Naukowcy z Mass General Brigham opracowali model AI, który na podstawie analizy fotografii twarzy pacjenta może oszacować wiek biologiczny, a nawet rokowania przeżycia pacjentów onkologicznych.

• Naukowcy z Mass General Brigham opracowali modele AI analizujące zdjęcia twarzy i na tej podstawie szacujące wiek biologiczny i rokowania pacjentów onkologicznych.
• Model FAHR-Face został wytrenowany na ponad 40 mln zdjęć twarzy. Następnie naukowcy stworzyli dwa narzędzia AI do zastosowań klinicznych: FAHR-FaceAge i FAHR-FaceSurvival.
• Oszacowany przez AI wiek biologiczny różni się od metrykalnego i determinuje szanse przeżycia u pacjentów z nowotworami. Średni błąd szacowania wieku wyniósł 5,1 roku.
• Model FAHR-FaceSurvival osiągnął C-index 0,72 (gdzie 1 to 100% dokładność, a 0,5 – losowa)
• Analiza fotografii może w przyszłości uzupełnić ocenę kliniczną pacjentów przed leczeniem onkologicznym.

Model szacuje, czy organizm pacjenta zniesie uciążliwe leczenie np. chemioterapię

Wykorzystując 40 mln zdjęć twarzy, naukowcy wytrenowali model sztucznej inteligencji, który na podstawie fotografii twarzy szacuje kondycję organizmu.

Na podstawie modelu nazwanego FAHR-Face (Foundation Artificial Intelligence for Health Recognition) zbudowano następnie dwa narzędzia: FAHR-FaceAge do szacowania wieku biologicznego oraz FAHR-FaceSurvival przewidujące szanse przeżycia pacjentów z chorobą nowotworową.

Wiek metrykalny, czyli liczba lat od narodzin, nie odzwierciedla rzeczywistej kondycji organizmu. Dwie osoby w tym samym wieku często bardzo różnią się sprawnością fizyczną, odpornością na obciążenia chorobowe i tym, jak reagują na intensywne leczenie. Ocena tych różnic ma szczególne znaczenie w onkologii, gdzie lekarze musi wziąć pod uwagę korzyści i ryzyko związane m.in. z chemioterapią, radioterapią czy operacją.

FAHR-FaceAge analizuje charakterystyczne obszary twarzy, w tym bruzdy nosowo-wargowe, okolice czoła i skronie. Na tej podstawie szacuje wiek biologiczny. Drugie narzędzie, FAHR-FaceSurvival, pod lupę bierze inne obszary obrazu, zwłaszcza okolice pod oczami oraz nasadę nosa. Według naukowców, różnica między wartościami wieku kalendarzowego a biologicznego może być wykorzystana do określania szans przeżycia pacjentów onkologicznych.

Badacze z Brigham sprawdzili też, czy prognoza algorytmu jest zawsze dokładna, niezależnie od jakości zdjęcia. W tym celu przetestowano działanie algorytmu na zdjęciach wykonanych w różnych konfiguracjach: z różnymi ustawieniami głowy, oświetleniem, mimiką i makijażem. Dokładność FAHR-FaceAge była stabilna, co predysponuje model do zastosowania w każdych warunkach klinicznych. Na jego precyzję nie wpłynęły też znacząco zabiegi chirurgii plastycznej. Niewielkie odchylenia odnotowano po operacji nosa.

Wysoka dokładność prognozy ryzyka zgodnu

W badaniu opublikowanym w „The Lancet Digital Health” model FAHR-FaceSurvival osiągnął C-index na poziomie 0,72, co oznacza, że dobrze rozróżniał pacjentów o wyższym i niższym ryzyku zgonu. Wartość 1 oznaczałaby idealne rozróżnianie, a 0,5 – wynik odpowiadający losowej klasyfikacji pacjentów.

Wśród pacjentów zakwalifikowanych do najwyższej ćwiartki ryzyka odsetek przeżycia pięcioletniego wynosił 17,7 proc., podczas gdy w najniższej ćwiartce sięgał 78,1 proc. Pacjenci z najwyższej grupy ryzyka mieli również 3,23 razy wyższe ryzyko zgonu niż osoby z grupy najniższego ryzyka.

FAHR-FaceAge osiągnął średni błąd bezwzględny wynoszący 5,1 roku. Sam szacowany wiek biologiczny miał jednak ograniczoną zdolność przewidywania ryzyka zgonu – wartość C-index wyniosła 0,57. Dopiero połączenie wyników obu modeli poprawiało dokładność ocenę rokowania.

Badanie objęło 38 183 pacjentów leczonych radioterapią w ośrodkach powiązanych z Harvardem oraz niezależną grupę 4892 pacjentów z Maastricht.

Dodatkowa wiedza o tym, jak mocny jest organizm pacjenta

Już mniej zaskakujący jest wynikający z badania związek między stylem życia a szacowanym wiekiem biologicznym. Osoby intensywnie palące, nadużywające alkoholu lub używające narkotyków częściej wyglądały na starsze biologicznie. Najmocniejsza korelacja występuje u palaczy – palenie papierosów znacznie podwyższa wiek biologiczny. Także byli palacze mają wyższy wiek biologiczny niż osoby, które nigdy nie paliły.

Według Raymonda Maka, onkologa radioterapeuty z Mass General Brigham Cancer Institute i autora publikacji, AI może z powodzeniem pomóc lekarzom w ocenie rezerw fizjologicznych i kruchości organizmu przed wdrożeniem intensywnego leczenia. Nowy model jest dobrym uzupełnieniem standardowej oceny stanu zdrowia przeprowadzanej przez lekarzy przed terapią. Ale jak podkreśla, narzędzie nadaje się do indywidualizacji terapii, nie powinno jednak zastępować decyzji lekarza.

Zaletą rozwiązania jest prostota pozyskania danych do analizy. Fotografia twarzy jest o wiele łatwiejsza do wykonania niż pobranie krwi lub przeprowadzenie dodatkowego badania obrazowego. Aby takie narzędzie mogło być bezpiecznie wykorzystywane w szpitalach, konieczne są dalsze badania potwierdzające jego dokładność w różnych populacjach i grupach pacjentów. Trzeba również ustalić, w jakim stopniu algorytm rzeczywiście odzwierciedla biologiczną kondycję organizmu i które cechy twarzy odpowiadają za przewidywania dotyczące przeżycia.

Czytaj także: Model AI przewiduje rozwój Parkinsona na 3 lata do przodu

– Nie ma jednej szczelnej bariery chroniącej przed atakami hakerów, cyberbezpieczeństwo szpitala wymaga ciągłego doskonalenia – mówi Norbert Przemyk, Główny Specjalista ds. Technologii Informacyjnych w Górnośląskim Centrum Medycznym im. prof. Leszka Gieca Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

• W GCM rośnie liczba cyberataków, w tym phishingu i ransomware’u, które mogą prowadzić do kradzieży danych, blokady systemów i zakłócenia ciągłości leczenia.
• Szpital stosuje wielowarstwową ochronę obejmującą monitorowanie infrastruktury IT, uwierzytelnianie wieloskładnikowe, aktualizacje oprogramowania, regularne kopie zapasowe, segmentację sieci i zasadę zero trust.
• GCM jest na końcowym etapie dostosowywania się do wymagań dyrektywy NIS2 i przepisów o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, co wiąże się m.in. z analizą ryzyka, doskonaleniem procedur i zwiększaniem odporności organizacji.
• Jednym z elementów strategii bezpieczeństwa są regularne szkolenia pracowników oraz budowanie kultury, w której każdy odpowiada za ochronę danych i zgłasza podejrzane zdarzenia.
• Szpital traktuje cyberbezpieczeństwo jako ciągły proces i inwestycję w bezpieczeństwo pacjentów – nie istnieje pojedyncze rozwiązanie gwarantujące pełną ochronę, a skuteczna obrona wymaga współpracy specjalistów, regularnego testowania zabezpieczeń i szybkiego reagowania na incydenty.

