOROBY PRZEWLEKŁE

Cukrzyca.pl. Bezpieczny i optymalny plan żywieniowy dla cukrzyków
MySugr. Dzienniczek dla cukrzyków i kontrola nad pomiarami
Apsik! Dobra aplikacja dla alergików
Kumpel Migreny. Sposób na ujarzmienie ataków migreny
Kaia Health. Proste ćwiczenia na ból pleców z cyfrowym trenerem
Eczema Wise. Zrozum egzemę i znajdź czynniki wyzwalające

MONITORING PARAMETRÓW ZDROWIA

Braun Heart Health. Wszystkie wyniki pomiaru ciśnienia krwi w aplikacji
Antek. Monitoring rozwoju fizycznego dziecka
Ciąża+. Kontrola ciąży i porady dla przyszłych matek
SkinVision. Monitoruj znamiona i zmiany skórne
Flo. Kalendarz miesiączkowy i zdrowie kobiet

EDUKACJA

Disney Magic Timer. Zamień mycie zębów w zabawę
Complete Anatomy. Dokładny model ciała człowieka

---

W serii poradników OSOZ ukazały się również (kliknij na okładkę, aby pobrać):

Według Eurostatu, w 2024 r. 70,9% obywateli UE w wieku 16–74 lat korzystało z co najmniej jednego urządzenia podłączonego do Internetu, w tym 7,9% ze smart urządzeń jak glukometry, ciśnieniomierze i inteligentne wagi, a 30% ze smartwatchy i opasek fitness. Na czele statystyk są podłączone do internetu telewizory.

• W 2024 r. 70,9% Europejczyków korzystało z urządzeń IoT, najczęściej z telewizorów
• Najwięcej użytkowników IoT jest w Holandii, a najmniej w Polsce.
• Smart glukometry i ciśnieniomierze ma tylko niecałe 8%
• Z IoT najczęściej korzystają młodsi, a z urządzeń dla zdrowia – osoby w wieku 35–44 lata
• IoT w medycynie zyskuje znaczenie dzięki AI

Co trzeci mieszkaniec UE ma smartwatcha

Wdrażanie urządzeń podłączonych do internetu – potoczenie zwanych Internetem Rzeczy (IoT) – najszybciej postępuje w krajach północnej i zachodniej Europy. Najwyższy odsetek użytkowników odnotowano w Holandii (94,8%), a tuż za nią uplasowały się Irlandia (90,6%) i Dania (87,0%). Na samym końcu jest Polska (46,1%), zaraz po Bułgarii (50,8%) i Rumunii (56,6%).

Większość zastosowań IoT dotyczy urządzeń związanych z rozrywką. Na czele listy znalazły się telewizory podłączone do Internetu, z których korzysta 57,9% Europejczyków.

Dla porównania, urządzenia IoT związane ze zdrowiem są mniej popularne – korzysta z nich mniej niż jeden na dziesięciu Europejczyków (7,9%). Jednak w tej grupie znalazły się dedykowane urządzenia, jak glukometry, ciśnieniomierze oraz inteligentne wagi. Do tego trzeba doliczyć urządzenia smartwatche i opaski fitness, które także monitorują aktywność fizyczną (29,9%). Razem wzięte stanowią mocną grupę, do której sięga prawie 38% obywateli UE. Dużą popularnością cieszą się również wirtualni asystenci, konsole do gier i domowe systemy audio.

Funkcje ratujące życie i wykrywające groźne choroby

Urządzenia monitorujące aktywność fizyczną oraz jakość snu, inteligentne ciśnieniomierze i połączone glukometry dają dostęp do danych na temat stanu zdrowia w czasie rzeczywistym, pomagając w podejmowaniu decyzji profilaktycznych. Osoby chore przewlekłe często przekazują zebrane dane lekarzom podczas wizyty kontrolnej, aby śledzić zmiany w przebiegu choroby.

Przyzwyczaili się do nich cukrzycy, którzy mogą kontrolować na bieżąco zmiany w poziomie cukru we krwi. Ale liczba funkcji szybko rośnie i nowej generacji smartwatche wzbogaciły się ostatnio m.in. o mierzenie jakości snu, wykrywanie nieregularnego rytmu serca, bezdechu sennego czy nawet nadciśnienia. W czasie pandemii COVID-19 funkcja mierzenia nasycenia krwi tlenem uratowała życie wielu chorym.

