Spośród tysięcy premier innowacji technologicznych dla zdrowia, wybraliśmy te, które przełamują obecne ograniczenia medycyny i oferują konkretną pomoc pacjentom i lekarzom.

Alerty o nadciśnieniu ze smartwatcha

Apple wprowadził do swoich nowych zegarków Apple Watch serii 9 i Ultra 2 funkcję ostrzegającą o potencjalnym nadciśnieniu krwi. Smartwatch nie mierzy jednak ciśnienia, ale oblicza ryzyko z pomocą certyfikowanego algorytmu analizującego dane z czujnika optycznego monitorującego przepływ krwi. Aby dokonać obliczeń, smartwatch potrzebuje danych zbieranych przez min. 30 dni. Jeśli AI wykryje potencjalne nadciśnienie, firma zaleca pomiar przez 7 kolejnych z pomocą profesjonalnych urządzeń, aby zweryfikować alert. W Polsce na nadciśnienie choruje ok. 10–12 mln osób. Cześć z nich o tym nie wie, a choroba może prowadzić do uszkodzenia narządów wewnętrznych, zawału serca oraz udaru mózgu.

Smartfon łagodzi ból

Od dawna znany był domowy sposób na złagodzenie swędzenia po ukąszeniu komara – przyłożenie gorącej łyżeczki do miejsca z bąblem. Jednak metoda ta nie zawsze działała, bo jak się okazuje, kluczowa jest odpowiednia temperatura. Naukowcy odkryli, że najskuteczniej pomaga 50 stopni Celsjusza. Na podstawie tego odkrycia, rynek zalały podręczne urządzenia do terapii hipertermicznej ukąszeń. Ale jedna innowacja zasługuje na uwagę. Heat It ma formę małego breloczka, przypominając przenośny dysk USB. Wkłada się go do gniazdka smartfona, który podgrzewa końcówkę urządzenia do odpowiedniej temperatury. Wystarczy przyłożyć – według wskazówek aplikacji – do miejsca ukąszenia, wytrzymać krótkotrwały ból i po wszystkim. Heat It opracowano na podstawie badania obejmującego 12 000 ukąszeń komarów. Kolejny przykład, że smartony już nie tylko monitorują zdrowie i wykonują badania, ale też stają się urządzeniami medycznymi.

Opaska fitness z EKG i ciśnieniomierzem

Chcesz monitorować tempo starzenia się albo uzyskać dokładny wgląd w zdrowie swojego serca i formę fizyczną? W maju 2025 roku swoją premierę miał Whoop MG, czyli pierwsza opaska fitness klasy medycznej. Urządzenie oferuje dokładny pomiar EKG oraz ciśnienia krwi (w wersji beta) – a to podstawowe mierniki zdrowia układu sercowo-naczyniowego. Jak chwali się jego producent, wśród użytkowników są topowi sportowcy jak Cristiano Ronaldo czy Aryna Sabalenka. Ale spokojnie, nawet jeśli nie jesteś zawodowym sportowcem, Whoop pomoże zoptymalizować twoje zdrowie, kondycję fizyczną i tryb życia. Nie ma ekranu, aby nie rozpraszać. Aplikacja mobilna oferuje personalizowane porady.

Przewodnik dla pacjentów onkologicznych

Przejmij kontrolę nad leczeniem nowotworu, zrozum swoją diagnozę, zapoznaj się z badaniami klinicznymi i śledź objawy – to wszystko oferuje Outcomes4Me, pierwsza aplikacja mobilna pełniąca rolę przewodnika dla chorych na raka. Apka analizuje wyniki badań naukowych – dostępne najczęściej tylko dla onkologów – i w połączeniu z dokumentacją medyczną oraz z pomocą AI zamienia je na personalizowane ścieżki leczenia.

Podpowiada też badania genetyczne i genomowe do wykonania oraz ułatwia śledzenie objawów. Z pomocą apki chorzy mogą dzielić się swoimi doświadczeniami i wskazówkami. Outcomes4Me powstała, aby ułatwić chorym na raka poruszanie się po skomplikowanym systemie zdrowia oraz by pacjent mógł aktywnie zaangażować się w proces leczenia. Korzysta z niej już ponad 400 000 pacjentów, wkrótce ma być dostępna w Europie.

Mobilne EEG wykrywające ukrytą padaczkę

Pierwsze mobilne urządzenie do wykonania elektroencefalografii – badania rejestrującego aktywność mózgu. Powstało, aby szybko rozpoznać i rozpocząć leczenie potencjalnie śmiertelnych napadów padaczki. Chodzi dokładnie o tzw. stan padaczkowy niedrgawkowy (NCSE) charakteryzujący się ciągłą aktywnością napadową mózgu, nie powodującą jednak drgawek mięśniowych. NCSE może prowadzić do uszkodzenia mózgu, jeśli nie zostanie szybko zdiagnozowany i leczony. Tymczasem przygotowania do badania EEG – wykrywającego NCSE – może zająć nawet kilka godzin. Z Ceribell zajmuje to kilka minut. System składa się z elastycznej opaski zakładanej na głowę i kieszonkowego rejestratora. Badania pokazują, że system redukuje o 20% występowanie poważnych niepełnosprawności w wyniku padaczki i skraca pobyt na oddziale intensywnej terapii o 50%. Ceribell został już zatwierdzony przez FDA i stosuje go już ponad 500 szpitali w USA.

Słone potrawy bez solenia

Solenie potraw jest niezdrowe, a niesolone jedzenie nie smakuje. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożywać nie więcej niż 5 gramów soli dziennie co odpowiada małej łyżeczce. Nie oznacza to jednak, że dziennie możemy dodać łyżeczkę soli do potraw, bo wiele spożywanych gotowych produktów zawiera już dużo ukrytej soli. Jej nadmiar może prowadzić do nadciśnienia, chorób układu krążenia, raka układu pokarmowego, osteoporozy, chorób nerek a nawet otyłości. Ale można jeść i zdrowo i smacznie dzięki elektrycznej łyżeczce Kirim symulującej smak soli. Delikatnie emitując sygnały elektryczne do języka, pobudza odczuwanie tzw. smaku umami. Efekt? Smak soli bez soli. Oprócz łyżki dostępny jest też kubek.

Aromaterapia dla lepszej kondycji mózgu

Odkąd mieszkamy w zurbanizowanych miastach i przebywamy w szczelnie izolowanych mieszkaniach, straciliśmy kontakt z naturą i bogactwem zapachów. A te są niezwykle ważne – nie bez powodu jednym z kluczowych zmysłów człowieka jest węch. Profesor neurobiologii Michael Leon Leon nazywa obecne środowisko życia „pustynią zapachową” i twierdzi, że ma ono szkodliwy wpływ na zdrowie mózgu. Z przeprowadzonych przez niego badań wynika, że ekspozycja na różne zapachy w nocy poprawia aktywność mózgu i pamięć osób starszych. Dlatego wpadł na pomysł stworzenia Memory Air – urządzenia, które co noc emituje 40 różnych zapachów, takich jak pomarańcza czy eukaliptus. Pozytywne efekty zauważono nawet u pacjentów z demencją.

Smartfon, który nie rozprasza

Smartfony bardzo ułatwiają życie, ale kradną nam cenny czas. Sięgamy po nie kilkadziesiąt razy dziennie; skrolujemy bezmyślnie w social mediach, oglądamy w nieskończoność śmieszne filmiki i rolki. Według ostatnich badań, średnio spędzamy ok. 4 godziny i 37 minut ze smartfonem, co sumuje się w jeden dzień tygodniowo. Tymczasem celem producentów telefonów jest takie ich projektowanie, abyśmy zaglądali do nich jeszcze częściej. Podobną taktykę mają twórcy aplikacji mobilnych. Dlatego Kaiwei Tang, który pracował wcześniej dla Nokii, założył firmę Light produkującą minimalistyczne smartfony. Nowy model Light Phone III ma to, co najważniejsze: opcję rozmów, wiadomości SMS, aparat fotograficzny, nawigację GPS, podcasty, muzykę, wyszukiwarkę adresów. Nie znajdziemy w nim jednak przeglądarki internetowej, aplikacji społecznościowych czy komunikatorów. Mniej opcji i więcej czasu dla samego siebie i ważnych spraw.

