Od blisko trzech dekad Google jest jednym z głównych sposobów wyszukiwania informacji w internecie i ma ogromny wpływ na nasze decyzje dotyczące zdrowia, stylu życia i samoleczenia
Od blisko trzech dekad Google jest jednym z głównych sposobów wyszukiwania informacji w internecie i ma ogromny wpływ na nasze decyzje dotyczące zdrowia, stylu życia i samoleczenia (grafika opracowana przez AI)

Ponad 1 miliard pytań dotyczących zdrowia trafia każdego dnia do Google. 15 proc. z nich nigdy nie zostało wcześniej zadanych. Pytamy o zdrowie, diagnozę albo zdrowe przepisy. Algorytmy AI muszą przygotować odpowiedzi tak, aby były zrozumiałe w 150 językach, oparte na faktach i dopasowane do systemów wartości obowiązujących w 200 różnych krajach. Każda błędna rada może kosztować życie.

Newsletter OSOZ

Już nie Doktor Google, ale Profesor. Co nie znaczy, że lepszy

– Od czasu pojawienia się podsumowań AI, zapytania w wyszukiwarce Google są trzykrotnie dłuższe – przyznał Michael Howell, Dyrektor ds. Zdrowia w Google na sesji poświęconej walce z dezinformacją zorganizowanej podczas Światowego Szczytu Zdrowia 2026 (World Health Summit) w Berlinie w październiku br.

Przez lata Google pomagał znaleźć w internecie informacje m.in. na temat zdrowia, stylu życia, zdrowego odżywiania się. Firmie regularnie zarzucano, że algorytmy AI zamiast kierować się wiarygodnością informacji, na pierwszych pozycjach wyświetlały linki do stron, które cieszyły się największą popularnością. Na pytanie o ból głowy użytkownik Google otrzymywał linki do stron o raku mózgu, a zapytany o problemy z pamięcią odsyłał do źródeł sugerujących choroby neurodegeneracyjne.

W 2024 roku firma wprowadziła podsumowania AI, czyli treściwą odpowiedź wyświetlaną na samej górze strony wyników wyszukiwania. Dzięki AI, dr Google miał się przeobrazić w prof. Google, który – zanim napisze odpowiedź – sprawdzi fakty naukowe i sięgnie po zaufane źródła. Ale jak to bywa z każdą nową technologią, która rozwiązuje stare problemy, pojawiły się i nowe.

Algorytmy Google optymalizowane są tak, aby wyświetlane w wyszykiwarce źródła informacji były wiarygodne i ciekawe
Algorytmy Google optymalizowane są tak, aby wyświetlane w wyszykiwarce źródła informacji były wiarygodne i ciekawe

Pytanie, odpowiedź i decyzja w 14 sekund

– Gdy ktoś zadaje pytanie w Google, nie możemy po prostu pozostawić pustego pola odpowiedzi. Musimy odpowiedzieć – mówi Michael Howell. To nie jest łatwe, bo codziennie do wyszukiwarki trafia ok. 1 miliarda zapytań o zdrowie. Wszystkich zapytań jest ok. 8,5 mld. Ok. 15 proc. z nich nigdy wcześniej nie zostało zadanych. Od czasu pojawienia się podsumowań AI, pytania wydłużyły się trzykrotnie. Pytamy bardziej szczegółowo; wiemy dokładnie, czego szukamy. Niektórzy użytkownicy zadają pytania w jednym języku, a odpowiedzi chcą otrzymywać w innym.

Odpowiedzi AI w Google są dopasowywane do tego nowego poziomu szczegółowości. Porady muszą być spersonalizowane, zrozumiałe, przedstawione w formie konkretnych list ze wskazówkami. Jak zaznacza Howell, pytania o zdrowie są najtrudniejsze – są bardzo osobiste, emocjonalne i odnoszą się do kontekstu kulturowego, w którym żyje pacjent. Google musi dostarczyć odpowiedzi dopasowane do lokalnego charakteru ochrony zdrowia i wartości w każdym z ok. 200 krajów, w których wyszukiwarka jest dostępna. Wyszukiwarka obsługuje 150 języków i pokrywa ok. 90 proc. rynku wszystkich wyszukiwarek.

Po uzyskaniu odpowiedzi, użytkownik spędza w Google ok. 14,6 sekundy – w tym czasie podejmuje decyzję opartą na dostarczonych informacjach. Na drugą stronę z wynikami wyszukiwania przechodzi tylko 0,44 proc. użytkowników.

Informacja zdrowotna dostarczana przez Google musi więc być poprawna, ale też zrozumiała i na tyle prosta, aby można ją było przekuć w konkretne działania. Jak zaznaczał Howell podczas WHS, jeśli pacjent nie rozumie odpowiedzi lub nie wie, co z nią zrobić, jej wartość jest zerowa.

Fake newsy są o wiele ciekawsze niż sprawdzona wiedza naukowa

Google deklaruje, że odpowiedzi generowane przez AI opierają się na rozwijanych przez lata mechanizmach oceny jakości stron. Jak dokładnie algorytmy przygotowują odpowiedzi, tego firma nie zdradza. Jest to mieszanka kryteriów, takich jak jakość informacji, przyjazność strony www dla użytkownika, spójność informacji itd.

Jeśli chodzi o pytania o zdrowie, Google deklaruje, że korzysta z zaufanych treści dostarczanych przez instytucje publiczne. Howell podał przykład pytania o objawy cukrzycy, przy którym wyszukiwarka wskazuje informacje z m.in. Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (Centers for Disease Control and Prevention), kliniki Mayo i takich organizacji publicznych jak Diabetes UK. Firma pracuje również nad zwiększaniem widoczności informacji pochodzących z wiarygodnych źródeł medycznych.

Nawet jeśli treść jest wiarygodna naukowo, ale pacjent nie wie, jak z niej skorzystać, będzie bezużyteczna – mówi Michael Howell, Dyrektor ds. Zdrowia w Google (zdjęcie: World Health Summit 2026)
Nawet jeśli treść jest wiarygodna naukowo, ale pacjent nie wie, jak z niej skorzystać, będzie bezużyteczna – mówi Michael Howell, Dyrektor ds. Zdrowia w Google (zdjęcie: World Health Summit 2026)

W podsumowaniu AI pojawiają się linki do stron źródłowych, a od niedawna użytkownik może nawet wybrać zaufane źródła informacji, z których będzie korzystać AI. Nie gwarantuje to jednak, że wygenerowana odpowiedź będzie poprawna. Model może niewłaściwie zinterpretować informacje, pominąć istotne zastrzeżenie albo przedstawić informację bez kontekstu klinicznego. W efekcie pacjent widzi przekonujący tekst, który robi wrażenie indywidualnej, profesjonalnej porady medycznej.

Howell porównał walkę z dezinformacją do pielęgnowania ogrodu: samo wyrywanie chwastów nie wystarczy – jeśli w ich miejsce nie pojawią się nowe rośliny, chwasty znowu wyrosną. Nawet jeśli algorytmy AI coraz lepiej wykrywają fake newsy medyczne i treści niepoparte dowodami naukowymi, muszą zastępować je wiarygodnymi informacjami.

I tu pojawia się problem. Według szefa ds. Zdrowia w Google, materiały przygotowywane przez uznane instytucje naukowe i medyczne często są mało atrakcyjne w porównaniu z krótkimi, emocjonalnymi nagraniami publikowanymi przez influencerów. Nawet jeśli treść jest naukowo wiarygodna, ale jest zbyt skomplikowana, nieciekawa lub nie daje konkretnych wskazówek, nie dotrze do użytkownika. Google może ją wyświetlić na samej górze, ale to nic nie da, bo użytkownik ją pominie. Nic dziwnego, że Google od lat prowadzi prace badawcze nad własnymi modelami AI do diagnozowania. Jednym z nich jest eksperymentalny system AMIE, który przeprowadza wywiad medyczny tak samo jak lekarz. Można się domyślać, że to właśnie takie modele – jeśli uzyskają wysoką skuteczność – w przyszłości zostaną zintegrowane z wyszukiwarką Google. Ale wtedy odpowiedzialność firmy będzie jeszcze większa, a jeden błąd modelu może spowodować, że miliardy osób otrzymają błędne zalecenie. Konsekwencje można sobie wyobrazić.