Zdrowie monitorują najczęściej 30- i 40-latkowie

W stosowaniu IoT przodują młodsi Europejczycy. 84% osób w wieku 16–24 lat korzystało w 2024 r. z co najmniej jednego urządzenia podłączonego do Internetu, w porównaniu z zaledwie 45% osób w wieku 65–74 lat. Rozrywka pozostaje dominującym czynnikiem dla najmłodszej grupy wiekowej, gdzie 40% korzysta z urządzeń do noszenia, a taki sam odsetek – z konsol do gier.

Najwyższy poziom wykorzystania urządzeń IoT związanych ze zdrowiem zaobserwowano wśród osób w wieku 35–44 lat (10%). Ta grupa – często balansująca między karierą, rodziną i potrzebami zdrowotnymi dzieci oraz starzejącymi się rodzicami – jest bardziej skłonna do korzystania z urządzeń, które wspierają cele fitness i profilaktykę zdrowotną.

W przypadku osób starszych, wykorzystanie pozostaje na niższym poziomie. Tymczasem to właśnie ta grupa demograficzna mogłaby odnieść największe korzyści z połączonych technologii zdrowotnych. Powodem są brakujące umiejętności cyfrowe oraz ceny – nowoczesne smartwatche pozwalające monitorować zdrowie serca czy słuchawki pełniące rolę aparatu słuchowego kosztują nawet kilka tysięcy złotych.

Dane Eurostatu pokazują, że najczęstszym powodem, dla którego Europejczycy nie korzystają z urządzeń IoT, jest po prostu brak potrzeby (41%). Na kolejnych miejscach są wspomniane już koszty (7%), prywatność i bezpieczeństwo danych (9%).

Dlaczego to ważne?

Rola IoT w opiece zdrowotnej będzie szybko rosła z trzech powodów. Po pierwsze, rozwój sztucznej inteligencji powoduje, że inteligentne zegarki mogą mierzyć coraz więcej parametrów zdrowia. Po drugie, AI pozwala tworzyć modele predykcyjne, przewidując z wyprzedzeniem rozwój chorób, co z kolei ułatwia zarządzanie chorobami przewlekłymi. Po trzecie, ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej skłania coraz więcej osób do przejęcia inicjatywy w sprawach związanych ze zdrowiem. Największe nadzieje wiąże się z trzema obszarami zastosowań:

• Leczenie chorób przewlekłych. Podłączone glukometry i inteligentne implanty – jak np. rozruszniki serca – rewolucjonizują nadzór medyczny nad chorymi przewlekle.
• Zdalne monitorowanie pacjentów. Pacjenci po operacjach mogą być wypisywani ze szpitala wcześniej i monitorowani w domu. To większe bezpieczeństwo i komfort dla pacjenta oraz mniejsze koszty dla systemu zdrowia.
• Profilaktyka. Urządzenia do noszenia mogą już ostrzegać o wczesnych objawach schorzeń, które rozwijają się często w ukryciu, jak bezdech senny, migotanie przedsionków i nadciśnienie.

Szerokie wykorzystanie smartwatchy w kontroli chorób przewlekłych planuje m.in. brytyjska służba zdrowia NHS, która znajduje się w głębokim kryzysie kadrowo-finansowym. Niektóre kraje prowadzą pilotaże monitoringu zdrowia seniorów i osób z chorobami układu krążenia, a firmy ubezpieczeniowe oferują rabaty na polisy zdrowotne za aktywność fizyczną sprawozdawaną z pomocą inteligentnych opasek albo zegarków.

Czytaj także: Polska na 6. miejscu w rankingu e-zdrowia w Europie

Prof. Adrian Smędowski, okulista i neurofizjolog ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, od lat pracuje nad zastosowaniem AI w okulistyce. Teraz naukowiec i jego zespół uczestniczyli w opracowaniu przełomowego algorytmu. W przeprowadzonym badaniu klinicznym zwiększył on dokładność diagnoz o 17 proc. w stosunku do diagnoz stawianych przez lekarzy pracujących bez AI.