Czytaj także: Poznaj wszystkie innowacje 2025 roku. Pobierz bezpłatnie nowe wydanie OSOZ

Spośród tysięcy premier innowacji technologicznych dla zdrowia, wybraliśmy te, które przełamują obecne ograniczenia medycyny i oferują konkretną pomoc pacjentom i lekarzom.

Kieszonkowy rezonans magnetyczny (MRI)

Urządzenia do rezonansu magnetycznego to drogie i ogromne maszyny ważące od ok. 7 do 17 ton, precyzyjnie obrazujące struktury wewnętrzne ludzkiego ciała, pokazując umiejscowienie nowotworów albo uszkodzenia narządów. Czy wkrótce MRI będzie małe, lekkie i mobilne, aby badanie można było wykonać w karetce pogotowia?

Naukowcy z Uniwersytetu Bostońskiego skonstruowali giętkie bezprzewodowe czujniki cewkowe ważące mniej niż bateria AA i kosztujące zaledwie 50 dolarów. Po przymocowaniu do ciała, z ich pomocą można wykonać miejscowe badania rezonansem magnetycznym, od kolan po kręgosłup. „Inteligentne metamateriały” z kabli współosiowych mogą mieć formę opasek i makietów, dopasowując się do dowolnej części ciała. Wyniki prac opublikowane w prestiżowych czasopismach naukowych pokazują, że dzięki takim rozwiązaniom MRI może stać się bardziej dostępne, przystępne cenowo i komfortowe dla pacjentów.

Dane przed oczami lekarzy

Medyczne okulary rozszerzonej rzeczywistości (AR) zaprojektowane specjalnie z myślą o zastosowaniach klinicznych. Dzięki nim, AR ma się stać bardziej dostępna dla zespołów badawczo-rozwojowych oraz klinicznych, m.in. w neurochirurgii, ortopedii, ginekologii, radiologii interwencyjnej czy elektrofizjologii.

SnkeXR umożliwia planowanie zabiegów, prowadzenie szkoleń oraz zdalną asystę przy zabiegach. Okulary wyposażono w precyzyjny system śledzenia (dokładność 0,3 mm), kamerę głębi 3D do skanowania powierzchni ciała z prędkością 30 kl./s, wbudowane oświetlenie, lupę stereoskopową o powiększeniu do 3,5x oraz wymienną baterię zapewniającą zasilanie do sześciu godzin. Pierwszy prototyp okularów jest już gotowy, a premiera rynkowa planowana jest na 2027 rok.

Komunikator dla tych, którzy nie mogą mówić

Zestaw słuchawkowy do komunikacji z otoczeniem dla osób, które utraciły głos w wyniku urazowego uszkodzenia mózgu, udaru, stwardnienia zanikowego bocznego (ALS) lub innych schorzeń neurologicznych. Po założeniu okularów Axon-R, pacjent widzi przed oczami pojedyncze litery, słowa i zdania. System śledzi aktywność oczu, ruchy głowy i fale mózgowe i w ten sposób pacjent wybiera frazy do wypowiedzenia. System analizuje zadawane pacjentowi pytania, a wbudowana sztuczna inteligencja tworzy personalizowany model sugerujący frazy odpowiedzi. Następnie tekst jest przetwarzany na głos przez AI, i odpowiedź chorego wypowiadana jest głosem pacjenta. Obecnie trwa badanie kliniczne z udziałem pacjentów z ALS.

Aparat słuchowy w okularach

Szacuje się, że nawet połowa osób po 75 roku życia, które powinny nosić aparat słuchowy, tego nie robi.
Głównym powodem jest strach przed stygmatyzacją społeczną. Nowe słuchawki Apple, które mogą pełnić rolę aparatu słuchowego, też nie rozwiązują tego problemu – urządzenie nadal jest widoczne. Ale jest alternatywa. Okulary Nuance Audio Glasses mają wbudowane na wysokości uszu miniaturowe głośniki, które kierunkowo wzmacniają dźwięk. Z zewnętrz nie różnią się niczym od normalnych, stylowych okularów, bo głośniki ukryte są po wewnętrznej stronie oprawek w tzw. zausznikach. Okulary posiadają zintegrowaną aplikację pozwalającą dopasować ustawienia dźwięku w podłączonej aplikacji na smartfonie. Poziom głośności można też regulować miniaturowym pilotem. Urządzenie zostało zatwierdzone przez FDA, a szkła dobiera się tak, jak przy standardowych okularach. Cena: 1100 euro.

Pierścień dla zdrowia

Najnowszy inteligentny pierścień fińskiej firmy Oura zbiera ponad 20 rodzajów danych biometrycznych, dzień i noc monitorując kondycję ciała. Czwarta, najnowsza generacja Oura Ring idzie jeszcze dalej i wprowadza tzw. Symptom Radar, czyli inteligentne wykrywanie objawów przeziębienia i grypy na podstawie algorytmu analizującego dane na temat poziomu tlenu we krwi, tętna, częstotliwości oddechów, zmiany temperatury skóry oraz ruchów.

Wibracje na zatkany nos

Leczenie zapalenia zatok bez leków. Zakładana na czoło opaska Sonu emituje ukierunkowane wibracje i w ten sposób prowadzi do złagodzenia obrzęku zapalonej tkanki zatokowej i usunięcia śluzu. Na początek użytkownik skanuje smartfonem twarz, aby dobrać optymalną częstotliwość rezonansową zatok (częstość drgań, dla których rezonans jest największy). To pierwsze urządzenie zatwierdzone przez FDA do leczenia przekrwienia błony śluzowej nosa i alergii bez stosowania leków.

Czarna skrzynka do operacji

Szacuje się, że nieefektywna organizacja pracy na salach operacyjnych prowadzi do marnotrawienia ok. 2 godzin dziennie. To czas, w którym można by wykonać jeden lub dwa dodatkowe zabiegi. Problem ten chce rozwiązać irlandzka firma Akara, która opracowała czujnik Al Sensor działający jak „kontroler ruchu lotniczego na sali operacyjnej”.

Instaluje się go bezpośrednio na salach operacyjnych. Czujniki termiczne wykorzystujące sztuczną inteligencję śledzą kluczowe punkty przebiegu operacji. Na tej podstawie Akara AI generuje raporty dające wgląd w logistykę działania sali operacyjnej, pomagając tworzyć harmonogramy pracy. System informuje też personel, że np. operacja na Sali nr 1 dobiega końca i można powoli przygotowywać kolejnego pacjenta.

Obraz anatomii podczas operacji

Proprio to zatwierdzony przez FDA system nawigacji chirurgicznej 3D działający w czasie rzeczywistym. Został naszpikowany czujnikami i kamerami z pomocą których – w połączeniu z przedoperacyjną diagnostyką obrazową – tworzy anatomiczny model 3D, pomagając chirurgowi w nawigacji narzędziami. Jak twierdzi jego producent, zastosowanie systemu zmniejsza zapotrzebowanie na klasyczną diagnostykę obrazową, redukując ekspozycję pacjenta i chirurga na promieniowanie. Dzięki Proprio, ryzyko konieczności przeprowadzenia ponownej operacji spada z około 50% do mniej niż 10%.

Czytaj także: Więcej o innowacjach dla medycyny 2025 roku? Pobierz nowy numer OSOZ

mojeIKP to bezpłatna aplikacja Ministerstwa Zdrowia, która umożliwia dostęp do centralnych danych gromadzonych na Internetowym Koncie Pacjenta. To też apka nr 1 w kategorii „Zdrowie” w Polsce. I w pełni na to zasługuje.

Polska należy do czołówki krajów europejskich w zakresie cyfryzacji ochrony zdrowia. Jedną z największych zalet strategii e-zdrowia jest centralny system e-zdrowia, przez który przepływają dane na temat realizowanych usług medycznych, w tym m.in. wystawianych recept. Mają też do nich dostęp wszyscy pacjenci, a to dzięki Internetowemu Kontu Pacjenta. W czasie pandemii, IKP pomogło m.in. umówić się na szczepienie i pobrać certyfikat szczepienia, a obecnie oferuje wiele praktycznych opcji.