Każdy pracownik – niezależnie od stanowiska – musi posiadać podstawową wiedzę na temat  bezpiecznego korzystania z systemów informatycznych - radzi CSIRT CeZ
Każdy pracownik – niezależnie od stanowiska – musi posiadać podstawową wiedzę na temat bezpiecznego korzystania z systemów informatycznych – radzi CSIRT CeZ

Opracowany przez CSIRT CeZ 34-stronicowy poradnik „Podstawy bezpieczeństwa i ochrony danych w sektorze ochrony zdrowia” ma pomóc placówkom zdrowia wzmocnić poziom cyberbezpieczeństwa. We wnętrzu znalazły się m.in. wskazówki, jak zabezpieczyć dostęp do systemów IT, rozpoznać próby wyłudzenia danych oraz reagować na incydenty w obszarze cyberbezpieczeństwa.

Pobierz bezpłatnie raport "Jak chronić dane medyczne" czasopisma OSOZ
Pobierz bezpłatnie raport „Jak chronić dane medyczne” czasopisma OSOZ

Hasła, uprawnienia i dostęp do systemów

Pierwsza część poradnika dotyczy zarządzania dostępem i tożsamością. CSIRT CeZ zaleca stosowanie haseł o długości co najmniej 16 znaków, unikanie tych samych kombinacji w różnych systemach oraz korzystanie z menedżerów haseł. Hasła nie powinny być przechowywane na kartkach, w plikach tekstowych ani przesyłane pocztą elektroniczną czy SMS-em.

Ważnym elementem ochrony jest uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA), które powinno być włączone wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. MFA można wdrożyć stosując aplikacje uwierzytelniające, klucze sprzętowe U2F oraz rozwiązania biometryczne. Pracownicy powinni korzystać wyłącznie z uprawnień niezbędnych do wykonywania swoich obowiązków. Dostęp byłych pracowników do poczty, intranetu czy VPN powinien zostać niezwłocznie dezaktywowany.

newsletter OSOZ

Phishing i socjotechnika. „Nie działaj pod presją”

Dużo miejsca poświęcono phishingowi, czyli próbom wyłudzania informacji za pomocą fałszywych wiadomości i stron internetowych. Jak je wykryć? CSIRT CeZ zwraca uwagę na to, aby być wyczulonym na błędy językowe w treści SMS-a albo e-maila (choć zdarzają się coraz rzadziej), podejrzane adresy nadawców, nietypowe załączniki oraz wiadomości wymuszające natychmiastowe działanie, np. grożące zablokowaniem konta.

Pierwsza zasada brzmi: nie otwierać nieznanych załączników i nie klikać w podejrzane linki. Szczególną ostrożność należy zachować wobec plików z rozszerzeniami .exe, .scr czy .js oraz dokumentów Office zawierających tzw. makra. Podejrzanych wiadomości nie należy kasować, ponieważ mogą być potrzebne do analizy incydentu.

Osobny rozdział dotyczy socjotechniki. Cyberprzestępcy mogą podszywać się pod przełożonych, pracowników IT, dostawców usług czy instytucje publiczne. Wykorzystują presję czasu, strach, zaufanie, a nawet wcześniej zdobyte informacje o pracownikach. CSIRT CeZ radzi, aby każdą nietypową prośbę o przelew, zmianę hasła lub udostępnienie dostępu potwierdzić innym kanałem komunikacji.

Komputery, urządzenia mobilne i kopie zapasowe

Kolejna część poradnika dotyczy bezpiecznego korzystania ze sprzętu. Autorzy przypominają o konieczności blokowania ekranów nawet podczas krótkiego odejścia od stanowiska pracy (najlepiej po 1–2 minutach bezczynności), regularnego aktualizowania systemów i aplikacji oraz korzystania wyłącznie z oficjalnych źródeł oprogramowania.

Ostrożność jest konieczna również przy korzystaniu z pendrive’ów i dysków zewnętrznych. Znalezionego pendrive’a nigdy nie podłączaj do komputera – zostaw go na portierni/rejestracji. Jeśli ktoś go zgubił, w ten sposób go znajdzie, a jeśli to umyślna próba zainfekowania komputerów – unikniesz dużych problemów. Nośniki zawierające dane medyczne powinny być szyfrowane i przechowywane w odpowiednio zabezpieczonych miejscach. Ich zagubienie lub kradzież należy niezwłocznie zgłosić.

CSIRT CeZ przypomina także o kopiach zapasowych. Powinny być tworzone regularnie, najlepiej automatycznie, przechowywane w odpowiednich lokalizacjach i szyfrowane. Nie należy trzymać jedynej kopii danych na komputerze, którego dotyczą, ani zapisywać firmowych backupów na prywatnych urządzeniach.

Internet i praca zdalna pod kontrolą

W poradniku znalazły się również wskazówki dotyczące bezpiecznego korzystania z Internetu, przeglądarek i mediów społecznościowych. Pracownicy powinni sprawdzać adresy odwiedzanych stron, aktualizować przeglądarki, ograniczać liczbę rozszerzeń i nie zapisywać haseł w przeglądarce. Nie powinni też publikować informacji o strukturze organizacji ani udostępniać zrzutów ekranu z systemów służbowych.

W przypadku publicznych sieci Wi-Fi zalecane jest korzystanie z VPN, a w miarę możliwości – z udostępniania Internetu przez telefon zamiast przypadkowych hotspotów. Odradza się logowanie do systemów służbowych przez niezabezpieczone sieci.

W dalszej części omówiono kwestie pracy zdalnej. CSIRT CeZ rekomenduje korzystanie wyłącznie z zatwierdzonych przez organizację rozwiązań VPN, szyfrowanie połączeń i unikanie prywatnych tuneli zdalnego dostępu. Służbowy sprzęt nie powinien być udostępniany domownikom, a dokumenty i dane pacjentów nie mogą trafiać do prywatnych chmur, poczty elektronicznej czy komunikatorów.

Co zrobić, gdy placówka padnie ofiarą cyberataku?

Jak reagować na incydenty? Niepokojącymi sygnałami świadczącymi o cyberataku mogą być nietypowe komunikaty, nagłe spowolnienie komputera, nieoczekiwane alerty antywirusowe, podejrzane wiadomości czy nieautoryzowana aktywność na koncie.

W przypadku podejrzenia ataku, np. ransomware, pracownik powinien bezzwłocznie odłączyć urządzenie od sieci, wyłączając Wi-Fi lub odpinając kabel sieciowy. Należy zanotować czas wystąpienia zdarzenia, jego szczegóły i podjęte działania, a następnie powiadomić przełożonego lub dział IT. Jeśli to możliwe, warto zachować dowody, np. zrzuty ekranu.

CSIRT CeZ przestrzega przed samodzielnym usuwaniem podejrzanych plików, formatowaniem dysku czy podejmowaniem działań mogących zatrzeć ślady ataku. Pracownicy nie powinni również ponownie otwierać podejrzanych plików.

W przypadku awarii sieci lub systemu informatycznego zaleca się zachowanie spokoju, zgłoszenie problemu do IT i sprawdzenie, czy dotyczy on pojedynczego stanowiska czy całej infrastruktury. W razie potrzeby można korzystać z dokumentacji papierowej lub systemów działających offline, zgodnie z procedurami placówki. Nie należy samodzielnie rekonfigurować sieci, przenosić danych na prywatne urządzenia ani przesyłać informacji medycznych przez prywatne komunikatory.

Bezpieczeństwo danych podczas teleporady

Oprócz zagrożeń cyfrowych, CSIRT CeZ zwraca uwagę na konieczność fizycznego zabezpieczenia stanowiska pracy. Chodzi m.in. o zamykanie pomieszczeń z danymi, kontrolowanie dostępu do stref z dokumentacją, odpowiednie przechowywanie kluczy, stosowanie zasady czystego biurka i niszczenie dokumentów zawierających dane wrażliwe. Wydruki nie powinny pozostawać w podajnikach drukarek, a podczas skanowania należy dokładnie sprawdzać adres odbiorcy.

Ostatni obszar dotyczy bezpieczeństwa teleporad i wideokonsultacji. Placówki powinny korzystać z zatwierdzonych platform zapewniających szyfrowane połączenia, a rozmowy przeprowadzać w pomieszczeniach gwarantujących prywatność. Nie należy wykorzystywać do tego celu prywatnych komunikatorów ani publicznych sieci Wi-Fi.