Statystyki pokazują, że z roku na rok rośnie liczba ataków na placówki zdrowia. Czy zauważa Pan to też w swojej pracy?

Zdecydowanie tak. Obserwujemy wyraźny wzrost liczby prób cyberataków wymierzonych w podmioty ochrony zdrowia. Obejmują one zarówno klasyczne metody, takie jak phishing i próby wyłudzenia danych uwierzytelniających, jak i bardziej zaawansowane ataki ransomware, których celem jest zablokowanie dostępu do systemów informatycznych, a następnie wymuszenie okupu.

Coraz częściej mamy również do czynienia z atakami, które nie są przypadkowe, lecz stanowią element wcześniej przygotowanych i ukierunkowanych działań wymierzonych w konkretną placówkę.

Sektor ochrony zdrowia jest szczególnie atrakcyjnym celem dla cyberprzestępców z kilku powodów. Placówki medyczne przetwarzają duże ilości wrażliwych danych, w tym danych dotyczących pacjentów, a jednocześnie ich działalność wymaga zachowania ciągłości i dostępności systemów. W przypadku incydentu cyberbezpieczeństwa konsekwencje mogą więc dotyczyć nie tylko bezpieczeństwa danych, ale również bieżącego funkcjonowania placówki i zapewnienia ciągłości udzielania świadczeń.

Jak najczęściej hakerzy próbują złamać zabezpieczenia?

Najczęściej atak rozpoczyna się od phishingu, czyli próby nakłonienia pracownika do określonego działania za pomocą odpowiednio przygotowanej, fałszywej wiadomości e-mail lub SMS. Współczesne ataki coraz rzadziej polegają na bezpośrednim, siłowym przełamywaniu zabezpieczeń technicznych. Cyberprzestępcy częściej wykorzystują czynnik ludzki, w szczególności nieuwagę lub brak ostrożności użytkownika.

Uzyskanie dostępu do systemu może następnie umożliwić kradzież danych albo uruchomienie ataku ransomware, którego skutkiem jest zablokowanie dostępu do systemów i utrudnienie bieżącego funkcjonowania placówki.

Dlatego bezpieczeństwo cyfrowe wymaga odpowiednich rozwiązań technologicznych, ale również odpowiedniej świadomości i czujności osób korzystających z systemów informatycznych.

Jak działa komórka ds. cyberbezpieczeństwa w GCM?

Obecnie komórka ds. cyberbezpieczeństwa w GCM jest w trakcie przebudowy. Bezpośrednio podlega mi, a jej działania koncentrują się przede wszystkim na budowaniu bezpieczeństwa biernego w obszarze cyberbezpieczeństwa.

Do najważniejszych zadań należą opracowywanie i doskonalenie procedur bezpieczeństwa, prowadzenie szkoleń oraz systematyczne budowanie świadomości pracowników w zakresie występujących zagrożeń cybernetycznych.

Celem tych działań jest stworzenie odpowiednich mechanizmów organizacyjnych i zwiększanie odporności placówki na potencjalne zagrożenia.

Które metody zabezpieczeń danych są dla Pana absolutnym priorytetem?

Na pierwszym miejscu jest podejście wielowarstwowe. Nie ma obecnie jednego rozwiązania, które mogłoby zagwarantować pełne bezpieczeństwo danych. Kluczowe jest połączenie kilku wzajemnie uzupełniających się elementów, takich jak stałe monitorowanie infrastruktury IT, uwierzytelnianie wieloskładnikowe MFA, bieżące aktualizowanie systemów oraz wykonywanie regularnych kopii zapasowych, które powinny być również cyklicznie testowane.

Szczególne znaczenie w ochronie zdrowia mają kopie zapasowe, ponieważ pozwalają na szybkie przywrócenie działania systemów nawet w sytuacji, gdy atak ransomware zakończy się powodzeniem.

Nie można również pomijać czynnika ludzkiego. Nawet najbardziej zaawansowane zabezpieczenia techniczne nie będą w pełni skuteczne, jeśli użytkownik nie rozpozna próby phishingu lub nie będzie przestrzegał podstawowych zasad bezpieczeństwa. Dlatego regularne szkolenia oraz systematyczne budowanie świadomości personelu traktuję jako istotny element ochrony danych.

Krótko mówiąc, priorytetem jest nie tylko zapobieganie atakom, ale również zdolność do ich szybkiego wykrycia, ograniczenia skutków incydentu oraz sprawnego odtworzenia danych i usług.

Jak wygląda Pana dzień pracy?

Pracując w tak dużej organizacji, trudno mówić o dwóch identycznych dniach pracy. Znaczna część moich obowiązków jest planowana z wyprzedzeniem i obejmuje koordynację projektów informatycznych, rozwój systemów, wdrażanie nowych rozwiązań oraz nadzór nad przestrzeganiem przyjętych standardów bezpieczeństwa.

Jednocześnie każdego dnia pojawiają się sytuacje wymagające bieżącej analizy, szybkiej reakcji i podejmowania decyzji operacyjnych. W obszarze cyberbezpieczeństwa istotna jest więc zarówno praca planowa, jak i gotowość do reagowania na pojawiające się zdarzenia.

Moja rola nie polega na bezpośrednim monitorowaniu zagrożeń cyberbezpieczeństwa. Sprawuję natomiast nadzór nad procesem monitorowania, który realizują wyspecjalizowani pracownicy i zespoły. Odpowiadam za to, aby mechanizmy kontroli funkcjonowały skutecznie, a wykryte incydenty były właściwie analizowane i obsługiwane.

Czy cyberbezpieczeństwo placówki zdrowia kosztuje dużo?

Cyberbezpieczeństwo wymaga inwestycji, jednak zdecydowanie bardziej kosztowny może okazać się brak odpowiednich zabezpieczeń. Skutki skutecznego cyberataku to koszty techniczne związane z odtworzeniem systemów, przestoje w funkcjonowaniu placówki, ryzyko utraty danych oraz naruszenia bezpieczeństwa danych pacjentów.

Nie oznacza to jednak, że skuteczna ochrona zawsze wymaga bardzo dużych nakładów finansowych. Wiele kluczowych działań można wdrożyć przy stosunkowo niewielkich kosztach. W pierwszej kolejności inwestowałbym w regularne wykonywanie kopii zapasowych, zapewnienie bieżącej aktualizacji systemów i oprogramowania, podnoszenie kwalifikacji zespołów IT, wdrożenie segmentacji sieci, przygotowanie procedur zwiększających odporność organizacji i ograniczających ryzyko oraz regularne szkolenia personelu. Są to rozwiązania, które mogą zapewnić wysoki poziom ochrony w stosunku do ponoszonych nakładów.

Dopiero kolejnym etapem powinno być wdrażanie bardziej zaawansowanych systemów monitorowania bezpieczeństwa, wykrywania zagrożeń czy ochrony sieci. Najważniejsze jest jednak zbudowanie solidnych podstaw, ponieważ nawet najbardziej zaawansowane i kosztowne technologie nie zastąpią wykwalifikowanego personelu oraz świadomych i odpowiednio przeszkolonych użytkowników.

W ochronie zdrowia warto postrzegać cyberbezpieczeństwo jako inwestycję w ciągłość działania placówki i bezpieczeństwo pacjentów. Nakłady przeznaczone na zapobieganie incydentom mogą być wielokrotnie niższe niż koszty usuwania skutków poważnego cyberataku.

Każdy system IT czy urządzenie medyczne podłączone do sieci, a tych mogą być dziesiątki, jest potencjalną furtką dla hakerów. Jak zapanować nad szczelnością tak zawiłej infrastruktury?