Podstawową funkcją mojeIKP jest dostęp do danych o zrealizowanych świadczeniach, wystawionych receptach i skierowaniach oraz e-zleceniach na wyroby medyczne. Użytkownik może sprawdzić ulotkę leku skanując jego opakowanie, złożyć wniosek o EKUZ, czyli Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Jest też kilka mniej znanych opcji, jak instrukcja udzielania pierwszej pomocy (opcja dostępna bez konieczności zalogowania się).

W apce znajdziemy informacje o statusie prawa do świadczeń refundowanych przez NFZ, Indywidualny Plan Opieki Medycznej IPOM wraz z harmonogramem dla pacjentów chorych przewlekle, dokumenty medyczne dzieci. Z jej pomocą można umówić się na szczepienie przeciw COVID-19 i badania profilaktyczne, a nawet obliczyć ryzyko zgonu na choroby układu krążenia. Cały czas dodawane są nowe funkcje, jak np. przegląd diet przygotowanych przez NFZ, w tym przepisów i listy zakupów, program treningowy „8 tygodni do zdrowia”, quiz o profilaktyce. Są też przypomnienia o zażywaniu leków.

Wraz z wprowadzeniem Centralnej e-Rejestracji, pacjenci będą mogli znaleźć wolny termin u specjalisty i umówić się na niego (system ma zostać w pełni uruchomiony do 2029 roku). Osoby, które cenią sobie prywatność, mogą nadawać lub odbierać dostęp pracownikom medycznym do swojej Elektronicznej Dokumentacji Medycznej. Jak na razie mojeIKP pełni rolę podręcznej e-kartoteki, ale Centrum e-Zdrowia obiecuje, że wkrótce znajdą się na niej personalizowane porady zdrowotne oraz jeszcze więcej danych zbieranych z różnych części systemu e-zdrowia.

mojeIKP
Dla kogo: dla każdego (od 16. roku życia)
System: iOS, Android
Język: polski
Cena: bezpłatna
Strona internetowa: pacjent.gov.pl
Śledzone dane: zdrowie, lokalizacja

Neo ma ludzką sylwetkę i na pierwszy rzut oka robi ogromne wrażenie. Posprząta, przyniesie kawę, pozmywa naczynia. Na rynek trafi w 2026 roku. Jest jednak mały kruczek.

Ubrany w biały, futurystyczny kostium Neo odkurza dywan, sprząta toaletę, wkłada naczynia do zmywarki, przynosi tacę z herbatą, podlewa kwiatki, podaje gazetę, włącza i wyłącza światło. Porusza się jeszcze trochę niezgrabnie, ale i tak robi wrażenie swoimi umiejętnościami manualnymi i motoryką ruchów. Jak na pierwszego komercyjnego robota całkiem nieźle.

Neo ma z pozoru banalne zadanie – wyręczyć nas w prostych i powtarzalnych czynnościach wykonywanych dziesiątki albo setki razy dziennie i zajmujących czas, który moglibyśmy poświęcić na robienie tego, co naprawdę lubimy. To zresztą pokazują scenki reklamowe: kiedy Neo ściera kurze, dwóch seniorów gra w karty; gdy młode małżeństwo czyta gazetę w stylowym domu, Neo przynosi kawę.

Neo to robotyczny służący, na którego ma być stać klasę średnią. Można go mieć na własność za 20 000 USD albo za 500 USD miesięcznie – zdecydowanie taniej niż miesięczna pensja człowieka i do tego bez etycznych dylematów, czy korzystanie z pomocy człowieka do włączenia światła albo przyniesienia szklanki z wodą jest już na granicy niewolnictwa. I bez posądzania o lenistwo. Misją jego twórcy, kalifornijskiej firmy 1X, jest demokratyzacja pomocy domowej.

Do wyboru jest NEO w kolorze beżowym, szarym i ciemnobrązowym. Można go obsługiwać za pomocą aplikacji lub poleceń głosowych. Bazowe czynności, jak włączanie światła czy otwieranie drzwi są z góry zaprogramowane i wykonywane automatycznie. Ale można go nauczyć bardziej złożonych czynności, jak przyniesienie posiłku albo napoju z lodówki. I tutaj jest haczyk, o którym mało kto wie. W trybie nauki, robot jest… sterowany przez człowieka, który w siedzibie firmy ma założone okulary wirtualnej rzeczywistości i widzi otoczenie robota. Po co? Aby wytrenować robota. Jak przyznają jego twórcy, takiego trybu nauki będzie wymagała większość czynności, bo każdy robot porusza się w zupełnie innych warunkach i przestrzeni. Chodzi o to, aby sieć neuronowa, na której opiera się silnik AI robota, została wytrenowana zanim robot wykona zadanie autonomicznie.

Ale to nie znaczy, że to fejk, a nie robot. Można się spodziewać, że z czasem zbierane dane spowodują, że urządzenie będzie coraz użyteczniejsze i samodzielniejsze. To jednak może potrwać. W teście przeprowadzonym przez dziennikarkę Wall Street Journal widzimy, jak topornie działa robot i to nawet w trybie treningowym. Przyniesienie wody z lodówki oddalonej o 2 metry zajmuje mu 1–2 minuty, a włożenie dwóch szklanek do zmywarki, ok. 3–4 minut. Człowiek wykonuje te proste czynności w kilka sekund. To uświadamia, jak perfekcyjnym systemem jest ludzkie ciało i mózg. Nawet tym najlepszym robotom jeszcze do nich daleko.

Firma podkreśla, że urządzenie jest tak zaprojektowane, aby zagwarantować prywatność: wizerunki osób obecnych w domu mogą być zamazane, aby operator ich nie widział, można zdefiniować strefy prywatności, do których robot nie ma dostępu. Neo to na razie bardziej zabawka dla fanów gadżetów technologicznych niż prawdziwa pomoc. Dobrze wygląda w reklamie, ale niejeden użytkownik straci cierpliwość, gdy kawa znowu wychłodnie zanim robot ją przyniesie, albo co gorsza – po drodze upadnie mu filiżanka. Szybko może okazać się, że zamiast robot pomoże jego posiadaczowi, będzie na odwrót. Na rewolucję robotów domowych trzeba będzie jeszcze poczekać.

Czytaj także: Roboty uzupełnią braki pielęgniarek? Nie tak szybko

Najnowszy raport OECD Health at a Glance 2025 pokazuje, że polska ochrona zdrowia cierpi na braki kadrowe oraz wysoką śmiertelność z powodu chorób cywilizacyjnych. Zrobiliśmy duże postępy e-zdrowiu, ale za małe, aby cyfryzacja rozwiązała wspomniane problemy.

Krytycznie mało pielęgniarek, wydatki na zdrowie w górę

Według raportu OECD, całkowite wydatki na ochronę zdrowia wynoszą obecnie 8,1 proc. PKB, z czego aż 23% to wydatki prywatne. Ale mimo to nadal jesteśmy poniżej średniej dla krajów OECD (9,3%). Wprawdzie w ostatnich latach wydatki wzrosły o 5%, ale prognoza sugeruje, że do 2045 roku publiczne pieniądze na zdrowie wzrosną niewiele i nie mamy szansy dogonić innych krajów. To odbija się na wskaźnikach zdrowotnych.

Tematem nr 1 od lat są kolejki do specjalistów. Tutaj są powody do optymizmu: czasy oczekiwania na niektóre zabiegi planowe mocno spadły. Przykładowo, w 2024 r. mniej niż 20 proc. pacjentów czekało ponad 3 miesiące na operację zaćmy, co plasuje Polskę w czołówce krajów OECD. To efekt zwiększonego finansowania przez Narodowy Fundusz Zdrowia od 2019 roku. Z drugiej strony, przykładowo na endoprotezoplastykę stawu biodrowego czeka się aż 343 dni. W 2026 roku ruszy Centralna e-Rejestracja, która ma pomóc w lepszym zarządzaniu terminami. Czy zmniejszy kolejki? Na efekty trzeba będzie poczekać.