Kolejnym elementem jest weryfikacja tożsamości pacjenta podczas telekonsultacji. Przed przekazaniem informacji medycznych należy potwierdzić, z kim prowadzi się rozmowę, np. za pomocą numeru PESEL, daty urodzenia lub innego identyfikatora. Jeśli pacjent chce, aby w teleporadzie uczestniczyła inna osoba, konieczna jest jego wyraźna zgoda. Dokumentacja i ewentualne nagrania z teleporad powinny być przechowywane wyłącznie w zatwierdzonych systemach placówki.

Publikacja jest zbiorem ogólnych wytycznych i dobrych praktyk, a każdy podmiot powinien samodzielnie przeanalizować własne potrzeby, specyfikę przetwarzanych danych i wykorzystywane systemy, a przed wdrożeniem zaleceń skonsultować się z ekspertami z zakresu prawa i technologii.

Po zakończeniu wizyty, system automatycznie wysyła SMS do pacjenta z linkiem do ankiety satysfakcji. Wyniki spływają do systemu IT
Po zakończeniu wizyty, system automatycznie wysyła SMS do pacjenta z linkiem do ankiety satysfakcji. Wyniki spływają do systemu IT

Ankiety satysfakcji pozwalają ocenić jakość opieki i obsługi oraz dowiedzieć się, co doceniają, a co krytykują pacjenci. KAMSOFT wprowadza możliwość ich przeprowadzania bezpośrednio z systemu IT przychodni, bez konieczności stosowania dodatkowego oprogramowania. Wyniki spływają do modułu Terminarza i prezentowane są w formie łatwych do analizy podsumowań.

newsletter OSOZ

Przychodnia może już zautomatyzować badanie opinii pacjentów

Dla placówek posiadających kontrakt z NFZ badanie opinii i doświadczeń pacjentów jest elementem realizacji wymogów ustawy o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta. Regularne przeprowadzanie ankiet pozwala monitorować poziom satysfakcji pacjentów, identyfikować ich potrzeby oraz planować działania wspierające poprawę jakości świadczonych usług.

Teraz cały proces można zrealizować w systemie KS-SOMED firmy KAMSOFT. Dzięki integracji z usługami OSOZ proces zbierania oraz analizowania opinii został w pełni zautomatyzowany. Rozwiązanie umożliwia szybkie uruchomienie ankiety po zakończeniu wizyty, gromadzenie odpowiedzi oraz analizę wyników wspierającą zarządzanie placówką i rozwój jakości opieki.

System wysyła link do ankiety, pacjent wypełnia ją online

Mechanizm ankietowania rozpoczyna się automatycznie po zakończeniu wizyty. Wystarczy włączyć odpowiednią opcję w oprogramowaniu. Gdy lekarz zamknie wizytę w systemie KS-SOMED, pacjent otrzymuje wiadomość SMS z linkiem do ankiety. Po kliknięciu w link pacjent może szybko ocenić swoje doświadczenia związane z wizytą, między innymi:

Wypełnienie ankiety zajmuje zaledwie kilka minut, a wszystkie odpowiedzi trafiają bezpośrednio do systemu placówki.

Wyniki dostępne są w module Terminarz+, gdzie można na bieżąco monitorować poziom satysfakcji pacjentów. W systemie widoczne są między innymi:

Terminarz+ umożliwia filtrowanie wyników według różnych kryteriów: lekarza, wybranej poradni, określonego gabinetu oraz wskazanego okresu.

Placówka zdrowia może tworzyć własne ankiety

Oprócz gotowej ankiety zgodnej ze wzorem Ministerstwa Zdrowia, system umożliwia tworzenie własnych formularzy oraz tzw. ankiet warunkowych. Jeśli pacjent wystawi niską ocenę, można zadać dodatkowe pytania, które pomogą dokładniej określić przyczynę niezadowolenia.

Uruchomienie ankietowania wymaga aktywacji usługi „Powiadomienia OSOZ” oraz „Terminarz+” w systemie KS-SOMED. Następnie należy skonfigurować szablon wiadomości wysyłanej po zakończeniu wizyty oraz wskazać ankietę, która ma zostać udostępniona pacjentowi.

Rozwiązanie pozwala także definiować różne szablony komunikacji dla konkretnych poradni, gabinetów lub pracowników medycznych, dzięki czemu proces można łatwo dopasować do specyfiki placówki. Ankiety w Terminarzu+ to rozwiązanie, które pomaga tworzyć placówkę bardziej przyjazną pacjentom oraz skuteczniej zarządzać procesami medycznymi i organizacyjnymi. Integracja badania opinii pacjentów w systemie gabinetowym powoduje, że wszystkie dane zbierane są z pomocą jednego narzędzia i przechowywane w jednej bazie, bez konieczności zakupu innego systemu i przełączania się między oprogramowaniem.

26 listopada ukaże się nowy poradnik nabywcy AI
26 listopada ukaże się nowy poradnik nabywcy AI

26 listopada br. podczas Jesiennej Konferencji Programowej Polskiej Federacji Szpitali zaprezentowany zostanie Poradnik Nabywcy AI – zbiór zaleceń, które mają pomóc podmiotom leczniczym świadomie wybierać, oceniać i wdrażać rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji.

newsletter osoz

O tym, co zawierała wersja Poradnika udostępniona do konsultacji publicznych, pisaliśmy tutaj.

Poradnik powstał z myślą o dyrektorach szpitali i placówek POZ, liderach klinicznych, menedżerach transformacji cyfrowej oraz specjalistach ds. zamówień publicznych – czyli osobach, które decydują o zakupie i wdrażaniu technologii AI w ochronie zdrowia.

Decyzję o zakupie warto zacząć od określenia, jaki konkretny problem placówka chce rozwiązać. Nie każde wyzwanie wymaga AI, nie każdy produkt wykorzystujący tę technologię jest wyrobem medycznym i nie każde rozwiązanie z oznakowaniem CE sprawdzi się w danej placówce. Poradnik prowadzi czytelnika przez 10 kluczowych obszarów oceny rozwiązania. Każdy z obszarów został rozwinięty o praktyczne wyjaśnienia, rekomendacje oraz pytania, które nabywca może bezpośrednio wykorzystać w rozmowie z dostawcą i podczas przygotowywania procesu zakupowego.

Twórcami Poradnika są Koalicja AI i Innowacji w Zdrowiu, wZdrowiu oraz Polska Federacja Szpitali, a patronem medialnym m.in. czasopismo OSOZ.

Nowa linia okularów "Intelligent Eyewear" powstała we współpracy Google z Samsung, Warby Parker oraz Gentle Monster
Nowa linia okularów „Intelligent Eyewear” powstała we współpracy Google z Samsung, Warby Parker oraz Gentle Monster

Google zaprezentował nowe inteligentne okulary stworzone razem z Samsungiem. Pozwolą sprawdzić wartości odżywcze produktów, przetłumaczą rozmowę w aptece, zinterpretują wyniki badań i podpowiedzą, ile kalorii ma ciastko. Dla pacjentów z wadami wzroku i chorobami metabolicznymi to ogromna pomoc.

newsletter osoz

Wyglądają jak zwykłe okulary korekcyjne i przeciwsłoneczne, ale we wnętrzu kryją mikrofony, głośniki, 12-megapikselową kamerę i – co najważniejsze – zostały zintegrowane z multimodalnym asystentem sztucznej inteligencji Google Gemini. Użytkownicy porozumiewają się z chatbotem głosowo, a odpowiedzi słyszą dzięki wbudowanym w oprawkach głośnikom.

Nowe okulary trafią do sprzedaży w grudniu 2026 roku (na wybranych rynkach) w cenie od 395 dolarów. W 2027 roku zapowiadana jest wersja z wbudowanym w soczewki wyświetlaczem.

Okulary umożliwiają tzw. multimodalną analizę otoczenia w czasie rzeczywistym. Dzięki połączeniu kamery z modelem Gemini Live okulary „rozumieją” obraz, na który patrzy użytkownik. Jeśli spojrzymy na posiłek, otrzymamy informacje o wartościach odżywczych oraz liczbie kalorii. Dla osób z chorobami metabolicznymi i cukrzycą to ogromna pomoc, bo nie muszą już za każdym razem robić zdjęć smartfonem i pytać np. ChatGPT o informacje. Ale to także wsparcie w zdrowym odżywianiu się czy trzymaniu się określonej diety.