To jedno z największych wyzwań współczesnej ochrony zdrowia. Rzeczywiście, każda stacja robocza, serwer, urządzenie medyczne czy aplikacja podłączona do sieci może stać się potencjalnym punktem wejścia dla atakującego. Nie da się jednak osiągnąć pełnego bezpieczeństwa poprzez zabezpieczenie każdego elementu osobno. Kluczowe jest systemowe podejście do zarządzania bezpieczeństwem.

W praktyce podstawą jest dokładna inwentaryzacja wszystkich zasobów, ponieważ nie można chronić czegoś, o czym nie wiemy, że istnieje. Następnie konieczne są regularne aktualizacje, segmentacja sieci, kontrola dostępu oraz ciągłe monitorowanie środowiska IT.

Coraz częściej stosujemy również zasadę „zero trust”, czyli założenie, że nie należy automatycznie ufać żadnemu użytkownikowi ani urządzeniu, nawet jeśli znajduje się wewnątrz sieci placówki. Każdy dostęp powinien być weryfikowany i nadawany wyłącznie w zakresie niezbędnym do wykonywania obowiązków.

Cyberbezpieczeństwo w tak rozbudowanym środowisku nie polega więc na stworzeniu jednej szczelnej bariery, ale na budowaniu wielu warstw ochrony. Jeżeli jedna z nich zostanie przełamana, kolejne powinny zatrzymać lub ograniczyć skutki ataku. Dzięki temu nawet rozległa infrastruktura może pozostać bezpieczna i odporna na zagrożenia.

GCM jako podmiot kluczowy też wdraża NIS2. Na jakim etapie przygotowań jest szpital?

Górnośląskie Centrum Medyczne prowadzi intensywne działania związane z dostosowaniem organizacji do wymagań dyrektywy NIS2 oraz przepisów Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa. Obecnie znajdujemy się na końcowym etapie wdrożenia, obejmującym dopracowanie procedur, weryfikację przyjętych rozwiązań organizacyjnych i technicznych oraz zapewnienie pełnej zgodności z obowiązującymi wymaganiami.

NIS2 to – oprócz wdrożenia nowych narzędzi i dokumentacji – przede wszystkim zmiana podejścia do zarządzania cyberbezpieczeństwem i budowania odporności organizacji na incydenty. W praktyce oznacza to konieczność ciągłej analizy ryzyka, rozwijania procedur reagowania, podnoszenia kompetencji pracowników oraz monitorowania skuteczności wdrożonych mechanizmów ochronnych.

Największym wyzwaniem jest skala i złożoność środowiska szpitalnego. Placówka medyczna to systemy informatyczne, rozbudowana infrastruktura medyczna, liczne urządzenia diagnostyczne, systemy administracyjne oraz szerokie grono użytkowników. Wszystkie te elementy muszą współpracować w sposób bezpieczny, a jednocześnie nie mogą ograniczać podstawowej misji szpitala, jaką jest zapewnienie ciągłości świadczeń medycznych i bezpieczeństwa pacjentów.

Trudnym obszarem jest także budowanie świadomości cyberbezpieczeństwa w całej organizacji. Nawet najlepsze rozwiązania technologiczne nie zapewnią pełnej ochrony bez zaangażowania pracowników i przestrzegania przez nich przyjętych zasad. Dlatego tak duży nacisk kładziemy na szkolenia, rozwój kompetencji oraz budowanie kultury bezpieczeństwa.

W mojej ocenie wdrożenie NIS2 jest szansą na uporządkowanie procesów, zwiększenie odporności organizacji na współczesne zagrożenia oraz podniesienie poziomu bezpieczeństwa danych i usług, od których zależy funkcjonowanie szpitala i bezpieczeństwo pacjentów.

Wdrożenie jakich elementów NIS2 zalecałby Pan placówkom, których dyrektywa nie obejmuje?

Rekomendowałbym wprowadzenie przede wszystkim analizy ryzyka, regularnych kopii zapasowych, uwierzytelniania wieloskładnikowego w kluczowych systemach, procedur reagowania na incydenty oraz szkoleń pracowników. To elementy, które znacząco zwiększają poziom bezpieczeństwa i odporność na cyberataki. Najważniejsza lekcja płynąca z NIS2 jest jednak taka, że cyberbezpieczeństwo powinno być traktowane jako stały proces zarządzania ryzykiem, a nie wyłącznie obowiązek wynikający z przepisów.

Często mówi się, że najsłabszym ogniwem ochrony danych są ludzie. Co zrobić, aby stali się najmocniejszym elementem?

Kluczem jest ciągłe podnoszenie świadomości pracowników oraz budowanie kultury bezpieczeństwa w całej organizacji.

W szpitalu prowadzimy regularne szkolenia i działania edukacyjne, które pomagają pracownikom rozpoznawać zagrożenia, takie jak phishing, próby wyłudzenia danych czy inne formy socjotechniki. Staramy się również uświadamiać, że cyberbezpieczeństwo nie jest wyłącznie zadaniem działu IT, ale wspólną odpowiedzialnością wszystkich osób korzystających z systemów i przetwarzających dane.

Bardzo duży nacisk kładziemy także na zgłaszanie nawet najmniejszych nieprawidłowości. W obszarze cyberbezpieczeństwa nie ma błahych incydentów. Podejrzana wiadomość e-mail, nietypowe zachowanie systemu czy próba uzyskania nieautoryzowanego dostępu mogą być pierwszym sygnałem poważniejszego zagrożenia. Dlatego zachęcamy pracowników do szybkiej eskalacji wszelkich wątpliwości i potencjalnych incydentów.

Naszym celem jest stworzenie środowiska, w którym pracownik nie obawia się zgłaszać problemów, lecz traktuje to jako naturalny element dbania o bezpieczeństwo organizacji. Dzięki temu jesteśmy w stanie szybciej identyfikować zagrożenia i skuteczniej na nie reagować.

Ostatecznie nawet najlepsze technologie nie zastąpią świadomego i zaangażowanego personelu. To właśnie ludzie, którzy potrafią rozpoznać zagrożenie i odpowiednio zareagować, stanowią dziś najskuteczniejszą linię obrony przed cyberatakami.

Czego z pracy w GCM nauczył się Pan o cyberbezpieczeństwie, hakerach?

Praca w Górnośląskim Centrum Medycznym nauczyła mnie przede wszystkim, że w obszarze cyberbezpieczeństwa nie można opierać się wyłącznie na przekonaniu, że obecne zabezpieczenia są wystarczające.

Zagrożenia nieustannie ewoluują, dlatego kluczowe jest ciągłe przygotowywanie się na różne scenariusze, regularne wdrażanie nowych rozwiązań oraz testowanie skuteczności istniejących mechanizmów ochrony.

Doświadczenie pokazuje również, że cyberbezpieczeństwo nie jest wyłącznie kwestią technologii. Równie ważni są ludzie, ich wiedza, doświadczenie i umiejętność współpracy. Zarządzając bezpieczeństwem tak złożonej organizacji, nauczyłem się, że warto korzystać z wiedzy i kompetencji specjalistów oraz budować kulturę otwartej wymiany informacji. Żadna osoba nie jest w stanie samodzielnie przewidzieć wszystkich zagrożeń, dlatego skuteczne działania wymagają pracy zespołowej i zaufania do ekspertów w poszczególnych obszarach. Praca w ochronie zdrowia uświadomiła mi również, że cyberprzestępcy są coraz bardziej zorganizowani, cierpliwi i konsekwentni. Dlatego sukces w cyberbezpieczeństwie opiera się na budowaniu odporności organizacji, szybkim wykrywaniu zagrożeń i skutecznym reagowaniu na potencjalne incydenty. Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka – dlatego najważniejszy jest proces ciągłego doskonalenia. Jednorazowo wdrożone zabezpieczenia to za mało.

Czytaj także: „Ochrona danych przypomina zamek z tysiącem okien”

Naukowcy przeanalizowali 271 mln pytań zadanych przez 950 tys. pracowników ochrony zdrowia w okresie 2,5 roku na najpopularniejszej platformie AI wspomagania decyzji klinicznych OpenEvidence. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma JAMA sugerują, że diagnoza wcale nie jest głównym powodem sięgania po wsparcie AI.