Polska ochrona zdrowia jest mocno nastawiona na szpitalnictwo. Mamy 6,3 łóżka szpitalne na 1 000 mieszkańców (średnia OECD to 4,2). Ale wiele z nich już ma problem ze znalezieniem personelu. 5,9 pielęgniarek na 1 000 mieszkańców to o 30% mniej niż średnia OECD wynosząca 9,2. Liczba lekarzy na 1000 mieszkańców to 3,9 – dokładnie tyle ile średnia OECD. Najbardziej brakuje specjalistów opiece długoterminowej (0,3 pracownika na 100 osób w wieku 65+ podczas gdy średnia to 5,0). Przy tym niechętnie korzystamy z lekarzy zza granicy. W krajach OECD już średnio 20% lekarzy to osoby wykształcone za granicą, podczas gdy w Polsce ten odsetek wynosi ok. 5%.

Polacy nie dbają o zdrowie

Oczekiwana długość życia w Polsce to 78,4 lat, o 2,7 roku poniżej średniej OECD. Przyczyn można szukać w profilaktyce i stylu życia. Mamy bardzo wysoką śmiertelność z powodu schorzeń możliwych do uniknięcia (tzw. „avoidable mortality”) wynoszącą 202 zgony na 100 tys. mieszkańców, znacznie więcej niż średnia OECD (145). Nadal 17,1 proc. Polaków codziennie pali papierosy, a spożycie alkoholu na poziomie 10 litrów na osobę przewyższa średnią OECD (8,5 l). Tylko 37 proc. kobiet poddaje się screeningowi w kierunku raka piersi (OECD – 55%).

40 proc. dorosłych w Polsce deklaruje, że ich aktywność fizyczna jest niewystarczająca (średnia OECD – 30 proc.). Do tego nadużywamy antybiotyków – lekarze przepisują na receptę 22 dzienne dawki zdefiniowane (DDD) antybiotyków na 1 000 mieszkańców, podczas gdy średnia OECD wynosi 16 DDD. Te wszystkie problemy kumulują się w postrzeganie systemu zdrowia – tylko 51% Polaków deklaruje zadowolenie z dostępności wysokiej jakości usług medycznych, podczas gdy średnia dla OECD to 64%.

Polacy mają dostęp do swoich danych, ale telemedycyna zrobiła krok w tył

Jak podkreśla raport, technologie cyfrowe, takie jak telemedycyna, elektroniczna dokumentacja medyczna (EDM), cyfrowe terapie i sztuczna inteligencja (AI), są coraz szerzej stosowane, poprawiając ciągłość opieki i terminowość świadczenia usług. Wszystkie kraje OECD inwestują w e-zdrowie i medyczne usługi cyfrowe. I to widać w liczbach. W 2024 r. dostępność internetowych usług cyfrowych w zakresie zdrowia osiągnęła 82%, o 3 punkty procentowe więcej niż rok wcześniej. Pełny dostęp do elektronicznej dokumentacji medycznej zapewniają jednak tylko dwa kraje: Belgia i Estonia. Pozostałe inwestują w zapewnienie interoperacyjności między szpitalami, gabinetami lekarskimi i innymi placówkami opieki zdrowotnej, co nadal jest największym wyzwaniem cyfryzacji. Jak podkreślają autorzy raportu, wymiana danych to nie tylko wyzwanie techniczne, ale także organizacyjne, ponieważ fragmentaryczne dane prowadzą do nieefektywności w systemie, utrudniając ciągłość opieki i blokując rozwój profilaktyki.

Pod względem dostępu obywateli do elektronicznej kartoteki medycznej Polska wypadła bardzo dobrze, plasując się na 5 miejscu, zaraz po Belgii, Estonii, Danii i Litwie – 92% Polaków ma dostęp do danych na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP), podczas gdy średnia dla OECD to 82%. Ale nie wygląda to już tak dobrze pod względem zakresu danych, bo na IKP można znaleźć wykonane świadczenia medyczne, e-recepty i e-skierowania, e-zwolnienia, szczepienia. Brakuje wyników badań laboratoryjnych, zdjęć diagnostyki medycznej czy podsumowań informacji z wizyt lekarskich jak to ma miejsce w Estonii.

Do tego nadal z IKP rzadziej korzystają osoby, które mogłyby najbardziej skorzystać na zarządzaniu swoim zdrowiem. Z 20 mln użytkowników IKP, jedynie 29% to osoby po 60 roku życia.

W 2019 r. średnia liczba zdalnych konsultacji telefonicznych lub wideo wyniosła 0,5 na pacjenta rocznie. Do 2021 r. – w wyniku pandemii koronawirusa – wzrosła ponad dwukrotnie do 1,3 telekonsultacji, najbardziej w Izraelu, Hiszpanii, Chorwacji, na Litwie i także w Polsce (1,6 konsultacji na osobę). Do 2023 r. wskaźnik telekonsultacji ustabilizował się na poziomie 1,0 na pacjenta rocznie. Polsce nie udało się w pełni wykorzystać potencjału telemedycyny. Spadek jej wykorzystania po pandemii jest ponad dwukrotny, czyli jeden z największych wśród wszystkich krajów OECD. Raport OECD pokazuje, że transfromacja cyfrowa ochrony zdrowia, ale taka która pozytywnie odbija się na zdrowiu Polaków i dostępności świadczeń, dopiero przed nami. I to mimo tego, że dziś jesteśmy jednym z liderów e-zdrowia w Europie.

Czytaj także: Tylko 8% państw posiada strategie AI w ochronie zdrowia

Jak zaprojektować testy odporności, przygotować cykliczne szkolenia z bezpieczeństwa danych i regularnie informować o nowych zagrożeniach? Zrób to we własnym zakresie z pomocą AI.

Dostępny od sierpnia 2025 roku nowy model GPT-5 dorównuje albo przewyższa poziom wiedzy eksperckiej człowieka – tak przynajmniej twierdzi szef OpenAI. Czy także w zakresie cyberbezpieczeństwa? Na pytanie o to, jak wzmocnić ochronę danych, otrzymamy praktyczne wskazówki. ChatGPT zasugeruje zabezpieczenia techniczne, szkolenia personelu, tworzenie kopii zapasowych. Ale jego największą zaletą jest możliwość wzmocnienia wiedzy pracowników o tym, jak chronić dane – a wiemy ze statystyk, że za 80% skutecznych ataków hakerów odpowiada właśnie czynnik ludzki. Tę umiejętność ChatGPT można inteligentnie, ale ostrożnie, wykorzystać do poprawy poziomu cyberbezpieczeństwa.

Symulacje phishingu

Ataki z wykorzystaniem metod socjotechnicznych, czyli najczęściej phishing, są najczęstszą metodą wykorzystywaną przez hakerów. To od nich zaczyna się 90% skutecznych cyberataków. Wystarczy nieuważnie kliknąć na link w wiadomości e-mail albo SMS i hacker zyskuje dostęp do komputerów, blokuje je i żąda okupu. Jeszcze gorzej, gdy wykrada dane i upublicznia je w darknecie.

Dlatego każda organizacja powinna systematycznie badać, czy pracownicy potrafią rozpoznać fałszywe wiadomości. Do tego służą tzw. ataki symulowane. Taką wiadomość z łatwością przygotuje ChatGPT. Wystarczy poprosić o napisanie „maila typu phishing z NFZ albo dostawcy oprogramowania z informacją o zablokowaniu konta i prośbą o weryfikację tożsamości”. Mamy treść, teraz trzeba odpowiednio zaprojektować wysyłkę. Najlepiej sięgnąć do jednego z wielu dostępnych na rynku narzędzi do symulacji phishingu jak np. Microsoft Attack Simulator. Takich rozwiązań jest dużo i nie kosztują dużo. Narzędzia do symulacji ataków phishingowych od razu raportują, osoby z jakimi adresami e-mail kliknęły w link albo otwarły załącznik w mailu. Taką symulację można przeprowadzać regularnie traktując to w charakterze zabawy, aby pracownicy nie czuli niepotrzebnej presji kontroli.