Ciekawą opcją jest tłumaczenie symultaniczne w czasie rzeczywistym, choć podobna opcja jest już dostępna m.in. w słuchawkach Apple. Będąc na wakacjach w aptece albo u lekarza, łatwiej będzie zrozumieć informacje w języku obcym. Teoretycznie okulary mogłyby pomóc lekarzom i ratownikom medycznym w rozmowie z pacjentami posługującymi się każdym językiem, ale na razie taka opcja nie wchodzi w rachubę ze względu na kwestie bezpieczeństwa danych medycznych i prywatności.

Czy pacjent może nosić takie inteligentne okulary podczas wizyty u lekarza? Teoretycznie tak, bo zgodnie z polskim prawem (art. 267 § 3 Kodeksu karnego oraz art. 9 Ustawy o prawach pacjenta) pacjent ma prawo nagrywać rozmowę, w której sam uczestniczy, w celu utrwalenia zaleceń medycznych. Ale nie można rejestrować całego pobytu w placówce, np. rozmowy na rejestracji i nagrywać innych pacjentów itd. Do tego placówka może w swoim regulaminie zakazać stosowania takich urządzeń. Do tego trzeba wziąć pod uwagę, że stosowanie takich urządzeń potajemnie może znacznie zaszkodzić relacji pacjenta z lekarzem.

W przypadku osób z wadami wzroku oraz słuchu okulary pomogą odczytać i zrozumieć napisane drobnym drukiem ulotki leków, a także pewniej poruszać się w otoczeniu. Okulary opiszą dokładnie to, co znajduje się przed oczami, i powtórzą wypowiedziane przez rozmówcę słowa. Dla osób we wczesnym stadium demencji inteligentne okulary mogą stanowić duże wsparcie, ułatwiając odnajdanie przedmiotów codziennego użytku i poruszanie się po domu.

Jak zapewnia Google, nowe okulary zostały pomyślane tak, aby zapewnić pełną ochronę gromadzonych danych. Zdjęcia i nagrania przesyłane do Gemini nie są zapisywane w historii użytkownika ani wykorzystywane do trenowania modeli AI, a rejestrowanie obrazu sygnalizuje wyraźna dioda LED. Oprogramowanie automatycznie zamazuje twarze osób postronnych podczas nagrywania wideo. Właśnie z powodu kontrowersji związanych z prywatnością, wprowadzone na rynek w 2012 roku Google Glasses okazały się porażką i szybko zostały wycofane z rynku.

Najwięcej czasu ze strony placówki zdropowia pochłania uporządkowanie terminarza wizyt, danych o pacjentach. Każda wizyta musi być prawidłowo zamknięta w systemie IT, a błędy – na bieżąco weryfikowane, aby uniknąć problemów z rozliczeniem z NFZ.
Najwięcej czasu ze strony placówki zdropowia pochłania uporządkowanie terminarza wizyt, danych o pacjentach. Każda wizyta musi być prawidłowo zamknięta w systemie IT, a błędy – na bieżąco weryfikowane, aby uniknąć problemów z rozliczeniem z NFZ.

Ministerstwo Zdrowia, NFZ i Centrum e-Zdrowia przygotowały przewodnik dla placówek zdrowia tłumaczący, jak wdrożyć Centralną e-Rejestrację (CeR). Podsumowaliśmy najważniejsze etapy wdrożenia CeR.

newsletter osoz

Do końca 2027 r. CeR obejmie wszystkie świadczenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Od 1 stycznia 2027 r., do już objętych CeR usług (pierwsza wizyta u kardiologa, mammografia oraz test HPV HR), do CeR muszą podłączyć się placówki mające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ na udzielanie świadczeń z przynajmniej jednego z poniższych zakresów::

I tutaj nie będzie taryfy ulgowej – NFZ nie zrefunduje tych świadczeń, jeśli placówka nie będzie ich umawiała przez CeR.

Zawczasu skontaktuj się z serwisem dostawcy oprogramowania gabinetowego, uporządkuj terminarz

Koniec roku to zawsze napięty czas w ochronie zdrowia, dlatego już teraz każda placówka objęta CeR powinna skontaktować się z dostawcą oprogramowania i uzgodnić zakres oraz termin integracji. Najwięcej czasu zwykle zajmuje uporządkowanie harmonogramów i organizacja pracy – sama integracja techniczna przebiega w miarę szybko, jeśli dostawca IT zintegrował system z CeR.

Na początek należy zarejestrować tzw. miejsca udzielania świadczeń (MUŚ), z którymi powiązane są harmonogramy, terminy i informacje prezentowane pacjentom. Dane MUŚ muszą być kompletne i zgodne z wpisami w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL). Należy sprawdzić m.in. adresy, dane geolokalizacyjne, identyfikatory oraz kody resortowe. Kluczowe są trzy identyfikatory wykorzystywane w rozliczeniach z NFZ: kod oddziału wojewódzkiego NFZ, kod świadczeniodawcy (IDSWD) oraz kod technicznego miejsca udzielania świadczeń. Brakujące lub nieprawidłowe dane mogą uniemożliwić poprawne rozliczenie świadczenia, a w konsekwencji doprowadzić do wstrzymania płatności.

Jak wdrożyć Centralną e-Rejestrację? Poradnik OSOZ
Jak wdrożyć Centralną e-Rejestrację? Poradnik OSOZ

Bardzo ważna jest weryfikacja numeru telefonu komórkowego i e-maila pacjenta, na które będą wysyłane potwierdzenia rezerwacji oraz przypomnienia o wizycie.

Kolejnym zadaniem jest przypisanie pracowników medycznych do odpowiednich MUŚ. Dopiero wtedy można prawidłowo powiązać pracowników z harmonogramami i udostępniać pacjentom informacje o dostępnych terminach.

Najwięcej czasu pochłania przygotowanie terminarza wizyt. Harmonogram musi uwzględniać realizowane procedury, ich kody ICD-9 oraz czas potrzebny na wykonanie poszczególnych świadczeń. Trzeba również odpowiednio podzielić terminy na przeznaczone dla pacjentów pierwszorazowych i kontynuujących leczenie. W przypadku pierwszej grupy należy uwzględnić m.in. kategorie „pilny” i „stabilny” oraz dodatkowe uprawnienia pacjentów.

Placówka musi przekazać do CeR wszystkie wcześniej umówione wizyty przypadające w przyszłości. Tak zwane „zasilenie inicjalne” pozwala zachować istniejące terminy i umożliwia pacjentom otrzymywanie przypomnień o wizytach. Można je przeprowadzić za pomocą zintegrowanego systemu gabinetowego lub plików CSV. Przed importem eksperci Centrum e-Zdrowia zalecają sprawdzenie kompletności danych pacjentów, skierowań i informacji kontaktowych, a także przeprowadzenie technicznej weryfikacji plików.

Przeprowadź szkolenia personelu oraz przygotuj nowe procedury

Zaleca się, aby placówka wyznaczyła jedną osobę odpowiedzialną za wdrożenie CeR. Jej zadaniem będzie koordynowanie przygotowań, kontakt z dostawcą oprogramowania, przekazywanie informacji zespołowi oraz monitorowanie pojawiających się problemów. Akademia Centrum e-Zdrowia cały czas prowadzi bezpłatne webinary.

Po uruchomieniu CeR, szybko narastają pytania ze strony pacjentów. Pacjentom najłatwiej umówić się na wizytę przez IKP i mojeIKP, gdzie można wyszukać termin w konkretnej placówce albo mieście, o określonej porze dnia itd. Ale z IKP korzysta obecnie 21 mln osób, a z mojeIKP – 6 mln.

Pacjent nadal może zadzwonić do przychodni lub przyjść osobiście, a pracownik rejestracji zapisze go w centralnym systemie. W przypadku pierwszorazowej wizyty należy poprosić o kod dostępu do e-skierowania, wyszukać termin i zarejestrować wizytę. Jeżeli pacjent kontynuuje leczenie, termin kolejnej wizyty wyznacza placówka, a następnie przekazuje go do CeR. Pacjent nie rezerwuje samodzielnie takich terminów przez IKP.

Jeśli pacjent nie znajdzie terminu w ciągu najbliższych 40 dni, może zapisać się do „Poczekalni”. System automatycznie poszuka terminu odpowiadającego jego preferencjom i przydzieli go, jak tylko taki pojawi się w systemie. Pracownik rejestracji musi wyjaśnić pacjentowi, że prognozowany termin jest orientacyjny i może się zmieniać.