• Liczba użytkowników OpenEvidence wzrosła z 355 w styczniu 2024 r. do ponad 703 tys. w czerwcu 2026 r.
• Lekarze częściej korzystają z AI do podejmowania decyzji dotyczących leczenia niż do diagnozowania.
• Z AI dużo częściej korzystają młodsi lekarze. AI pomaga w poszukiwaniu wiedzy spoza własnej specjalizacji.
• Do AI sięgają też pielęgniarki i asystenci lekarzy. Zadają oni więcej pytań miesięcznie niż lekarze.
• Lekarze medycyny rodzinnej, onkolodzy i hematolodzy należą do najaktywniejszych użytkowników platformy, zadając średnio około 50 pytań miesięcznie.

Lekarze wiedzą co jest pacjentowi, ale szukają najlepszej ścieżki dalszego postępowania

Badacze z Harvard Medical School i Mass General Brigham przeanalizowali, jak amerykańscy lekarze korzystają z OpenEvidence, bezpłatnej platformy AI, która odpowiada na pytania dotyczące diagnozy albo leczenia, sięgając do literatury medycznej. Analizą objęto okres 2,5 roku, od stycznia 2024 r. do czerwca 2026 r.

Liczba aktywnych użytkowników platformy wzrosła z 355 w styczniu 2024 r. do ponad 703 tys. w czerwcu 2026 r. Zwiększyła się również częstotliwość korzystania z narzędzia: przeciętny aktywny użytkownik zadawał miesięcznie 39,5 pytania, podczas gdy na początku badanego okresu było to 18 pytań. Według aktualnych danych, z OpenEvidence korzysta już 7 na 10 lekarzy w USA.

Z jakimi pytaniami zwracają się pracownicy medyczni do AI? W przypadku lekarzy 51,9 proc. sklasyfikowanych pytań dotyczyło podejmowania decyzji klinicznych. Tematami największej części czatów były sposób leczenia i ścieżka postępowania z pacjentem (33,1 proc. zapytań) oraz diagnozowanie chorób (13,9 proc.).

Dla młodych lekarzy AI to prawie jak stetoskop

Badacze przyjrzeli się też wiekowi użytkowników OpenEvidence. Osoby, które ukończyły studia medyczne w ciągu ostatnich dziesięciu lat, znacznie częściej zwracały się do AI po pomoc niż średnia dla całej populacji lekarzy w USA. Wskaźnik wykorzystania platformy w tej grupie wyniósł 2,54. Wyjątkowo często z AI korzystali lekarze w trakcie specjalizacji i szkolenia podyplomowego. Dla młodszych przedstawicieli zawodu narzędzia oparte na AI stają się naturalnym sposobem wyszukiwania wiedzy.

Różnice były widoczne także między specjalizacjami. Onkolodzy, hematolodzy, interniści oraz lekarze medycyny rodzinnej najczęściej stanowią największą grupę użytkowników AI. Co ciekawe, zapytania często wykraczały poza podstawowy obszar specjalizacji użytkownika. W przypadku lekarzy medycyny ratunkowej aż 88 proc. analizowanych pytań dotyczyło zagadnień spoza ich własnej specjalności. Wśród onkologów i hematologów odsetek ten wynosił 35 proc.

To pokazuje, że AI pomaga sięgnąć po wiedzę, która wykracza poza własną specjalizację, co jest szczególnie istotne w opiece nad m.in. pacjentami z wielochorobowością oraz w medycynie ratunkowej. Od razu nasuwa się pytanie: czy fakt, że lekarze mają teraz dostęp do szerszej wiedzy, ogranicza liczbę wystawianych skierowań do specjalistów? Tego niestety nie wiemy. Badanie analizowało tylko pytania kierowane do platformy, a nie rzeczywisty przebieg konsultacji czy sposób podejmowania ostatecznych decyzji terapeutycznych.

• AI jak stetoskop. W czerwcu 2026 r. 92,5 proc. aktywnych użytkowników stanowili użytkownicy powracający.
• Nie tylko lekarze polubili AI. Pielęgniarki praktykujące i asystenci lekarzy zadawali średnio po 44,5 pytania miesięcznie na aktywnego użytkownika, wobec 37,1 wśród lekarzy.
• Pytania zależą od doświadczenia. Młodsi lekarze częściej pytali o decyzje kliniczne, a bardziej doświadczeni częściej szukali dowodów naukowych.
• Kto szuka nowej wiedzy? Wśród osób z co najmniej 20-letnim stażem 5,1 proc. zapytań dotyczyło wyszukiwania literatury, w porównaniu z 2,9 proc. wśród lekarzy ze stażem krótszym niż 10 lat
• AI jest najpopularniejsza wśród lekarzy medycyny rodzinnej oraz onkologów i hematologów. Te grupy zawodowe zadawały średnio odpowiednio 51,7 i 49,7 pytań miesięcznie na aktywnego użytkownika.

AI już się upowszechniła, ale czy poprawia jakość leczenia?

Autorzy badania podkreślają, że skutki klinicznego wykorzystania AI wymagają dalszej oceny. Jak wskazują, „to, czy AI poprawi jakość i efektywność opieki, będzie zależeć od dokładności tych narzędzi, szkolenia lekarzy w zakresie ich stosowania oraz gotowości instytucji do dostosowania sposobu nauczania, oceny i nadzoru nad AI”.

Autorzy zwracają również uwagę, że skuteczność AI wymaga dalszych badań. Badanie pokazuje, że AI jest chętnie stosowane i pomaga w diagnozie i wyborze sposobu leczenia, ale nie wiadomo, jak wpływa na wyniki. Pytań jest jeszcze więcej: czy poziom wiedzy o stosowaniu narzędzi AI wpływa na rekomendacje AI? Czy to, że młodzi lekarze często sięgają do AI powoduje zanik umiejętności samodzielnego podejmowania decyzji klinicznych? Czy rekomendacje AI prowadzą do zmniejszenia czy zwiększenia kosztów opieki (np. generują więcej czy mniej skierowań do specjalistów, recept itd.)?

Czytaj także: Co trzeci pacjent sięga do AI po wsparcie psychiczne

Hakerzy włamali się do starych serwerów systemu Cerner – przejętego w 2022 roku przez Oracle dostawcy oprogramowania dla placówek ochrony zdrowia w USA. W wyniku cyberataku mogły wyciec dane nawet 20 mln osób. FBI i Interpol prowadzą śledztwo, ale już teraz sąd uznał, że placówki zdrowia nie mogą przerzucić odpowiedzialności na dostawcę IT.

Rok po wycieku wychodzą fakty na światło dzienne

Do włamania doszło na początku 2025 r., kiedy to nieuprawniona osoba uzyskała dostęp do starszych serwerów Cerner, wykorzystując skradzione dane uwierzytelniające. Według informacji przekazanych przez Oracle Health, incydent miał miejsce 22 stycznia 2025 r., a wykryto go 7 marca. Haker miał zażądać milionów dolarów w zamian za niepublikowanie skradzionych informacji.

Wstępne szacunki wskazywały, że skala wycieku jest niewielka. Ale w toku dochodzenia ujawniono, że może chodzić nawet o 20 mln e-kartotek pacjentów z ok. 80 szpitali.

Wśród przejętych danych są nazwiska, numery ubezpieczenia społecznego, informacje o diagnozach, leczeniu i przyjmowanych lekach, wyniki badań, obrazy diagnostyki medycznej, numery dokumentacji pacjentów oraz nazwiska lekarzy.