Wirtualny trener dla pracowników

ChatGPT świetnie się sprawdza w charakterze interaktywnego trenera. Zalecanym rozwiązaniem jest stworzenie własnego modelu wytrenowanego na danych placówki, ale to już wyższa szkoła jazdy dla dużych podmiotów, które rozwijają modele działające lokalnie.

W przypadku małych placówek wystarczy uruchomienie bezpłatnego ChatuGPT i poproszenie go o wcielenie się w rolę eksperta cyberbezpieczeństwa w placówce medycznej i zadawanie pytań pracownikowi na np. podstawowym poziomie. W prompcie należy sprecyzować, że każda błędna odpowiedź powinna być korygowana i zadawana w podobny sposób ponownie i aby czat składał się z np. 10 sesji o długości 15 minut każda. W ten sposób ChatGPT sam planuje cały kurs.

Testy i system certyfikacji dla pracowników

Testowanie wiedzy pracowników trzeba dobrze przemyśleć, aby zachować równowagę. Tak, bezpieczeństwo danych jest kluczowe i będzie coraz ważniejsze, ale musi działać w tle. ChatGPT jest źródłem pomysłów, jak stworzyć wewnętrzny, zabawny i oryginalny system certyfikatów traktowanych mniej poważnie. Wszystko zależy od kultury organizacyjnej i hierarchii – w większej organizacji lepiej sprawdzi się sformalizowany system, który pozwoli śledzić postępy wzmacniania poziomu wiedzy z cyberbezpieczeństwa w dużej grupie pracowników; w mniejszej – nieformalne podejście.

ChatGPT jest wprost idealny do tworzenia testów z wiedzy o bezpieczeństwie danych. Wygeneruje pytania otwarte albo testy jedno- i wielkokrotnego wyboru. Przygotuje krótkie studia przypadków i pytania kontekstowe dopasowane do różnych ról w organizacji – od lekarzy i pielęgniarek do rejestratorek i księgowych. Przeprowadzane np. co kwartał testy mogą zawierać przykłady najbardziej aktualnych metod działania hakerów. Testy należy ocenić, przygotować raport słabych i mocnych stron pracownika i na koniec zaproponować indywidualny plan szkoleń.

Weryfikacja i aktualizacja procedur bezpieczeństwa i polityk reagowania na incydenty

Każda placówka powinna mieć – choć w praktyce jest zupełnie inaczej – politykę ochrony danych i reagowania na incydenty. Najczęściej trafia ona na dno szuflady, bo nikt nie ma czasu, aby ją regularnie przeglądać i aktualizować. Ale i tutaj świetnie sprawdzi się ChatGPT. Po wczytaniu dokumentu opisującego politykę bezpieczeństwa (bez podawania danych placówki), AI sprawdzi, czy zawiera on wszystkie niezbędne punkty i podpowie, jak ją udoskonalić. Jeśli w międzyczasie pojawiły się nowe wytyczne, można wprost poprosić ChatGPT o odpowiednie zaktualizowanie procedur.

To samo dotyczy polityki reagowania na incydenty – ta zmienia się w raz z rozwojem placówki i dojrzewaniem cyfrowym. Przykładowo, jeśli podmiot przeszedł na pełną elektroniczną dokumentację medyczną, za tym muszą iść odpowiednie korekty w dokumentach opisujących, co robić w przypadku ataku. Kiedyś to zadanie było żmudne i wymagało przeglądu całych dokumentów. Dzisiaj w kilka sekund zrobi to za nas ChatGPT.

Co więcej, ChatGPT może wykryć niespójności z RODO, EU AI Act a nawet z dyrektywą NIS2 i interpretacjami, które opublikowano już w tym zakresie. Po wczytaniu Ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa i dostępnych wytycznych, ChatGPT krok po kroku przygotuje do audytów zewnętrznych.

Symulator sytuacji kryzysowej

Scenariuszy ataków hakerskich może być wiele: zablokowanie systemów kontrahenta, przykładowo laboratorium wykonującego badania albo firmy cateringowej, groźba publikacji wrażliwych danych pacjentów itd. Jak reagować w takiej sytuacji? Udany atak hakerski to duży stres dla organizacji i w takim przypadku trzeba działać szybko i zgodnie z góry zaplanowanym harmonogramem. Każdy musi wiedzieć co robić, musi być jasne, kto za co odpowada, aby atak nie stał się zagrożeniem dla zdrowia i życia pacjentów. Do tego służą symulacje sytuacji kryzysowych. Może je wygenerować ChatGPT, testując opcje, których czasami nawet nie możemy sobie wyobrazić, a przez które przeszły inne placówki zdrowia.

ChatGPT jako doradca ds. bezpieczeństwa i twórca newslettera

Według statystyk Centrum e-Zdrowia, tyko co trzecia placówka posiada wewnętrzną komórkę ds. bezpieczeństwa danych. Rzeczywistość jest taka, że zadania z tym związane są delegowanie do działu IT (jeśli jest) albo osoby z działu organizacji. Z danych Centrum e-Zdrowia wynika, że 30 proc. podmiotów nigdy nie opublikowało dokumentu polityki cyberbezpieczeństwa.

Cyberochrona nie jest wyłączną kompetencją i często tonie w masie innych obowiązków. Dlatego ChatGPT może być tymczasową pomocą – cyfrowym doradcą. Potrafi naprawdę wiele – zaplanuje harmonogram wdrażania wymagań związanych z dyrektywą NIS2, streści długie raporty i rekomendacje, stworzy plan szkoleń. Od czego zacząć? Od eksperymentowania z wymienionymi zadaniami.

Jeszcze kilka lat temu samodzielne przygotowanie newslettera wewnętrznego o nowych zagrożeniach i z krótkimi praktycznymi radami dla personelu wymagałoby przynajmniej jednego dnia pracy. Dziś zrobi to AI. Ale w pracy z ChatGP obowiązuje ważna zasada: AI nie może uzyskać dostępu do danych pacjentów. Wszystkie wczytywane do modelu dokumenty należy pozbawić danych adresowych (optymalne są modele działające lokalnie). Nowy model GPT-5 nadal, choć rzadziej, halucynuje, dlatego w kwestii cyberbezpieczeństwa najlepiej stosować go do mniej strategicznych zadań jak wspomniane testy czy symulacje phishingu, a kwestie technicznych i organizacyjnych zabezpieczeń pozostawić ekspertom.

Czytaj także: Cyberatak! Jak się chronić i regować? Rady CSIRT i Policji

W 2026 roku EDM obchodzi jubileusz, którego nie powinna obchodzić: 5 lat opóźnień. Według ostatnich statystyk, 6 na 10 placek prowadzi EDM. Kiedy uda się w końcu dokończyć jej wdrażanie? Sięgając do teorii gier i modelu dyfuzji innowacji wytypowaliśmy dwa najbardziej prawdopodobne scenariusze. Obydwa zaskakują.

Wdrożyć czy nie wdrożyć EDM?

Z perspektywy teorii gier, wdrożenie elektronicznej dokumentacji (EDM) medycznej można potraktować jako klasyczny dylemat interesów i współpracy. Kiedy w życie wszedł obowiązek EDM, czyli 1 lipca 2021 roku, każda placówka stanęła przed tym samym pytaniem: wdrożyć od razu, ponosząc koszty finansowe, czasowe i organizacyjne, czy zwlekać, licząc, że inni też tego nie zrobią i w ten sposób większość opóźnionych będzie miała siłę przebicia, a MZ nie odważy się wdrożyć środków przymusu.

Ci, którzy do dziś zwlekają z EDM wychodzą z pragmatycznego założenia: w krótkim okresie bardziej opłaca się „nie wdrażać”. Podmiot unika kosztów, wysiłku organizacyjnego i ryzyka potencjalnych zakłóceń. Jednak w dłuższej perspektywie, wraz z tym jak coraz więcej placówek przechodzi na EDM, zwlekanie się nie opłaca, bo traci się korzyści, do których mają dostęp inni, czyli wymianę danych i koordynację opieki. Z jedną uwagą: ta korzyść może mieć inną wagę w zależności od tego, jak placówka postrzega cyfryzację – jako koszt czy inwestycję – oraz która perspektywa jest dominująca – krótko- czy długoterminowa. Niezależnie od tego, teoria gier sugeruje też, że jeśli wskaźnik placówek prowadzących EDM przekroczy 50%, szala się odwraca na niekorzyść spóźnionych.