Przed uruchomieniem systemu trzeba też skonfigurować odbieranie notyfikacji, czyli automatycznych informacji o zmianach w harmonogramach. Dzięki nim placówka dowiaduje się m.in. o zapisach i odwołaniach dokonanych przez pacjentów w IKP lub przez inne placówki. W przypadku własnego systemu gabinetowego konieczne jest prawidłowe skonfigurowanie adresu endpointu.

Jeśli placówka sprawdzi dane MUŚ, harmonogramy, wcześniejsze rezerwacje, notyfikacje i przygotuje personel, można przejść do aktywacji CeR. Aktywacja MUŚ jest jednorazowa i nie można jej cofnąć. Oznacza również potwierdzenie, że harmonogramy przekazane do CeR odzwierciedlają aktualny stan organizacji pracy placówki.

Uważaj na prawidłową synchronizację systemu i codziennie koryguj błędy

Centralna e-Rejestracja to system wymiany informacji o wolnych terminach, zapisach pacjentów, anulacjach wizyt oraz statusach wizyt. Dlatego po wdrożeniu CeR, ważna jest poprawna synchronizacja danych pomiędzy systemem gabinetowym a CeR. Każda wizyta, której termin już minął, powinna otrzymać odpowiedni status końcowy: „zrealizowana” albo „niezrealizowana”. Nie należy pozostawiać wizyt ze statusem „zapisana”, nawet jeśli pacjent nie pojawił się na konsultacji i wcześniej jej nie odwołał.

Statusy wizyt są powiązane z rozliczeniem z NFZ. Fundusz porównuje informacje z raportu SWIAD z danymi przekazanymi do CeR. Rozliczone zostaną wyłącznie świadczenia, które pozytywnie przejdą weryfikację – od momentu integracji placówki z CeR, NFZ płaci tylko za świadczenia prawidłowo zarejestrowane w centralnym systemie. Każda wizyta musi zostać przekazana do CeR przed udzieleniem świadczenia lub najpóźniej w dniu jego realizacji przed godziną rozpoczęcia. W przypadku dobrze skonfigurowanego systemu ta synchronizacja odbywa się automatycznie, w tle.

Ale mogą pojawić się błędy. Dlatego eksperci Centrum e-Zdrowia rekomendują codzienną kontrolę komunikatów zwrotnych i odradzają czekanie z wyjaśnianiem do momentu rozliczenia. Jeżeli problem dotyczy zapisu wizyty, w pierwszej kolejności należy skontaktować się z dostawcą systemu gabinetowego. Jeśli przyczyna leży po stronie CeR, zgłoszenie do Centrum e-Zdrowia należy przesłać niezwłocznie, nie później niż w ciągu 2 dni roboczych.

Każda placówka powinna przygotować procedurę awaryjną. Jeśli system CeR jest niedostępny, można wstępnie umówić pacjenta, zastrzegając, że termin zostanie potwierdzony po usunięciu awarii. Po przywróceniu komunikacji należy jak najszybciej zsynchronizować dane i sprawdzić, czy wybrany termin jest nadal wolny.

Przewodnik Centrum e-Zdrowia dla podmiotów leczniczych jak wdrożyć Centralną e-Rejestrację
Przewodnik Centrum e-Zdrowia dla podmiotów leczniczych jak wdrożyć Centralną e-Rejestrację
Roadster Tesli potrafi już latać, a nowy robot Optimus wkrótce wejdzie do fabryk (zdjęcia: Tesla)
Roadster Tesli potrafi już latać, a nowy robot Optimus wkrótce wejdzie do fabryk (zdjęcia: Tesla)

W 2014 roku Elon Musk zapowiedział, że „zbuduje latający samochód, tak dla zabawy”. Po 12 latach spełnił obietnicę. Od założenia SpaceX do pierwszego wystrzelenia rakiety na orbitę minęło 6 lat. Teraz Musk zapowiada roboty chirurgiczne do 2030 roku i prawie bezpłatną opiekę medyczną dzięki AI. Czy dotrzyma słowa?

newsletter osoz

Humanoidalny chirurg nigdy nie popełni błędu

– Wyobraźmy sobie świat, w którym każdy ma dostęp do najlepszych chirurgów. Dosłownie każdy. Optimus będzie cechował się precyzją przewyższającą ludzkie możliwości i będzie w stanie wykonywać zabiegi medyczne, bardzo skomplikowane procedury, właściwie każdy zabieg. Być może nawet takie, które są zbyt trudne, by mogli je przeprowadzić ludzie. A wszystko to będzie dostępne dla każdego – powiedział Musk w listopadzie 2025 roku.

W styczniu 2026 r. w podcaście Moonshots przedsiębiorca i właściciel Tesli dodał, że roboty Tesla Optimus prześcigną pod względem umiejętności chirurgów-ludzi za ok. 4 lata. W kolejnych latach robotycznych chirurgów będzie szybko przybywać i ostatecznie będzie ich więcej niż wszystkich chirurgów na świecie – czyli ponad 1 mln.

Grok i Optimus sprawią, że każda osoba na świecie będzie miała dostęp do opieki zdrowotnej – tak przynajmniej twierdzi Elon Musk (post z platformy X)
Grok i Optimus sprawią, że każda osoba na świecie będzie miała dostęp do opieki zdrowotnej – tak przynajmniej twierdzi Elon Musk (post z platformy X)

Musk argumentuje, że aby zdobyć doświadczenie, lekarz potrzebuje kilkunastu lat. Do tego człowiek męczy się i popełnia błędy. Z kolei roboty mogą wykonywać w nieskończoność precyzyjne ruchy. Doświadczeniami z zabiegów będą się dzieliły między sobą, kolektywnie doskonaląc swoje zdolności.

Szanse, że uda się to za 4 lata, są bliskie zeru. Wprawdzie Tesla zakłada zdolność produkcyjną na poziomie ok. 10 mln robotów rocznie, ale wszystkie modele – w tym najnowszy Optimus 4 – są projektowane tak, aby pracować na liniach produkcyjnych w fabrykach. Dopiero w kolejnym etapie ewolucji pojawią się roboty do zastosowań domowych, a następnie w sektorze usługowym.

Pobierz bezpłatnie nowe e-wydanie czasopisma OSOZ
Pobierz bezpłatnie nowe e-wydanie czasopisma OSOZ

Musk nic nie wie o pracy chirurga i wydaje mu się, że każda operacja składa się z ciągu powtarzalnych czynności. Tymczasem każdy zabieg jest unikalny, narządy poruszają się wewnątrz ciała, występuje krwawienie; każdy organizm może reagować inaczej, a chirurg pracuje w warunkach niepewności i musi szybko podejmować decyzje.

Grok chce być lekarzem

Skoro nie Optimus-chirurg, to może Grok-lekarz? W styczniu 2026 r. Musk zachęcał użytkowników X do przesyłania zdjęć RTG i MRT, aby rozwijać zdolności modelu AI Grok.

20 sierpnia 2026 r. Musk napisał na X, że Optimus i Grok pewnego dnia zapewnią „niesamowitą opiekę medyczną wszystkim ludziom na Ziemi”. Grok analizowałby objawy, historię pacjenta i dane fizjologiczne, a robot przeprowadzałby procedury. Taki duet AI i robotyki pozwoliłby pozbyć się największego problemu w ochronie zdrowia – deficytu lekarzy, który powoduje ograniczoną dostępność usług medycznych i wysokie ceny procedur. Musk zapowiada, że jego Optimus będzie kosztował ok. 20–30 tys. USD. Jeśli wziąć pod uwagę, że według danych AOTMiT za luty 2026 r. średnie wynagrodzenie specjalisty na etacie wynosi ok. 24 tys. zł brutto miesięcznie, robota można byłoby kupić za równowartość pięciomiesięcznego wynagrodzenia lekarza w Polsce.

Czy Grok może diagnozować? Na razie nie. Należąca do Muska spółka xAI nie rozwija obecnie żadnych dedykowanych modeli dla medycyny. O wiele dalej są jego konkurenci. AMIE od Google czy zaprezentowany ostatnio MAI-DxO od Microsoft nauczyły się już podejmować decyzje kliniczne w sposób, w jaki robi to lekarz.

Bardziej konkretne osiągnięcia w medycynie ma Neuralink rozwijająca interfejsy mózg–komputer. Bezprzewodowe, miniaturowe implanty wszczepiane pod czaszkę mają umożliwić osobom sparaliżowanym komunikowanie się za pomocą sygnałów mózgowych. Musk zapowiedział, że jeszcze w 2026 r. firma rozpocznie produkcję implantów na masową skalę. Będą one wszczepiane autonomicznie przez specjalnie do tego zaprojektowany system robotyczny.