Według informacji opublikowanych przez HIPAA Journal, urząd generalnego stanu Teksas przekazał, że incydent mógł dotyczyć danych niemal 20 mln osób z 80 szpitali. Oracle Health nie podał oficjalnie całkowitej liczby poszkodowanych pacjentów ani wszystkich placówek objętych atakiem. Ale same potwierdzone zgłoszenia z poszczególnych stanów wskazują na miliony poszkodowanych. W Teksasie naruszenie dotyczyło prawie 3 mln osób, w Oregonie około 1,98 mln, w Karolinie Południowej ponad 283 tys., a w stanie Waszyngton ponad 69 tys. osób.

Sąd mówi jasno: ochrony danych nie można w całości przerzucać na dostawcę IT

Oracle twierdzi, że atak dotyczył starszych serwerów Cerner, które nie zostały jeszcze przeniesione do Oracle Cloud. W 2022 roku Oracle przejął za kwotę 28,3 mld USD dostawcę oprogramowania dla ochrony zdrowia Cerner. Do dziś trwa migracja oprogramowania, a niektóre szpitale nawet po 4 latach od przejęcia korzystają ze starszej wersji EDM stworzonej jeszcze przez Cerner.

Eksperci zwracają uwagę, że w procesie przejęć przedsiębiorstw technologicznych konieczna jest szczegółowa ocena cyberbezpieczeństwa, obejmująca również starsze systemy, które nie zostały jeszcze zmodernizowane ani przeniesione do nowego środowiska.

Dodatkowym problemem jest podział obowiązków między dostawcą technologii a placówkami medycznymi. Oracle Health wskazał, że to poszczególne podmioty lecznicze muszą ustalić, czy doszło do naruszenia wymagającego zgłoszenia, oraz powiadomić poszkodowanych zgodnie z amerykańskimi przepisami HIPAA (odpowiednik RODO w Polsce).

W czerwcu br. sąd uznał, że szpitale nie mogą całkowicie przerzucić odpowiedzialności za ochronę danych na zewnętrznego dostawcę IT. Oznacza to, że zarówno Oracle Health jak i poszczególne sieci szpitali ponoszą współodpowiedzialność prawną.

Śledztwo w tej sprawie prowadzą Federalne Biuro Śledcze (FBI) oraz Interpol. Służby ustaliły m.in., że za atak odpowiada pojedynczy haker posługujący się pseudonimem „Andrew”. Nie powiązano go bezpośrednio z żadną ze znanych, zorganizowanych grup ransomware.

Czytaj także: Adam Haertle z Zaufanej Trzeciej Strony o kulisach cyberatatów na ochronę zdrowia

Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA), indywidualne konta użytkowników, szyfrowanie danych, monitoring anomalii i testowanie zabezpieczeń – to część minimalnych wymagań technicznych i funkcjonalnych dla systemów wykorzystywanych w ochronie zdrowia przygotowanych przez Centrum e-Zdrowia. Projekt trafił do konsultacji, które potrwają do 31 października 2026 r. Co zmiany oznaczają dla użytkowników systemów IT?

• Do końca października trwają konsultacje dotyczące nowych minimalnych wymagań technicznych i funkcjonalnych dla systemów IT w ochronie zdrowia.
• Projekt przewiduje MFA do komunikacji z P1, szyfrowanie danych, monitoring anomalii, indywidualne konta użytkowników, zasadę minimalnych uprawnień, bezpieczne kopie zapasowe, ochronę interfejsów API itd.
• Dostawcy oprogramowania będą musieli zapewnić odpowiednie mechanizmy bezpieczeństwa
• Systemy IT placówek medycznych mają obsługiwać określone funkcje, m.in. z e-receptami, e-skierowaniami, Centralną e-Rejestracją i elektroniczną dokumentacją medyczną (EDM).
• Przepustowość łącza do komunikacji z P1 nie może być mniejsza niż 2 Mb/s
• Na dostosowanie się do nowych wymagań placówki zdrowia i dostawcy IT będą mieli 9 miesięcy od publikacji wymagań w BIP.

Nowe standardy bezpieczeństwa systemów IT. Dla dużych firm to już standard

Po cyberataku na MyDr, Ministerstwo Cyfryzacji zapowiedziało tzw. Cyber Piątkę – pakiet zmian mających wzmocnić ochronę danych medycznych. Pierwsze szczegóły przedstawiono na spotkaniu z dostawcami systemów IT dla ochrony zdrowia zorganizowanym w Centrum e-Zdrowia.

Projekt zakłada wprowadzenie do systemów gabinetowych m.in. uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA) dla dostępu do funkcji związanych z komunikacją z P1. MFA polega na potwierdzaniu hasła logowania dodatkowym kodem otrzymywanym przez aplikację na smartfona albo SMS-em. Dostawcy zostaną zobowiązani do szyfrowania danych, monitoringu anomalii i testowania zabezpieczeń oraz zarządzania podatnościami, obejmującego ich identyfikację, ocenę, ustalanie priorytetów i usuwanie. Szczególny nacisk ma być położony na podatności krytyczne oraz komponenty wpływające na komunikację z platformą e-zdrowia P1. Przewidziano także testowanie aplikacji, infrastruktury i interfejsów API, szczególnie po wprowadzeniu istotnych zmian.

Spełnienie wymagań będzie musiało zostać potwierdzone w dokumentacji dotyczącej konfiguracji systemu IT oraz na podstawie wyników testów, audytów, rejestrów ryzyk, procedur, ewidencji uprawnień oraz zapisów w logach. Projekt przewiduje ponadto utrzymywanie aktualnego wykazu komponentów, bibliotek, zależności, certyfikatów, poświadczeń i integracji komunikujących się z P1.

Wiodący dostawcy IT dla ochrony zdrowia w Polsce już i tak spełniają większość tych wymagań, bo to standard w zakresie bezpieczeństwa danych. Mogą one jednak być sporym wyzwaniem dla małych firm, które zostaną obciążone dodatkową pracą dokumentacyjną.

---

Co przewidują nowe minimalne wymagania dla systemów IT w ochronie zdrowia?

• Uwierzytelnianie wieloskładnikowe dla dostępu do funkcji związanych z komunikacją z P1 oraz operacji wysokiego ryzyka, w tym odporność na phishing
• Zasada minimalnych uprawnień, indywidualne konta użytkowników oraz kontrolowany dostęp administracyjny
• Ochrona interfejsów API, szyfrowanie danych, zarządzanie sekretami i nowoczesną kryptografię
• Pełna rozliczalność operacji, monitorowanie anomalii i szybkie reagowanie na incydenty bezpieczeństwa
• Ochrona przed masowym pozyskiwaniem danych, bezpieczne kopie zapasowe oraz gotowość do odtworzenia usług po ataku ransomware
• Zarządzanie podatnościami, testowanie zabezpieczeń oraz możliwość wykazania zgodności z wymaganiami.

Systemy IT muszą mieć określone funkcje dotyczące e-recept i EDM

Opublikowany dokument „Minimalne wymagania techniczne i funkcjonalne dla systemów usługodawców” określa też, jakie bazowe funkcje powinny mieć systemy IT usługodawców. W zależności od rodzaju udzielanych świadczeń, wymagania obejmują m.in. e-recepty, e-skierowania, Centralną e-Rejestrację, elektroniczną dokumentację medyczną i zdarzenia medyczne.

Oprogramowanie IT placówek medycznych ma umożliwiać m.in. wystawianie i anulowanie e-recept, weryfikację ich pakietów w P1 oraz przeglądanie i pobieranie recept historycznych. W przypadku elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) jest to m.in. tworzenie i podpisywanie dokumentów, zachowywanie poprzednich wersji oraz obsługa wymiany dokumentacji za pośrednictwem P1.

Projekt określa też minimalną przepustowość łącza potrzebną do komunikacji systemów usługodawców z P1 na poziomie 2 Mb/s. Wymagana przepustowość rośnie wraz z liczbą równoczesnych użytkowników i zależy od obsługiwanych usług. Dokument nie wskazuje wprost, że każda placówka musi wykupić łącze internetowe o określonych parametrach.