To klasyczny przypadek gry koordynacyjnej, w której najważniejsze jest to, ilu graczy już wdrożyło EDM. W teorii gier mówi się tu o tzw. punkcie równowagi Nasha. To stan, gdy – w omawianym przypadku – żaden z podmiotów nie ma motywacji, by zmienić swoją decyzję. Przykładowo, nawet jeśli większość innych placówek już wdrożyła EDM, mniejsze placówki i tak nie zmienią swojej decyzji o niewdrażaniu, bo ich indywidualny koszt nadal nie przewyższa potencjalnych plusów, niezależnie od tego, jak są one oczywiste z punktu widzenia lekarza czy pacjenta. Jeśli w lokalnym ekosystemie jest więcej takich placówek, wzmacniają się w przekonaniu, że robią dobrze. Jak widać, gra toczy się o postrzegane, a nie obiektywne korzyści i koszty.

„Maruderów” zmusi tylko prawo

Jeśli teorię gier uzupełnimy teorią dyfuzji innowacji otrzymamy przybliżoną liczbę, ile placówek nie wdroży EDM bez przymusu. Zgodnie z nią, każda innowacja przechodzi przez 5 faz i ma 5 grup użytkowników. Wcześni innowatorzy, czyli pionierzy z entuzjazmem wdrażają nowinki, ale stanowią tylko ok. 2,5% docelowych użytkowników technologii. Za nimi idą wcześni naśladowcy, których przekonują argumenty pionierów. Jest ich ok. 13,5%. Kolejną grupą jest wczesna większość, stanowiąca 34% wszystkich adresatów technologii. Są oni sceptyczni na początku, ale widząc, że wszystko działa jak trzeba, w końcu decydują się na wdrożenie. Dalej jest późna większość (także 34%), czyli ci, którzy wdrażają, bo rośnie presja. Na tym etapie jest właśnie wdrażanie EDM i jeśli Ministerstwo Zdrowia zna teorię gier, to strategicznie czeka, aż zrobi to min. 50% późnej większości. Dlaczego? Bo wie, że tzw. maruderów (16%) przekona już jedynie przymus. Ale jeśli EDM wdroży 70–80%, co jest realne, będzie miało twardy argument do opcji atomowej, czyli np. rozliczeń z NFZ na podstawie świadczeń medycznych indeksowanych w P1. Wtedy zyska poparcie większości, która traci na tym, że mniejszość zwleka. Ta teoria też jasno pokazuje, że prędzej czy później opcja przymusu będzie nieunikniona. Niezależnie od tego, jak dobra jest technologia, sceptycy zawsze byli i będą.

Skoro EDM przeszła już pierwsze trzy etapy krzywej wdrażania technologii i znajduje się w czwartej na pięć faz, sprawa jest jasna: EDM nie jest już kwestią ani technologii, ani kosztów, ale społeczną. Barierą są przyzwyczajenia i strach przed zmianą. Oczywiście mały margines trzeba zostawić dla placówek, które faktycznie borykają się z obiektywnymi przeszkodami jak np. brak dostępu do dobrego połączenia internetowego.

Modele modelami, ale do tego dochodzi polityka

Te symulacje trzeba skorygować danymi historycznymi i polityką. EDM miała być obowiązkowa od 1 lipca 2021 roku, czyli na półmetku rządu Prawa i Sprawiedliwości, które to wygrało wybory w 2019 roku. Według badania stopnia informatyzacji prowadzonego przez Centrum e-Zdrowia, w 2021 roku EDM prowadziła zdecydowana mniejszość. Przykładowo, rok przed wyborami, bo w 2022 roku, 45,7% badanych zadeklarowała, że prowadzi EDM w zakresie informacji dla lekarza kierującego świadczeniobiorcę do poradni specjalistycznej lub leczenia szpitalnego o rozpoznaniu, sposobie leczenia, rokowaniu, ordynowanych lekach, środkach spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobach medycznych; 28,4% badanych placówek – w zakresie wyników badań laboratoryjnych wraz z opisem, a co trzeci ankietowany podmiot (33,2%) – w zakresie opisu badań diagnostycznych innych niż laboratoryjne. Czyli nadal zdecydowanie za mało, aby ryzykować politycznie opcję przymusu przed wyborami w 2023 roku. I tak PiS odstawił EDM na bok.

Już w innej sytuacji jest obecna Koalicja Rządząca. Kolejne wybory są w 2027 roku. W 2026 roku procent placówek prowadzących EDM przekroczy najpewniej ok. 60%. Jeśli tak się stanie, wprowadzenie przymusu będzie już odpowiednio uzasadnione, ale nadal ryzykowne – na rok przed wyborami lepiej unikać wrażliwych tematów. W międzyczasie o wiele ważniejsze jest wdrożenie Centralnej e-Rejestracji, bo to ona ma „dowieźć” wyborczą obietnicę skrócenia kolejek. Przymus i osiągnięcie 100% placówek prowadzących EDM nie przyniesie medialnie atrakcyjnych korzyści dla pacjentów, które można by wykorzystać w kampanii – to, co liczy się dla pacjentów, to kolejki do lekarzy, a nie wyższa jakość opieki czy koordynacja wynikająca z możliwości wymiany danych.

Co z tego wynika? Trzy scenariusze. Pierwszy z nich zakłada efekt domina. Wdrażanie przekracza punkt przeciążenia, czyli 60% podmiotów z EDM, a placówki zaczynają odczuwać korzyści z wymiany danych. Opóźnieni widzą, że nie ma już odwrotu od EDM. Coraz częściej pojawiają się informacje o rozliczeniach z NFZ na podstawie zdarzeń medycznych indeksowanych w P1, koordynacja opieki nie jest możliwa bez EDM. W teorii gier to moment, w którym strategia „wdrażam EDM” staje się dominująca, bo zapewnia przynależność do większości i realne korzyści. Nikt nie chce być na końcu, a to odczucie wkrótce zacznie pukać do drzwi „maruderów”.

W drugim scenariuszu EDM osiąga stan równowagi Nasha: część placówek konsekwentnie nie będzie prowadziła EDM, ale nie przeszkadza im to funkcjonowaniu. Na tym etapie nie pomoże już wsparcie finansowane dla opóźnionych, zresztą byłoby ono niesprawiedliwe w stosunku do tych, którzy EDM wdrożyli po własnych kosztach.

W trzecim, najbardziej prawdopodobnym scenariuszu, adopcja EDM będzie powoli osiągać poziom ok. 70%. Wówczas MZ może wykorzystać argument, że większość już wdrożyła i zmusić „maruderów”. Opcja szoku regulacyjnego jest nieunikniona, bo inaczej mniejszość będzie blokowała pełne korzyści z EDM. Pozostaje pytanie, czy stanie się to jeszcze przed wyborami w 2027 czy dopiero po nich.

W modelu dyfuzji innowacji, tempo adopcji (krzywa S) przyspiesza po przekroczeniu progu 50%, a potem spowalnia, gdy zbliża się do nasycenia (100%). Jeśli obecne 60% odpowiada środkowi krzywej, możemy oczekiwać, że w ciągu 2–3 lat poziom adopcji osiągnie ok. 75%, o ile nie wystąpią jakieś nieprzewidywalne sytuacje.

Zwlekający z EDM są na przegranej pozycji

EDM jest już technicznie dojrzała i teraz jej wdrożenie zależy bardziej od mechanizmów społecznych i regulacyjnych niż od technologii. Teoria gier wskazuje, że placówki zachowują się racjonalnie w sensie lokalnym – minimalizują własne ryzyko. Teoria dyfuzji innowacji z kolei pokazuje, że dalszy rozwój zależy od motywacji późnej większości i maruderów, którzy reagują głównie na presję społeczną i administracyjną.