• Zespół prof. Adriana Smędowskiego ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego opracował algorytm EyeFM, który zwiększa trafność diagnoz chorób oczu z 75% do ponad 92%.
• EyeFM został wytrenowany na 14,5 mln obrazów okulistycznych i 400 tys. tekstów klinicznych.
• Badania kliniczne z udziałem 668 pacjentów wykazały, że AI poprawia nie tylko diagnozę, ale też decyzje terapeutyczne lekarzy.
• Algorytm może być w przyszłości zintegrowany z urządzeniami okulistycznymi, umożliwiając szybkie i precyzyjne rozpoznanie chorób
• Prof. Smędowski podkreśla, że AI nie zastąpi lekarzy, lecz stanie się niezbędnym wsparciem w diagnostyce i profilaktyce chorób oczu, pomagając zapobiegać utracie wzroku milionów pacjentów.

Chodzi o Model EyeFM, wytrenowany na 14,5 mln obrazów okulistycznych i 400 tys. tekstów klinicznych. W badaniach klinicznych z udziałem 668 pacjentów i 16 lekarzy, naukowcy z SUM wykazali, że EyeFM zwiększa trafność diagnoz i decyzji terapeutycznych. Model uzyskał precyzję rozpoznania na poziomie 92,2 proc. w porównaniu z 75,4 proc. w przypadku diagnozy przez lekarza. EyeFM umożliwia też skuteczniejsze wykorzystanie tańszych i bardziej dostępnych badań obrazowych. Publikacja naukowa An eyecare foundation model for clinical assistance: a randomized controlled trial ukazała się w prestiżowym magazynie „Nature Medicine”.

EyeFM pozwala podnieść dokładność diagnoz chorób oczu do ponad 92 proc. Jak dokładnie działa algorytm?

Algorytm znacznie zwiększa jakość diagnostyki chorób oczu. Kilkudziesięciu lekarzy z całego świata – z USA, Ameryki Południowej, Europy i Azji – zgromadziło dokumentację zdjęciową oczu pacjentów z różnymi schorzeniami okulistycznymi. Łącznie zebrano ponad 14 milionów zdjęć i dane kliniczne, które następnie przeanalizowano przez system sztucznej inteligencji – w ten sposób AI nauczyła się rozpoznawać cechy charakterystyczne chorób oczu, a do tego nawet ich drobne niuanse. Tak powstał algorytm umożliwiający automatyczną interpretację zdjęć siatkówki, powierzchni oka i innych struktur.

Następnie przeprowadziliśmy testy na kilkuset pacjentach. W pierwszej grupie, zdjęcia oka analizowali okuliści samodzielnie, a w drugiej – z pomocą algorytmu EyeFM. Bez wsparcia AI prawidłową diagnozę postawiono w 75,4 proc. przypadków, a z pomocą EyeFM – w 92–95 proc. Poprawiła się skuteczność, czułość diagnozy oraz trafność decyzji terapeutycznych. To przełom, choć na razie badanie miało charakter badania klinicznego. Docelowo EyeFM może być elementem urządzeń okulistycznych, które po wykonaniu zdjęcia struktur oka od razu sugerowałyby, jakie patologie należy wziąć pod uwagę, a jakie wykluczyć.

W ŚUM w Katowicach prowadzi Pan Profesor tzw. translacyjne projekty naukowe, czyli takie, które mają trafić do praktyki klinicznej. Czy EyeFM ma na to szansę?

Badania translacyjne są dziś bardzo popularne dzięki rozwojowi technologii informatycznych i biomedycznych. Dzięki nim, na rynek trafiają terapie genowe, komórkowe oraz zaawansowane urządzenia. W przypadku algorytmu jest to prostsze, bo urządzenia okulistyczne już korzystają z szeregu algorytmów analizujących dane pacjenta.

Dzięki przeprowadzonym badaniom klinicznym wiemy, że EyeFM jest skuteczny i wiarygodny. Mam nadzieję, że urządzenia wykorzystywane w okulistyce będą wzbogacane o algorytmy takie jak EyeFM. To szczególnie ważne w krajach, gdzie dostęp do okulistów jest ograniczony albo brakuje zaawansowanego sprzętu. Mówimy o prostych zdjęciach oka, które z wysoką precyzją pozwalają rozpoznawać patologie, których diagnoza zwykle wymaga drogiego sprzętu.