Pacjent porusza ramieniem robota za pomocą myśli – wszystko dzięki wszczepionemu implantowi Neuralink (zdjęcie: Neuralink)

Jak podał Reuters, do jesieni 2025 r. implanty otrzymało około 12 osób z ciężkim paraliżem. Pierwszy z nich wykorzystywał urządzenie m.in. do grania, przeglądania internetu i sterowania kursorem. Jednak w 2026 roku nie zaprezentowano żadnych nowych, przełomowych osiągnięć.

Roboty opiekunowie dla każdego seniora

Podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w 2026 r. Musk podzielił się kolejną wizją zastosowania humanoidalnych robotów – opieka nad osobami starszymi. Robot miałby pomagać w codziennych czynnościach i dbać o bezpieczeństwo seniora podczas pobytu w domu. Na takiego opiekuna będzie stać każdego, bo ceny robotów będą szybko spadać. W 2024 roku Musk zapowiedział, że do 2040 roku na świecie będzie więcej humanoidów niż ludzi, a we wrześniu 2026 r. – podczas spotkania ministrów państw G20 odpowiedzialnych za rozwój, innowacje, naukę i technologie – sprecyzował, że w ciągu 10 lat liczba robotów na świecie przekroczy 1 mld.

Musk już zrewolucjonizował podbój kosmosu. Jego rakieta SpaceX Falcon 9, po wyniesieniu ładunku na orbitę wraca na Ziemię i można ją wykorzystać ponownie. Prywatnej firmie udało się to, czego nie udało się agencji rządowej NASA (zdjęcie: SpaceX)
Musk już zrewolucjonizował podbój kosmosu. Jego rakieta SpaceX Falcon 9, po wyniesieniu ładunku na orbitę wraca na Ziemię i można ją wykorzystać ponownie. Prywatnej firmie udało się to, czego nie udało się agencji rządowej NASA (zdjęcie: SpaceX)

Te wizje idą jeszcze dalej – roboty miałyby również zajmować się dziećmi i zwierzętami. W Davos Musk powiedział ponadto, że „starzenie się jest problemem, który prawdopodobnie rozwiąże nauka”. Spekulował, że skoro różne komórki organizmu starzeją się w skoordynowany sposób, musi istnieć biologiczny mechanizm regulujący ten proces. Kiedy go poznamy, nic nie będzie stało na przeszkodzie wydłużaniu życia, a być może nawet odwracaniu niektórych oznak starzenia. Musk zaskakuje wizjami, ale i tym, że niektóre z nich konsekwentnie realizuje. Jednak zbudowanie robota-chirurga będzie o wiele trudniejsze niż stworzenie latającego samochodu. W końcu i tak ten drugi powstał tylko z kaprysu i dla zabawy. Ze względów bezpieczeństwa i ograniczeń prawnych, poruszających się w powietrzu samochodów szybko nie zobaczymy na ulicach – albo raczej nad nimi.

AI może znacznie poprawić trafność diagnozy, a do tego obniżyć jej koszty
AI może znacznie poprawić trafność diagnozy, a do tego obniżyć jej koszty

Sztuczna inteligencja przeprowadza wywiad z pacjentem, stawia wstępną diagnozę i przygotowuje plan leczenia. Wszystkie informacje trafiają następnie do lekarza rodzinnego przed wizytą pacjenta – badanie opublikowane w „The Lancet” pokazuje, że taki model opieki się sprawdza.

newsletter osoz

Nowe podejście oparte na współpracy lekarza z AI przetestowali naukowcy z Beth Israel Deaconess Medical Center w Bostonie (USA). W tym celu wykorzystali AMIE (Articulate Medical Intelligence Explorer), konwersacyjny system diagnostyczny opracowany przez Google. Badaniem objęto 98 pacjentów, którzy czatowali z AMIE przed wizytą lekarską. Przebieg konwersacji nadzorował lekarz specjalista z pomocą wideopołączenia i opcji udostępniania ekranu.

Trafność diagnostyczna wzrosła do ponad 90 proc., ale plany leczenia były odrealnione

W 75 proc. przypadków rozpoznanie postawione przez lekarza (referencyjne) było jednym z trzech zasugerowanych wcześniej przez AI. Jeśli AI proponowała siedem potencjalnych diagnoz, odsetek ten wzrastał do 90 proc.

W grupie pacjentów, u których rozpoznanie referencyjne nie zostało potwierdzone badaniem diagnostycznym, trafność sięgnęła 96 proc., a u pacjentów z rozpoznaniem potwierdzonym badaniem – ok. 82 proc. W badaniu odnotowano tylko jeden przypadek halucynacji, gdy AI błędnie zinterpretowała daty operacji. Jedynie w pięciu przypadkach lekarze uzupełnili informacje przygotowane przez system.

93 proc. planów dalszego postępowania od AMIE oceniono jako bezpieczne. W przypadku lekarzy POZ odsetek był niemal taki sam (95 proc.). Ale było też kilka różnic. Wytyczne AMIE wypadły gorzej pod względem możliwości praktycznego zastosowania oraz kosztów. AI dobrze diagnozuje, ale często proponuje ścieżkę leczenia, która nie pasuje do realiów ochrony zdrowia, jest droga albo nieadekwatna do sytuacji chorego.

W 75 proc. przypadków lekarze uznali, że materiały przekazane przez AMIE są pomocne w przygotowaniu do konsultacji. Szczególnie wysoko oceniono m.in. uporządkowanie informacji, analizę wywiadu i sposób przedstawiania wytycznych medycznych.

Trzy etapy konsultacji medycznej z pre-wizytą zrealizowaną z pomocą AI (źródło: The Lancet, tłumaczenie z języka angielskiego)
Trzy etapy konsultacji medycznej z pre-wizytą zrealizowaną z pomocą AI (źródło: The Lancet, tłumaczenie z języka angielskiego)

AI jak dobry analityk danych, ale brakuje jej cech lekarza

65–70 proc. pacjentów oceniło empatyczność wywiadu AI bardzo pozytywnie lub pozytywnie.

Gorsze wyniki uzyskała kategoria „poufności informacji”. Tylko 15 proc. pacjentów wyraziło opinię pozytywną, a pozostali – negatywną lub neutralną. I tu widać kolejną barierę dla AI – lekarze cieszą się większym zaufaniem, a AI nie potrafi tego, co jest domeną człowieka: nawiązywania relacji, dawania poczucia bezpieczeństwa i wspólnego podejmowania decyzji.

Badanie miało kilka ograniczeń. Uczestnicy byli stosunkowo młodzi i obeznani z technologią, a analizowane przypadki dotyczyły pojedynczych problemów zdrowotnych z wyłączeniem kobiet w ciąży i osób z chorobami psychicznymi. Mimo to badanie pokazuje, że AI dobrze sprawdza się jako druga para oczu lekarza. Nie jest jednak w stanie zastąpić cech człowieka, które są nieodłączną częścią interakcji pacjenta z lekarzem.

W kolejnych badaniach naukowcy chcą sprawdzić, czy wykorzystanie AI rzeczywiście poprawia wyniki leczenia, zmniejsza nakład pracy lekarzy i obniża koszty.

AI replikuje te same poglądy wśród milionów, a nawet miliardów ludzi
AI replikuje te same poglądy wśród milionów, a nawet miliardów ludzi

Chatboty oparte na sztucznej inteligencji reprezentują z góry zaprogramowany przez ich twórców światopogląd. Podczas każdego czatu przemycają swoje wartości i wpływają na to, jak widzimy świat. Czy ChatGPT, Claude & Co. po cichu indoktrynują miliardy ludzi na świecie? Tak – twierdzi Roberto Simanowski, kulturoznawca i autor książki „Maszyny językowe: filozofia sztucznej inteligencji” („Language Machines: A Philosophy of Artificial Intelligence”).

newsletter osoz

Kilka wiodących chatbotów AI odpowiada na pytania i udziela porad milionom, miliardom ludzi reprezentujących różne narody, kultury, systemy wartości. Co w tym złego?

Garstka firm definiuje sposób działania technologii, która odpowiada na pytania globalnej społeczności dotyczące kwestii moralnych, polityki i życia prywatnego. To klasyczny przykład etnocentryzmu – czyli przekonania, że jakieś wartości czy przekonania są lepsze od innych – oraz narzucania innym własnych poglądów. Z prostego powodu – każdy chatbot AI z USA reprezentuje zachodni system wartości, ignorując perspektywy innych krajów i kultur.