Co to oznacza dla gabinetów lekarskich, przychodni i szpitali?

Wszystko zależy od ostatecznego kształtu wymagań. Warto przypomnieć, że art. 8b ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia jasno wskazuje, że usługodawcy mają zapewnić zgodność swoich systemów z opublikowanymi minimalnymi wymaganiami. Z kolei art. 8d nakłada obowiązki dotyczące bezpiecznej komunikacji zarówno na usługodawców, jak i na dostawców usług informatycznych.

Nowe wymagania nie zmieniają jednak dotychczasowego podziału kompetencji w zakresie ochrony danych. Placówki medyczne nie powinny zakładać, że zakup oprogramowania automatycznie zwalnia je z odpowiedzialności ochrony danych. Większość zagrożeń związanych z atakami cybernetycznymi pozostaje poza oprogramowaniem medycznym i wymaga wdrożenia systemu bezpieczeństwa informacji, zarządzania ryzykiem itd.

Placówki i dostawcy będą mieli 9 miesięcy na przygotowanie się do nowych wymagań, licząc od dnia publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP).

Zmiany mogą być najbardziej uciążliwe dla małych gabinetów lekarskich korzystających z autorskich systemów IT. Te mogą sobie nie poradzić ze spełnieniem nowych wymagań i zniknąć z rynku. Bezpieczne zarządzanie dostępem, kopiami zapasowymi i monitorowanie zdarzeń mogą też być dodatkowym obciążeniem dla małych praktyk lekarskich bez wsparcia IT. Dla wszystkich placówek dużą zmianą może okazać się uwierzytelnianie wieloskładnikowe.

Konsultacje do końca października

W konsultacjach projektu mogą wziąć udział producenci oprogramowania medycznego, dostawcy usług IT i chmurowych, eksperci cyberbezpieczeństwa, szpitale i inne podmioty lecznicze, organizacje branżowe, środowisko akademickie oraz personel medyczny.

Uwagi można zgłaszać do 31 października 2026 r. pod adresem konsultacje@cez.gov.pl, wpisując w temacie „Konsultacje minimalnych wymagań z art. 8b ustawy o SIOZ”.

Czytaj także: Jak CSIRT CeZ walczy z cyberatakami?

– Hakerowi wystarczy jedno niezabezpieczone wejście, aby dostać się do placówki zdrowia. Ale nawet jeśli mu się to uda, powinny być na niego zastawione kolejne pułapki. Tak, aby w jedną z nich wpadł – mówi Adam Haertle, założyciel serwisu ZaufanaTrzeciaStrona.pl i ekspert ds. cyberbezpieczeństwa. Rozmawiamy o kulisach ataku na MyDr, metodach działania grup cyberprzestępców, płaceniu okupu i tym, czy można się jeszcze obronić przed coraz bardziej wyrafinowanymi cyberatakami.

• Hakerzy atakują placówki zdrowia dla zysku, ale część grup może też współpracować ze służbami wrogich państw jak Rosja lub prowadzić działania szpiegowskie.
• Nie ma uniwersalnego rozwiązania gwarantującego bezpieczeństwo danych w podejściu „kupimy coś, postawimy i będzie działało”. Inwestować trzeba w ludzi i ich kompetencje.
• Uwierzytelnianie dwuskładnikowe, regularne aktualizacje oprogramowania i zabezpieczenie zdalnego dostępu to podstawowe działania, które znacząco ograniczają ryzyko cyberataku.
• Hakerzy stosują AI do automatyzacji cyberataków. Ale sięganie po AI do cyberochrony jest nadal ryzykowne – błędna reakcja systemu ochronnego może zakłócić działanie systemów szpitalnych.
• Placówki medyczne nie są karane za sam fakt, że padły ofiarą hakera, lecz za zaniedbania w zakresie bezpieczeństwa: brak właściwej reakcji na incydent, niezgłoszenie wycieku czy nieusunięcie znanych luk.

Dlaczego po wykradzeniu danych 19 mln osób z MyDr hakerzy skontaktowali się z Zaufaną Trzecią Stroną, aby nagłośnić sprawę?

Sprawcy, według mojej najlepszej wiedzy, próbowali skontaktować się z zaatakowaną firmą trzy dni wcześniej. Wysyłali e-maile i SMS-y na numery telefonów kierownictwa, ale przez co najmniej trzy doby nie otrzymali żadnej odpowiedzi. Pomyśleli więc, że przez dziennikarza będzie szybciej i odezwali się do mnie.

I osiągnęli cel, bo sprawa szybko została nagłośniona. Na razie cały czas toczy się śledztwo i nie wiemy, co dokładnie się stało. Po co jednak hakerzy kradną tak ogromne bazy danych, skoro raczej już z doświadczenia wiedzą, że prawdopodobieństwo, że poszkodowany zapłaci okup, jest małe?

Nasza ocena prawdopodobieństwa otrzymania okupu jest mocno zaburzona przez prosty fakt: kiedy hakerzy otrzymują okup, nie dowiadujemy się o tym.

Słyszymy przede wszystkim o przypadkach, w których płatność nie dochodzi do skutku, dochodzi do konfliktu pomiędzy włamywaczami a zaatakowaną firmą, nie osiągają porozumienia i informacja trafia do mediów.

Zgaduję – częściowo też w oparciu o swoją wiedzę – ale mogę powiedzieć, że wielokrotnie płatność okupu jednak następuje. W przypadku MyDr, przestępcy w specyficzny sposób komunikowali się z ofiarą i mediami. Najpierw twierdzili, że nie chcą okupu. A w kolejnym zdaniu napisali, że chcą opłaty za niezamówione testy bezpieczeństwa, które przeprowadzili, i przy okazji wykradli bazę danych. De facto były to więc żądania finansowe.

Nie wiem, jakie one były i czy zostały zrealizowane. Na koniec sprawcy podkreślili jednak dobrą współpracę z zaatakowaną firmą, a dane do tej pory nie wyciekły.

To, że nie wyciekły, nie znaczy, że nie wyciekną. Mogły być przecież sprzedane służbom państw nieprzyjaznych Polsce.

Z doświadczenia stawiałbym na to, że raczej tak się nie stało. Gdyby ktoś chciał te dane skomercjalizować, nie informowałby o tym mediów. W momencie, gdy wiadomo, jakie dane wyciekły, ich wartość spada. Fakt posiadania danych bez wiedzy właściciela zwiększa ich wartość.

Fakt, że media zostały o tym poinformowane i teraz wszyscy o tym wiemy, można z jednej strony potraktować jako reklamę takiej oferty, bo potencjalnie zwiększa rynek. Ale gdyby ktoś faktycznie chciał tymi danymi handlować, to w zasadzie w każdym znanym mi przypadku taki handel odbywa się bez upubliczniania faktu ich wykradzenia.

Są liczne kanały prywatne, z których włamywacze korzystają, przedstawiając ofertę sprzedaży potencjalnym zainteresowanym. Często takie transakcje odbywają się bez światła publicznego.

Czy hakerzy mają w ogóle jakikolwiek kręgosłup etyczny? Jeżeli żądają okupu i ktoś go zapłaci, czy dane są wtedy faktycznie odblokowywane i nie są dalej sprzedawane?

Trudno podejrzewać przestępców o szczególny kręgosłup etyczny, zwłaszcza jeżeli atakują firmy ochrony zdrowia. Kierują się przede wszystkim interesem komercyjnym, który jednak zakłada konieczność posiadania pewnej „wiarygodności” na rynku.

Jeżeli mówimy o organizacjach przestępczych szyfrujących dane i żądających okupu za ich odzyskanie oraz nieopublikowanie, albo jedno i drugie, to są one dosyć dużym ewenementem. Z reguły grupy przestępcze starają się regularnie zmieniać swoją tożsamość, żeby w razie identyfikacji nie przypisywać im więcej czynów niż to konieczne.