Jak Pan, jako okulista, podchodzi do narzędzi sztucznej inteligencji? A jak reagują Pana koledzy?

Środowisko lekarskie traktuje AI raczej z dystansem. Z dwóch powodów: początkowe próby zastosowania AI rzadko kończyły się sukcesem, a dodatkowo istnieje błędne przekonanie, że AI zastąpi lekarza. Zakładanie, że AI zabierze pracę lekarzowi, jest oczywiście błędne – AI nigdy nie będzie w stanie zastąpić syntetycznego myślenia ani doświadczenia człowieka.

Jednak AI ułatwia naszą pracę, w tym diagnozowanie i leczenie pacjentów. Przy rosnącej populacji pacjentów okulistycznych i niedoborach kadrowych, takie narzędzia są cywilizacyjną koniecznością. Aby szybciej wchodziły do praktyki klinicznej, powinny być coraz bardziej precyzyjne i dokładnie testowane.

Już teraz można sobie ściągnąć aplikację, zrobić zdjęcia oka i otrzymać wstępną diagnozę. Czy to dobre podejście, bo pacjent przejmuje inicjatywę, czy raczej ryzykowne, bo otrzymując fałszywie pozytywny wynik niepotrzebnie idzie do okulisty?

Ryzyko błędnych wyników istnieje zawsze, ale lepiej, by wynik był fałszywie dodatni niż fałszywie ujemny – w okulistyce liczą się dni, a ignorowany problem może prowadzić do utraty wzroku.

Takie narzędzia mobilne zwiększają świadomość pacjentów. Nawet komunikat o migotaniu przedsionków w zegarku skłania do zainteresowania się tematem, pełniąc rolę edukacyjną. Jednak w okulistyce większy potencjał widzę w zaawansowanych systemach AI, np. implantach regulujących ciśnienie w oku współpracujących ze smartfonem pacjenta. Mogą one informować pacjenta i lekarza o potencjalnych problemach, a nawet automatycznie regulować parametry. Takie rozwiązania to kwestia czasu.

Dlaczego w okulistyce AI jest stosowana o wiele rzadziej niż przykładowo w radiologii czy kardiologii?

Powodem jest duże rozdrobnienie rynku urządzeń okulistycznych. W radiologii i kardiologii mamy kilku głównych producentów, a w okulistyce – wiele firm z własnymi standardami obrazowania. Często nie można porównać wyników między aparatami. Teraz jednak pojawiają się wspólne protokoły, które ułatwiają standaryzację i przyspieszą adaptację AI.

Skąd wzięło się u Pana Profesora zainteresowanie nowymi technologiami?

Sięga ono medycyny translacyjnej, neurofizjologii i terapii genowych. Nowe technologie zawsze były mi bliskie. Warto tutaj wspomnieć o dokonaniach Prof. Andrzeja Grzybowskiego, inicjatora badań nad AI w okulistyce. Śląski Uniwersytet Medyczny, gdzie pracuję, ma dostęp do ogromnych baz danych pacjentów, co pozwala rozwijać projekty oparte na AI. A to przyszłość, szczególnie w medycynie personalizowanej.

Jakie choroby oczu dziś najbardziej zagrażają Polakom i jak AI mogłaby pomóc lepiej im zapobiegać?

Najgroźniejsze są choroby prowadzące do nieodwracalnej utraty widzenia: retinopatia cukrzycowa, choroby naczyniowe siatkówki, zakrzepy, zatory, zaniki nerwu wzrokowego, jaskra. Kiedyś problemem była zaćma, ale dziś może być skutecznie operowana i to na NFZ. Pacjenci często nie mają świadomości, że tracą wzrok w jednym oku i dlatego nie zgłaszają się do lekarza. Dlatego AI powinna być stosowana w badaniach przesiewowych: okresowych, medycyny pracy, dla kierowców, uczniów czy studentów. To właśnie tam algorytmy mogłyby wskazywać potencjalne problemy i kierować pacjentów do specjalistów.

Czytaj także: Pierwsza apka wykrywająca raka skóry z ważnym certyfikatem