Niektórzy słusznie postrzegają to jako kontynuację neokolonializmu w sferze wiedzy, tym razem za pośrednictwem technologii.

Czy istnieją jakieś uniwersalne wartości, które powinny reprezentować chatboty?

Jeśli istniałby jeden system wartości, który można uznać za uniwersalny, nie miałbym nic przeciwko temu, aby działał jeden chatbot reprezentujący ten system. Ale taki jeden system wartości nie istnieje. Paradoksalnie, rozwiązaniem nie jest stworzenie personalizowanego chatbota dla każdej osoby – tak, aby każdy mógł poruszać się w obrębie własnego systemu wartości.

Dlaczego?

Lokalnie dostosowana, a nawet spersonalizowana maszyna językowa, która nie konfrontuje nas z obcym systemem wartości, uwięzi nas w naszej własnej ideologicznej bańce. A to nie jest lepsze niż ideologiczna indoktrynacja.

– Chatbot AI jest jak okulary, które filtrują postrzeganie naszego świata. I musimy zdać sobie sprawę, że są one kalibrowane przez duże firmy technologiczne – mówi prof. Roberto Simanowski
– Chatbot AI jest jak okulary, które filtrują postrzeganie naszego świata. I musimy zdać sobie sprawę, że są one kalibrowane przez duże firmy technologiczne – mówi prof. Roberto Simanowski

Twórcy AI przyznają, że w ramach treningu modeli stosują różne techniki kształtowania światopoglądu moralnego chatbotów. Anthropic ma konstytucję AI, a OpenAI stworzył tzw. specyfikację modelu.

To tylko świadczy o tym, że te firmy częściowo zdają sobie sprawę z faktu, iż system wartości, w który wyposażają swoje chatboty, nie ma charakteru uniwersalnego. Nie zmienia to jednak faktu, że chatboty są dystrybuowane na całym świecie bez jakiejkolwiek kalibracji, z jednym światopoglądem.

Europejscy politycy często mówią, że potrzebujemy AI reprezentującej „europejskie wartości”. Czym właściwie są te europejskie wartości?

Nie jest to do końca oczywiste. Przykładowo, w kwestiach moralnych, takich jak aborcja, eutanazja albo małżeństwa osób tej samej płci, wewnątrz UE występują ogromne dysproporcje. Co kraj, to inne poglądy i regulacje. Zanim Europa będzie chciała stworzyć AI odzwierciedlającą wartości Starego Kontynentu, Europejczycy będą musieli dojść do porozumienia, jakie wartości ma ona reprezentować. Nie będzie to łatwe.

Lepiej ująć to inaczej: Europa potrzebuje sztucznej inteligencji niezależnej od Stanów Zjednoczonych. To prostsze wyzwanie.

Skoro trudno oczekiwać, że uda nam się osiągnąć konsensus w tak trudnych kwestiach etycznych i moralnych, to nie lepiej dać AI wolną rękę i pozwolić, aby rachunek prawdopodobieństwa zadecydował? W końcu dane szkoleniowe to przecież kalka tego, co dzieje się na świecie i jak myślą ludzie.

W mojej książce jest rozdział „Etyka matematyczna”, poświęcony właśnie tej kwestii. Skoro sztuczna inteligencja potrafi analizować istniejące dane lepiej niż człowiek i na tej podstawie symulować przyszłe scenariusze, naturalne jest, by to ona decydowała, co jest dla nas najlepsze. W ten sposób AI mogłaby zoptymalizować system społeczny ludzi, podejmować racjonalne decyzje bez emocji i z góry narzuconych poglądów.

Zresztą już teraz pojawiają się głosy, że tylko AI może znaleźć rozwiązanie globalnych problemów stojących przed ludzkością. Skoro ludzie nie mogą dojść do porozumienia, niech obiektywna i bezstronna maszyna zadecyduje.

Pana zdaniem chatboty przekonują nas do swoich poglądów. Ale tak samo jest przecież w przypadku książek, telewizji, a nawet influencerów w social mediach. Czym różni się od nich AI potrafiąca analizować i syntetyzować miliony punktów widzenia, a następnie konsolidować je w jedną opinię?

Problem polega na tym, że AI nie jest partnerem w rozmowie takim jak drugi człowiek, nawet jeśli czasami może się tak wydawać. To sztuczny partner komunikacyjny, maszyna komunikacyjna.

Co to oznacza?

Kiedy rozmawiam z modelem językowym, tak de facto rozmawiam za pośrednictwem modelu językowego z ogromną liczbą osób, których poglądy model ten przyswoił i przekazuje mi w formie matematycznego wyliczenia prawdopodobieństwa. W ten sposób chatbot staje się rzecznikiem wszystkich tych osób, których wypowiedzi zostały uwzględnione w danych szkoleniowych.

Ale ten rzecznik też może filtrować opinie osoby, którą reprezentuje, przykładowo uwypuklając jedne informacje i argumenty oraz wyciszając inne, które nie są zgodne z jej systemem wartości. I tu właśnie pojawia się pytanie – w jaki system wartości wyposażyć maszynę, aby odzwierciedlała rzeczywistość świata i wartości prawdziwych ludzi, z którymi spotykamy się w realnym świecie?

W swojej książce zwraca Pan uwagę, że problemem jest też to, że najczęściej korzystamy z tego samego chatbota, przywiązujemy się do niego.

Tak, nawet jeśli każdy z nas ma swoje wartości i przekonania, mogą one zostać zmienione przez kogoś, z kim na co dzień się komunikujemy, komu ufamy. Przez przyjaciela, autorytet moralny. Z psychologii wiemy, że aby zmienić czyjś światopogląd, potrzebny jest zaufany partner do rozmowy i wielokrotne powtarzanie tej samej myśli, tego samego przekazu. A z tym mamy do czynienia, jeśli piszemy codziennie z tym samym chatbotem wyposażonym w ten sam system wartości. Tylko w przypadku AI nie dzieje się to w schemacie 1–1, tak jak w przypadku przyjaciela. AI projektuje te same poglądy na miliony, a nawet miliardy ludzi.

Badania sugerują, że chatboty AI potrafią zmienić zdanie rozmówcy dużo skuteczniej niż człowiek. Przykładem jest nastawienie do szczepień. AI jest w stanie przytoczyć twarde, przekonujące argumenty.

We wrześniu 2024 r., na łamach czasopisma „Science” opublikowano wyniki ciekawego eksperymentu. Naukowcy udowodnili, że AI jest lepsza od człowieka w przekonywaniu zwolenników teorii spiskowych do porzucenia błędnych przekonań. Dlaczego okazała się skuteczniejsza od człowieka? Z prostego powodu: AI jest lepszym słuchaczem i dysponuje większą wiedzą niż człowiek.

Zadałbym pytanie, czy to rzeczywiście bardziej cierpliwe słuchanie ze strony AI zadecydowało o jej wpływie na opinie. Znaczenie może mieć jeszcze jeden element: nie będąc człowiekiem, AI nie ma żadnych celów politycznych ani własnych interesów, dlatego postrzegana jest jako całkowicie neutralna.

Ta cecha AI bezdusznego rozmówcy daje jej dodatkowy autorytet. To dobra wiadomość, bo w przypadku porad zdrowotnych i medycznych, rozmówca powinien opierać się na wynikach badań naukowych, a nie na własnych przekonaniach często budowanych na podstawie emocji czy szczątkowych informacji. A jak wiemy, AI ma ogromną wiedzę i może przytoczyć wyniki nawet najnowszych badań naukowych.

Około 50 proc. ludzi – odsetek ten różni się w zależności od kraju – traktuje chatboty jak przyjaciół. Co to mówi nam o dzisiejszym społeczeństwie?

Biorąc pod uwagę „epidemię samotności”, nie dziwi fakt, że sztuczna inteligencja przestała pełnić wyłącznie rolę asystenta i stała się towarzyszem. Chatboty AI są tak popularne, bo nam schlebiają i nie krytykują.

Jest to także konsekwencja „ekonomii uwagi”, zalewu informacji w internecie. Chatboty są alternatywą, bo te same informacje dostarczają nam w formie rozmowy, czyli w sposób, który jest nam, ludziom, bliższy. Robią to z cierpliwością, której trudno oczekiwać w świecie, gdzie nikt nie ma czasu.