Tymczasem grupy szyfrujące dane działają pod określonymi markami, które same promują. Prowadzą nawet serwisy online z informacjami o swoich klientach, poradnikami, jak kupować kryptowaluty i jak zachowywać się w momencie ataku.

Liczą na to, że jeżeli będą zachowywać się rzetelnie i po otrzymaniu płatności udostępnią narzędzia do odszyfrowania danych, kolejne osoby też zapłacą. Jeżeli jednak wcześniejsze ofiary skarżą się w internecie, że po uiszczeniu zapłaty w kryptowalucie kontakt się urwał i nie otrzymały kluczy deszyfrujących, rośnie szansa, że kolejne ofiary też nie zapłacą.

Można więc mówić o czymś w rodzaju rankingu takich grup pod względem rzetelności i wiarygodności. Oczywiście nie znaczy to, że każda płatność oznacza udaną transakcję i otrzymanie tego, za co się zapłaciło.

W przypadku grup szyfrujących dane, w wielu przypadkach faktycznie starają się dostarczyć narzędzia pozwalające na odszyfrowanie danych. Nie zawsze są one dobrej jakości, ale pod względem technicznym starają się zapewnić możliwość odszyfrowania.

Czy za takimi cyberatakami stoi wyłącznie interes finansowy, czy czasami są one także motywowane, na przykład, chęcią destabilizacji sytuacji politycznej?

To zależy od kraju pochodzenia napastników. Napastnicy z Białorusi, Rosji czy byłych republik radzieckich często działają pod pewnego rodzaju opieką służb danego kraju, choć niekoniecznie bezpośrednio pod ich kierownictwem.

Wiemy z licznych wycieków, że posiadają jakiś kanał komunikacji z kimś po stronie lokalnego wywiadu czy kontrwywiadu, cywilnego albo wojskowego. Jeżeli wykradną ciekawe dane albo zdobędą interesujące informacje, może się zdarzyć, że ktoś „na górze” będzie nimi zainteresowany i takie informacje zostaną przekazane w ramach współpracy. Nie mam na to bezpośrednich dowodów, ale prawdopodobieństwo, że główne grupy cyberprzestępcze działające na terenie byłego Związku Radzieckiego oddają jakąś część dochodu komuś, kto się nimi opiekuje i dba o to, żeby nie trafiły do więzienia, oceniam raczej wysoko.

Może się też zdarzyć, że takie grupy dostają zadania w określonym kierunku. Albo nawet nie dostają ich wprost, ale domyślają się, co ich opiekunom by się podobało. Rosyjskie grupy cyberprzestępcze mają też – podobnie jak zwykli przestępcy – potrzebę znalezienia jakiegoś uzasadnienia moralnego dla swoich działań. Jeżeli ktoś pobije drugą osobę, bo uzna, że tamta jest gorszym przestępcą, może sobie wmówić: „Ja będę teraz tym lepszym”.

Rosjanie zajmujący się włamaniami faktycznie dążą więc do tego, żeby pogrążyć te „złe” kraje Zachodu, które ich tak bardzo nie lubią. Jest w tym coś w rodzaju specyficznie rozumianego patriotyzmu.

Natomiast znakomita większość grup komercyjnych skupia się po prostu na osiąganiu dochodu. Niewykluczone jednak, że oprócz takich działań zakłócających i komercyjnych mamy też do czynienia z działaniami szpiegowskimi. To jest ta trzecia grupa, w której dane są po prostu kradzione i nikt nigdy się o tym nie dowiaduje, a kradzież odbywa się na zlecenie jakiejś instytucji państwowej.

O kradzieżach często słyszymy, ale rzadziej o tym, że udało się złapać cyberprzestępców. Jaka jest skuteczność ścigania hakerów?

Nie dysponujemy rzetelnymi statystykami, które odpowiadałyby na to pytanie. Po stronie polskich organów ścigania mamy liczbę zgłoszonych przestępstw w danej kategorii, ale ta kategoria jest bardzo pojemna. To, że coś jest przestępstwem komputerowym, wcale nie oznacza, że było włamaniem czy kradzieżą. Dzisiaj większość przestępstw ma też komponent komputerowy, bo technologia jest już obecna prawie wszędzie.

Natomiast wiemy, że takie kradzieże, małe czy duże, mają wykrywalność raczej jednocyfrową niż dwucyfrową.

Z wielu różnych powodów. Po pierwsze, są to sprawy skomplikowane technicznie, a przy niskim poziomie strat – są prowadzone przez lokalnych policjantów, którzy często nie mają odpowiednich narzędzi, szkoleń ani kompetencji, żeby ścigać sprawców.

W przypadku większych spraw, kompetencje i narzędzia są, ale z drugiej strony śledztwa są bardzo trudne, bo ślady cyfrowe łatwo jest sfałszować. Trudno jest zostawić na miejscu przestępstwa cudze DNA, ale jest to możliwe. Natomiast ukryć się za cudzym adresem IP w internecie jest trywialnie prosto. To są trzy kliknięcia, nie trzeba do tego doktoratu.

Do tego dochodzi transgraniczność tych przestępstw. Wielu sprawców działa poza terytorium Polski i nie ma polskiego obywatelstwa. Więc nawet jeżeli uda się ich zidentyfikować, zatrzymania poza granicami Polski są rzadkością.

W przypadku MyDr mamy do czynienia z wyciekiem danych z chmury. Wcześniej zawsze krążyła opinia, że chmura jest bezpieczniejsza niż baza lokalna. Czy to przekonanie jest błędne?

Myślę, że chmura jest tak samo bezpieczna jak lokalna baza danych. Wszystko zależy od tego, kto ją skonfigurował i w jaki sposób.

Ta baza mogła równie dobrze znajdować się na komputerze lokalnego programisty i zostać stamtąd pobrana. Nie ma znaczenia, czy link do niej jest serwowany z chmury czy z lokalnego komputera. Główny problem polegał na tym, że była to jakaś kopia danych sprzed paru lat – i że była dostępna dla kogoś, komu udało się uzyskać dostęp do systemów.

Ważnym elementem bezpieczeństwa chmury jest to, że przekazujemy troskę o zabezpieczenie infrastruktury w ręce zawodowców pracujących u dostawcy chmury. Jeżeli postawimy wszystko na własnych serwerach, musimy mieć ekspertów od zabezpieczenia infrastruktury. Pamiętajmy, że oprócz warstwy bazy danych, mamy kolejne warstwy IT, takie jak aplikacje i interfejsy. Ich bezpieczeństwo zależy już od naszych programistów, bazodanowców i administratorów. Możemy znowu wynająć te usługi od dostawcy chmury, ale aplikacje nadal ktoś musi napisać.

Nie ma znaczenia, czy dany program działa lokalnie, czy w chmurze. To od jakości kodu zależy, czy będą w nim błędy, jakie i ile ich będzie. Tego, że nie będzie ich wcale, raczej nie możemy oczekiwać. Samo przechowywanie danych w chmurze rzadko jest przesłanką ich bezpieczeństwa.

Czy mamy jakieś nowe metody, żeby chronić się przed cyberatakami? Phishing jest coraz skuteczniejszy, ponieważ hakerzy korzystają ze sztucznej inteligencji. Nie popełniają już rzucających się w oczy błędów językowych. W przypadku ochrony zdrowia mogą na przykład podszywać się pod strony Ministerstwa Zdrowia czy dostawców oprogramowania.

Niestety nie widzę takiej symetrii między metodami hakerów a metodami ochrony danych. Skala zagrożeń jest duża, bo narzędzia popełniania przestępstw są powszechnie dostępne, w zasięgu kilku kliknięć.

Kiedyś, żeby zostać przestępcą, trzeba było być bardziej zdeterminowanym, mieć odwagę wyjść na ulicę, wyrwać komuś torebkę, narażając się na pościg. Dzisiaj można to bardzo prosto zrobić przed ekranem komputera. Wielu, głównie młodych, ale nie tylko, ludzi decyduje się spróbować. Jeżeli kilka razy im się uda, zostają przestępcami.