Doszliśmy już do 60%, czyli punktu przeciążenia. MZ powinno teraz szeroko komunikować korzyści EDM, także do pacjentów. Jeśli zabraknie zachęt lub zapowiedzi sankcji, EDM może się zatrzymać na obecnym poziomie, a podział pomiędzy prowadzącymi i nieprowadzącymi EDM utrwali się na długo. Jaka jest zatem nasza prognoza? Według wszystkich modeli, EDM zostanie w 100% wdrożona na przełomie 2026/2027 albo w drugiej połowie 2028 roku. Wynika to z teorii adaptacji technologii i kalendarza wyborów. W 2026/2027 roku kiedy można będzie powołać się na większość tych, którzy wdrożyli EDM, odbierając argumenty mniejszości. 2028 rok, bo po wygranych wyborach nie zaczyna się od restrykcji. Miejmy nadzieję, że pełne wdrożenie EDM jest kwestią 2–3 lat.

Czytaj także: NIL IN wybrał najlepsze innowacje w opiece zdrowotnej

Każda placówka ma swoją indywidualną historię cyfryzacji. Oprogramowanie IT rozrasta się, dochodzą nowe aplikacje – czasami innych dostawców. Placówka stopniowo dojrzewa cyfrowo, ale wraz z tym infrastruktura danych staje się coraz bardziej zawiła, aż w końcu nikt nad nią nie panuje. Taki stan, pod którym może podpisać się wiele przychodni i szpitali, to nie tylko problem danych, ale i koordynacji opieki.

Dane determinują płynność działania i jakość opieki

Kiedy wchodząc do placówki medycznej wszystko działa jak trzeba, to znak, że informacje płynnie przepływają pomiędzy pracownikami, wydziałami, administracją i częścią kliniczną. Pacjent nie oczekuje zbyt długo na wizytę, każdy dokładnie wie, co robić, nie ma pośpiechu na korytarzu. Lekarz ma dostęp do danych pomagających mu podejmować decyzje, a cała uwaga skupia się na pacjencie, a nie na procesach administracyjnych.

Zakłóceń w przepływie informacji zazwyczaj nie widać, ale z czasem kumulują się one w duże nieefektywności. Panuje chaos, pracownicy tracą czas na szukaniu informacji, a to odbija się na jakości opieki nad pacjentem. To pierwszy znak, że trzeba uporządkować i uprościć przepływy informacji i uporządkować dane.

Zdecydowana większość menedżerów ochrony zdrowia wie, jak ważny jest niezakłócony obieg informacji. Ale niewielu może się pochwalić dobrze działającą infrastrukturą danych. Od czego zacząć? Przede wszystkim od weryfikacji, jak i gdzie dane są przechowywane. Jeśli na tej liście jest kilka niepołączonych ze sobą systemów, rozwiązanie musi być radykalne: wprowadzenie jednego, zintegrowanego systemu z jedną bazą danych. I to możliwie szybko.

Niewidzialna ręka dobrej cyfryzacji

Wymiana systemu może być droga, ale w efekcie suma wydatków zamortyzuje się w kilka lat. Czasami potrzebna będzie tylko rozbudowa już posiadanego systemu, jeśli jest on na tyle elastyczny i daje takie możliwości. Przy tym trzeba myśleć nie o dzisiejszych potrzebach, ale o tym, co będzie za kilka lat. Biorąc pod uwagę bezpieczeństwo danych, upowszechnienie algorytmów AI oraz integrowanie przepływów danych między placówką a pacjentem, pierwszym wyborem jest chmura danych. Ta pozwoli wdrażać elastycznie nowe technologie jak generatywną sztuczną inteligencję.

Dobry system daje gwarancję, że w razie potrzeby będzie go można skalować, elastycznie rozbudowywać, dostosowywać do nowych wymagań raportowania i potrzeb biznesowo-klinicznych. Doświadczony dostawca zaoferuje na czas potrzebny upgrade, moduł do obsługi nowej specjalizacji w ramach rozwijającej się placówki albo rozwiązanie AI, które stało się właśnie technologicznie możliwe, a które znacznie ułatwia pracę. Dobrym przykładem są wymagane centralnie funkcjonalności e-zdrowia jak EDM czy Centralna e-Rejestracja. Klienci dużych firm IT mogli je wdrożyć na wczesnym etapie, bo mają odpowiednie zasoby kadrowo-logistyczne, aby szybko przygotować i udostępnić nową funkcjonalność

Ale to też pewność, że dane są dobrze chronione dzięki wbudowanym zabezpieczeniom zgodnym z najnowszymi standardami. Tego też nie widać na pierwszy rzut oka, ale bezpieczeństwo danych jest podstawą zaufania pracowników do cyfrowej infrastruktury.

Infrastruktura IT gotowa na centralne wymagania i warunki rynkowe

Infrastruktura cyfrowa jest jak żywy organizm – musi ciągle się rozwijać, a czasami nawet wyprzedzać aktualne wyzwania zarządzania danymi. Dzisiaj dane są jeszcze zamknięte w placówkach i tylko niektóre z nich – na razie w ramach Elektronicznej Dokumentacji Medycznej – są wymieniane. Niedługo dołączą do nich nowe dokumenty obligatoryjne w EDM, powstaje Centralna e-Rejestracja, lekarze zyskają dostęp do podsumowania pacjenta (Patient Summary) wdrażanego w ramach Europejskiej Przestrzeni Danych Zdrowotnych (EHDS). MZ ma ambicję wprowadzenia standardu zapisu wyników badań laboratoryjnych (LOINC). Można się spodziewać kolejnych programów profilaktycznych, a za kilka lat standardem może być opieka farmaceutyczna i opieka koordynowana w kolejnych grupach pacjentów – to wszystko powoduje, że placówki zdrowia będą wymieniały ze sobą kolejne rodzaje danych. I to nie tylko między sobą, ale też z aptekami.

Oprócz tych zewnętrznych zmian w systemie zdrowia, motywacją do priorytetowego traktowania ekosystemu danych powinny być też wewnętrzne korzyści: sprawniejsza komunikacja z pacjentem, szybsze podejmowania decyzji medycznych opartych na dowodach, mniejsze obciążenia administracyjne. Do tego dochodzi cały szereg nowych możliwości, które uwolnią algorytmy AI. Oczywiście można podważać sens proaktywnej cyfryzacji, dbania o dane i wdrażania nowości IT argumentując, że płatnik publiczny nie płaci za jakość, ale za wykonania. To jednak błędne koło – placówka zdrowia nie tylko musi zadbać o dodatni wynik finansowy, ale też o swoich pracowników, zwłaszcza w sytuacji braków kadrowych. Dobra infrastruktura danych pozytywnie odbija się na obydwu elementach, likwidując nieefektywności, marnotrawstwo zasobów i oszczędzając czas. Suma summarum ostatecznie największym beneficjentem będzie pacjent.

Czytaj także: „AI daje nam przewagę czasu nad chorobą” [DEBATA]

Od 9 miesięcy systematycznie spada liczba wydawanych zamienników leków w aptekach. Co jest tego powodem? W 2024 roku apteki sprzedały ponad 43 mln opakowań leków na zgagę i nadkwasotę żołądka. To rekord na przestrzeni ostatnich 20 lat. Zapoznaj się z najnowszymi danymi z rynku farmaceutycznego.

POBIERZ BEZPŁATNIE e-wydanie OSOZ Statystyki 12/2025 (43 strony, PDF)

W numerze 12/2025 OSOZ Statystyki:

Spada skala substytucji aptecznej

Skala substytucji aptecznej – czyli zamiany leku na ten przepisany przez lekarza – od lat oscyluje na poziomie 5%. W pierwszych trzech kwartałach 2025, zamienniki stanowiły 4,7% wszystkich opakowań leków wydanych pacjentom w aptekach. Substytucja dla leków pełnopłatnych rośnie w czasie – z 5,6% w październiku 2023 do 6% we wrześniu 2025. W tym samym okresie substytucja leków refundowanych spada z 4,2 do 3,3%.