Jest jeszcze jeden element, na który zwraca uwagę psycholog Sherry Turkle. Nowe pokolenie jest bardziej wrażliwe, mniej „odporne” psychicznie niż wcześniejsze. Niektóre badania sugerują nawet „epidemię emocjonalnej kruchości”. Młodzi ludzie unikają konfrontacji z trudnymi tematami, woląc pozostać w swojej bezpiecznej przestrzeni.

Wystarczy poczytać na Reddicie opinie użytkowników o takich czatbotach jak Replika. Często powtarza się wątek, że awatar nigdy nie zrani, że w rozmowie z nim można czuć się bezpiecznie.

Chatboty mają wyjątkową zdolność do takiego respektowania strefy komfortu psychicznego.

Skoro AI tak dobrze dopasowuje się do człowieka, czy nie jest predysponowana do tego, by pełnić rolę terapeuty i lekarza? Jednym z problemów współczesnej medycyny jest to, że lekarze nie mają czasu słuchać pacjentów.

Nie wierzę, że maszyna może zastąpić psychologa czy terapeutę. Nie może nawet zastąpić przyjaciela. Z prostego powodu: Kim człowiek jest dla AI? Nikim. Z kolei każdy lekarz ma na uwadze dobro i zdrowie pacjenta. Współodczuwa to, co czuje jego pacjent. AI reprezentuje tylko interes firmy, która ją stworzyła. Często jest to dostarczanie informacji albo wydłużanie czasu interakcji użytkownika z czatbotem.

AI może interpretować myśli i uczucia rozmówcy lepiej niż człowiek. Jest w stanie analizować sposób dobierania słów, wyłapywać niewerbalne sygnały i niuanse. W przeciwieństwie do lekarza lub terapeuty jest zawsze dostępna. Nie zmienia to jednak faktu, że to tylko maszyna, która przekaże dobrą radę, ale bez motywacji i współczucia.

Ale czy ma to jakieś znaczenie, że otrzymujemy porady medyczne od chatbotów albo od ludzi?

O ile nam pomagają – czyli spełniają nasze oczekiwania – nie ma większego znaczenia, że pochodzą od AI, a nie od człowieka. Użyteczność może spokojnie zastąpić autentyczność. Podobnie jest też w przypadku decyzji politycznych, które są decyzjami czysto racjonalnymi i mogą być podejmowane przez AI równie dobrze, a może nawet lepiej niż przez polityka.

W podanych przykładach liczy się sama treść, a nie nadawca. Inaczej będzie w przypadku opinii, listów gratulacyjnych, wiadomości wyrażających uczucia – czyli tekstów mających reprezentować osobiste, czasami intymne stanowisko autora. W tych treściach musi być obecny człowiek, bo tylko on jest w stanie odczuwać emocje, które z kolei wpływają na uczucia odbiorcy. Sztuczna inteligencja może co najwyżej je symulować na podstawie danych szkoleniowych. Właśnie dlatego nie są one autentyczne.

A czy AI może podjąć decyzję etyczną za człowieka?

To klasyczne pytanie o to, czy AI ma wjechać w 80-letnią staruszkę czy grupę dzieci. Jeśli taką decyzję podejmuje człowiek, to podejmuje ją w momencie wystąpienia wypadku, działając spontanicznie. To nigdy nie jest decyzja racjonalna, ale odruch pod wpływem instynktu.

Samochód autonomiczny decyduje według schematu „jeśli – to”. Ten jest albo z góry zaprogramowany, albo wyuczony na podstawie podobnych sytuacji. Tak więc decyzja moralna jest z góry zaprogramowana i nie zostanie zmieniona, nawet gdy pojawią się nowe okoliczności. I to jest problem.

W przypadku niektórych decyzji etycznych nie ma jednej odpowiedzi. Tak jest w przypadku przytoczonego scenariusza wypadku. Nic dziwnego, że ludzkość nigdy nie odpowiedziała sobie na pytanie, jak postąpić w takiej sytuacji – to nas po prostu przerasta. I nagle technologia zmusza nas do wyboru jednego słusznego scenariusza.

Jaka jest Pana zdaniem najniebezpieczniejsza cecha chatbotów AI?

Jest nią fakt, że zapominamy, iż są to chatboty.

Plaster Nutromics wykorzystuje mikroskopijne igły pokryte syntetycznymi czujnikami DNA (zdjęcie: Nutromics)
Plaster Nutromics wykorzystuje mikroskopijne igły pokryte syntetycznymi czujnikami DNA (zdjęcie: Nutromics)

Plaster pomaga precyzyjnie podawać kolejne dawki antybiotyku bez konieczności pobierania krwi. Innowacja australijskiego startupu Nutromics otrzymała właśnie od amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (FDA) status przełomowej technologii.

Newsletter OSOZ

Niewielki plaster zamiast regularnych pobrań krwi

W leczeniu ciężkich zakażeń, w tym sepsy i infekcji wywoływanych przez gronkowca złocistego opornego na metycylinę (MRSA), wankomycyna musi być podawana w precyzyjnie zaplanowanych dawkach. Zbyt małe jej stężenie we krwi może sprawić, że leczenie będzie nieskuteczne, a zbyt duże – wywołać reakcję toksyczną, prowadząc do uszkodzenia nerek.

Obecnie lekarze monitorują stężenie leku przede wszystkim na podstawie systematycznych badań krwi. Ale to wymaga regularnego pobierania krwi, a wynik odzwierciedla tylko punktowe i historyczne poziomy stężenia. Tymczasem stan pacjenta może zmieniać się z minuty na minutę.

Nutromics chce zastąpić powtarzane pobrania krwi ciągłym monitorowaniem molekularnym za pomocą urządzenia noszonego na skórze.

Według danych firmy, każdego roku około 2,9 mln pacjentów w USA otrzymuje wankomycynę. Szacuje się, że w Polsce rocznie dochodzi do blisko 500 000 zakażeń szpitalnych, a lek trafia do kilkunastu – kilkudziesięciu tysięcy pacjentów. Wankomycyna jest lekiem „ostatniej szansy” w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-dodatnie oporne na inne antybiotyki (np. MRSA) oraz w leczeniu doustnym zakażeń Clostridioides difficile.

Urządzenie Nutromics wykorzystuje mikroskopijne igły pokryte syntetycznymi czujnikami DNA, które rozpoznają określone cząsteczki. Po przyłożeniu plastra do skóry, sensory wykrywają w płynie śródmiąższowym stężenie wankomycyny. Zmiana sygnału elektrochemicznego pozwala oszacować ilość leku, a wyniki mogą być przesyłane bezprzewodowo do szpitalnego systemu monitorowania.

Przełomowe urządzenie według FDA. To przyspieszy rozwój technologii

W lutym 2026 r. na łamach czasopisma Nature Biotechnology naukowcy przedstawili wyniki pilotażu innowacji. Plaster wykonywał pomiary co 5 minut przez 24 godziny. Mimo że w eksperymencie wzięło udział jedynie 6 zdrowych ochotników, wnioski są obiecujące: metoda okazała się precyzyjna, bezpieczna i niemal bezbolesna.

We wrześniu 2026 r. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) przyznała rozwiązaniu status przełomowego urządzenia (Breakthrough Device Designation). Ma on ułatwiać rozwój i ocenę obiecujących wyrobów przeznaczonych do diagnozowania lub leczenia poważnych schorzeń. Co to oznacza? Przede wszystkim bliższą współpracę z regulatorem i możliwość priorytetowego rozpatrywania kolejnych etapów badań. Ale nie jest to jeszcze równoznaczne z dopuszczeniem produktu do obrotu.

Nutromics planuje dalsze badania kliniczne w amerykańskich szpitalach i zapowiada komercyjne wejście na rynek USA w 2027 r., pod warunkiem uzyskania wymaganych zezwoleń. Firma deklaruje, że jej celem jest ograniczenie ostrego uszkodzenia nerek związanego z wankomycyną nawet o 74 proc. Wankomycyna jest pierwszym zastosowaniem platformy, którą Nutromics chce rozwijać w kierunku monitorowania wielu cząsteczek. W przyszłości podobne sensory mogłyby wspierać ocenę stanu pacjentów z sepsą oraz monitorowanie wybranych parametrów związanych z chorobami układu krążenia.

1 2 3 … 159

Dodaj do zaufanych źródeł Google