Najczęstszym powodem zamiany leku z recepty na odpowiednik jest brak leku na magazynie aptecznym. We wrześniu 2025 roku, aż 62% przypadków substytucji było spowodowane właśnie występowaniem stock-outu. Poziom wpływu zatowarowania na skalę substytucji jednak spada w czasie – we wrześniu 2023 roku brak leku w aptece odpowiadał za 71% sytuacji, w której pacjent otrzymał odpowiednik. Pozostałe – niemal 40% przyczyn substytucji – to tak zwana substytucja czynna. To sytuacja, w której pacjent otrzymuje inny lek niż przepisany na recepcie, ale nie wynika to z braku na magazynie aptecznym. Pacjent prosi o inny, na przykład tańszy, lek albo zamiana odbywa się z rekomendacji farmaceuty. Poziom tego typu substytucji rośnie w czasie.

Czytaj dalej 👉

Sprzedaż leków na zgagę i nadkwasotę żołądka

W okresie zaledwie 10 lat, sprzedaż leków na zgagę i nadkwaśność żołądka wzrosła o 35%, a w okresie ostatnich 20 lat – aż czterokrotnie. W 2024 roku apteki sprzedały 43 mln opakowań. Rosnąca sprzedaż jest efektem pogarszających się nawyków żywieniowych, ale i intensywnych kampanii leków na niestrawność i zgagę. W oczy rzuca się korelacja między porą roku a popytem – latem jest on najmniejszy, a największy w grudniu, co w dużym stopniu ma związek ze spotkaniami świątecznymi przy obfitym stole. Na uwagę zasługuje też trend ceny. Do czasu pandemii COVID-19, czyli 2019 roku, średnia cena opakowania systematycznie malała i w 2019 roku osiągnęła rekordowo niski poziom 14,36 zł. Potem zaczęła szybko rosnąć i do 2024 wzrosła o 25% do poziomu 17,83 zł.

Szacuje się, że zgaga dotyka ok. 20–30% dorosłych.

Czytaj dalej 👉

Ponadto w numerze:

• Sprzedaż leków według molekuł (październik 2025)
• Najlepiej sprzedające się produkty (październik 2025)
• Monitor epidemiologiczny (październik 2025)
• Struktura dystrybucji leków (październik 2025)
• Radar epidemiologiczny (styczeń 2026)

Wszystkie archiwalne numery OSOZ Statystyki znajdziesz na zakładce POBIERZ.

Płynna koordynacja opieki na pacjentem to kwestia inteligentnego łączenia danych w wiedzę, która wspiera sprawne zarządzanie i podejmowanie decyzji diagnostyczno-terapeutycznych. KAMSOFT zaprezentował system IT OSOZ-OmniMedis, który ma w tym pomóc. Środowisko integracyjne API.MED pozwala zamienić rozproszone dane w jeden ekosystem.

Zintegrowana platforma do kompleksowej opieki nad pacjentem i sprawnego zarządzania placówką medyczną

Prowadzenie kompleksowej koordynacji opieki nad pacjentem wymaga jednoczesnego działania na dwóch kluczowych płaszczyznach. Z jednej strony należy zadbać o perfekcyjną organizację samej placówki, a z drugiej – o precyzyjne zaplanowanie i monitorowanie ścieżki leczenia pacjenta.

Efektywność operacyjna, sprawne zarządzanie grafikami wizyt oraz optymalne wykorzystanie gabinetów stanowią fundament, na którym opiera się cała reszta. Z kolei planowanie, monitorowanie i standaryzacja ścieżki leczenia pacjenta są kluczowe dla osiągnięcia celów medycznych. Dzięki temu każdy pacjent otrzyma opiekę zgodną z najlepszymi standardami, a cały proces będzie przewidywalny i mierzalny.

Aby sprostać obu tym wyzwaniom jednocześnie, nowoczesne placówki medyczne mogą sięgnąć po zintegrowane systemy informatyczne jak np. OSOZ-OmniMedis produkcji KAMSOFT. Jak to działa w praktyce?

Zarządzanie skoordynowaną opieką nad pacjentem

OSOZ – OmniMedis to holistyczne i wielowymiarowe podejście do koordynacji opieki nad pacjentem. Obejmuje całościowe spojrzenie na koordynację zarówno od strony medycznej, jak i organizacyjnej. Przekształca proces w konkretne, mierzalne działania, które przekładają się na lepszą jakość opieki i wyższą efektywność organizacji. Lekarz i koordynator otrzymują rozwiązanie IT, które umożliwia tworzenie spersonalizowanych, wieloetapowych ścieżek terapeutycznych dla pacjentów zgodnie z obowiązującymi standardami medycznymi, na bieżąco monitorują postępy w realizacji planu leczenia, co pozwala na szybką reakcję na ewentualne odchylenia i zapewnia ciągłość opieki.

Merytoryczne wsparcie algorytmów medycznych i sztucznej inteligencji

Analizy medyczne wspierają lekarza w podejmowaniu decyzji klinicznych. Jak działają? Na podstawie danych pacjenta (m.in.: wyniki badań, wiek, waga, historia zdrowia i choroby, informacje z innych placówek medycznych) mogą z wyprzedzeniem sugerować np. podwyższone ryzyko występowania określonej choroby. Co ważne, profesjonalista medyczny ma dostęp do wszystkich informacji w jednym miejscu, co eliminuje czasochłonne przeszukiwanie różnych systemów czy dokumentów. Raporty generowane są automatycznie przed wizytą a inteligentne powiadomienia o kluczowych zmianach pozwalają skupić się na pacjencie, a nie na analizie i administracji.

Wsparcie zarządzania operacyjnego

Centralizacja zadań administracyjnych pozwala na sprawniejsze podejmowanie decyzji i nadzór nad działalnością operacyjną. Moduły do tworzenia i prowadzenia grafików pracy personelu medycznego dostępne w OSOZ-OmniMedis, zapewniają przejrzystość i kontrolę nad dostępnością usług. Platforma OSOZ-OmniMedis jest dostępna w dwóch wariantach – ONE oraz PRO. Podział ten został zaprojektowany tak, aby umożliwić elastyczne dopasowanie rozwiązania do skali działalności i strategicznych celów organizacji, od pojedynczych, samodzielnych placówek, po rozbudowane sieci medyczne i złożone struktury organizacyjne. Wersja PRO stanowi rozszerzenie funkcjonalne wersji ONE, oferując zaawansowane narzędzia do zarządzania i integracji.

Kluczowym elementem wyróżniającym wersję PRO, szczególnie z perspektywy działów IT, jest platforma integracyjna, która otwiera system na współpracę z zewnętrznymi rozwiązaniami.

Platforma Integracyjna API.MED

W nowoczesnej opiece zdrowotnej interoperacyjność systemów informatycznych jest warunkiem koniecznym do zapewnienia ciągłości i bezpieczeństwa opieki. Platforma integracyjna API.MED, dostępna jako opcja w wersji OSOZ-OmniMedis PRO, stanowi bezpośrednią odpowiedź na tę potrzebę, oferując bezpieczne i udokumentowane API. Dla menedżerów IT i architektów systemów, API.MED jest strategicznym komponentem umożliwiającym budowę spójnego, zintegrowanego ekosystemu technologicznego. Pozwala na dwukierunkową wymianę danych z kluczowymi systemami dziedzinowymi, takimi jak systemy szpitalne (HIS), laboratoryjne (LIS) czy radiologiczne (RIS), co eliminuje potrzebę ręcznego przepisywania danych, minimalizuje ryzyko błędów i tworzy jednolity, cyfrowy rekord pacjenta dostępny w czasie rzeczywistym. Dzięki temu OSOZ-OmniMedis może stać się centralnym hubem koordynacji opieki, jednocześnie czerpiąc dane i zasilając inne, wyspecjalizowane narzędzia.

Podsumowując, rozwiązania IT, takie jak OSOZ-OmniMedis, stają się kluczowym narzędziem w rękach nowoczesnego menedżera ochrony zdrowia. W dobie rosnącej złożoności systemów opieki zdrowotnej, presji kosztowej, braków kadrowych i coraz wyższych oczekiwań pacjentów, tradycyjne metody zarządzania oparte na papierowej dokumentacji, rozproszonych arkuszach Excela stają się po prostu niewydolne.

Czytaj także: KAMSOFT obchodzi 40 lecie. „Stawiamy na rozwiązania wiedzowe”