Drugi problem to transgraniczność. Kiedyś, nie chodząc po danych dzielnicach, szansa, że dostaniemy w zęby, była relatywnie niższa. Dzisiaj ten strzał w zęby możemy dostać od kogokolwiek, skądkolwiek. To może być ktoś siedzący kilka tysięcy kilometrów dalej, kto natrafił na jakiś serwer i przez przypadek jest w stanie się do niego dostać. To powoduje również masowość tych ataków. Łatwość i masowość generują skalę. Po drugiej stronie mamy ludzi, którzy próbują się przed tym zabezpieczyć. I tutaj niestety obrona się nie skaluje.

W branży mówimy o problemie zamku z tysiącem okien. Żeby skutecznie obronić zamek, potrzebujemy tysiąca strażników. Przy tysiącu okien napastnik potrzebuje tylko tego, żeby jeden strażnik się zdrzemnął. Oczywiście wiemy o tym po stronie obrony. Wiemy, że oprócz strażnika przy każdym oknie trzeba jeszcze postawić strażników patrolujących korytarze, żeby sprawdzić, czy ktoś nie prześliznął się przez okno. Budowanie obrony polega więc na tworzeniu wielu różnych warstw zabezpieczeń.

Możemy stosować również pułapki wewnątrz organizacji. W analogii do zamku, nawet dotknięcie skrzyni ze skarbem powinno aktywować alarm, bo wszyscy jego mieszkańcy wiedzą, że dotykać jej nie wolno.

Budowanie systemu obrony naszego cyfrowego zamku, opartego na wielu warstwach, zakłada, że komuś zawsze uda się włamać i dostać do środka. Mając ograniczone zasoby, musimy skupić się na wykrywaniu włamań, a nie tylko na ich zapobieganiu.

Wiemy, że stuprocentowe zabezpieczenie przed atakami kosztowałoby nas bardzo dużo i niszczyłoby większość modeli biznesowych. Inny problem ze skalowalnością obrony polega na tym, że napastnik nie ma żadnych ograniczeń technicznych. Może przeprowadzać nieudane ataki, może je wielokrotnie powtarzać, może atakować tysiąc podmiotów naraz. Obrońcy nie mogą sobie pozwolić na tyle błędów, obrona musi być bardziej precyzyjna.

A czy AI pozwala lepiej chronić dane?

Jeżeli mówimy o zastosowaniu sztucznej inteligencji w ataku, to jeżeli napastnikowi coś nie zadziała, problem dla niego jest niewielki. Natomiast z punktu widzenia obrony, jeżeli zastosujemy systemy AI i damy im autonomię w obronie, nie mogą się one pomylić. Jeżeli tak się stanie, mogą nam wyłączyć nasze usługi i serwisy.

Automatyzacja ataku jest dużo prostsza niż automatyzacja obrony, bo napastnik po prostu nie przejmuje się skutkami. Najwyżej atak się nie uda – wtedy haker próbuje dalej gdzie indziej. Z kolei obrońca musi przejmować się skutkami swojej obrony; nie może pozwolić, żeby obrona na przykład pogorszyła sytuację albo doprowadziła do przerw w ciągłości działania.

Automat broniący może powiedzieć: „Ten atak jest tak niebezpieczny, że musimy wyłączyć usługę”. Może się okazać, że ta usługa jest potrzebna, żeby na przykład szpital mógł funkcjonować.

Defensywa jest więc dużo trudniejsza niż ofensywa, ale mądra obrona pozwala nam dzisiaj równoważyć sprawność napastników. Pamiętajmy, że po stronie napastników często spotykamy się z osobami mniej wykwalifikowanymi; jest ich dużo, ale ich średni poziom umiejętności jest dużo niższy niż po stronie obrońców.

Placówki zdrowia najczęściej nie mają dużych budżetów na inwestycje w cyberbezpieczeństwo. Czy są jakieś podstawowe zabezpieczenia, które można wdrożyć stosunkowo niskim kosztem, a które zapewniałyby, powiedzmy, ponad 90-procentowe bezpieczeństwo?

Rozmawiam czasem z ludźmi odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo w szpitalach i jest mi smutno po tych rozmowach. Pieniądze są, czy to środki z programu „Wsparcie cyberbezpieczeństwa w placówkach medycznych””, czy z KPO. Problem w tym, że często nie można ich wydać tam, gdzie najbardziej by się przydały.

A najbardziej przydałoby się zatrudnić albo lepiej wynagrodzić ludzi, którzy wiedzą, co w danej organizacji jest potrzebne. Najbardziej brakuje kompetencji.

Długofalowo, zakup urządzeń czy oprogramowania nie podnosi poziomu bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo jest w stanie podnieść mądry człowiek, który będzie wiedział, co warto zrobić, kiedy i w jaki sposób, a potem będzie pilnował, żeby to faktycznie działało.

Zakup jednego urządzenia, którego dostawca obiecuje, że rozwiąże problemy, żadnych problemów nie rozwiąże. To, że urządzenie wykryje włamanie, wcale nie oznacza, że ktoś będzie wiedział, co z takim alertem zrobić. Po pierwsze, nie oznacza to, że ktoś ten alert przeczyta. Po drugie, jeżeli go przeczyta, nie oznacza to, że go zrozumie. Po trzecie, jeżeli zrozumie, to nie znaczy, że podejmie właściwe działania.

Dla mnie głównym problemem ochrony zdrowia są więc kompetencje ludzi, którzy za bezpieczeństwo bardzo ważnych danych otrzymują śmiesznie niskie wynagrodzenia. Cudem można nazwać to, że tych ataków jest tak niewiele przy skali problemu, z jakim mamy do czynienia.

Nie ma uniwersalnego rozwiązania w rodzaju: kupimy coś, postawimy i będzie działało. Dla mnie uniwersalnym rozwiązaniem byłoby: zatrudnimy człowieka, który popatrzy, co mamy, a czego nie mamy, jak wyglądają najczęstsze ataki i jak za przykładowo 20 procent kosztów pokryć 80 procent problemów.

Z informacji CSIRT Centrum Zdrowia wynika, że do sierpnia 2026 roku zgłoszono już prawie 1400 incydentów bezpieczeństwa danych w ochronie zdrowia. Wiemy, że te liczby są niedoszacowane, bo nie wszystkie incydenty są zgłaszane. Czym ryzykuje placówka, gdy pada ofiarą hakera i nie zgłasza tego?

Nie wiem, jakie w tej chwili są przewidziane sankcje wynikające ze wszystkich możliwych regulacji, ale jest ich sporo. Na pewno mamy sankcje z ustawy o ochronie danych osobowych wdrożonej w Polsce. Po kontroli, Urząd Ochrony Danych Osobowych może wydać rekomendacje albo nałożyć kary finansowe.

W zależności od klasyfikacji placówki z punktu widzenia krajowego systemu cyberbezpieczeństwa, po wdrożeniu NIS2 mamy również kary dla zarządów za niezastosowanie właściwych procedur bezpieczeństwa.

Nie ma w Polsce czegoś takiego jak kara za to, że ktoś padł ofiarą hakera. Jest kara za to, że nie zrobił tego, czego wymagały przepisy. Na przykład nie zareagowano na czas na żądanie organu nadzorczego, nie powiadomiono ofiar wycieku, nie podjęto właściwych działań naprawczych albo okaże się, że włamanie nastąpiło przez lukę wskazaną w audycie z zeszłego roku i nikt jej nie usunął. To są najczęstsze przyczyny, dla których instytucje są karane.

CSIRT CeZ podkreśla, że dane najczęściej wyciekają w wyniku ataku typu phishing. Każdy z nas niemal codziennie dostaje e-mail o tym, że coś wygrał albo że kurier nie mógł dostarczyć przesyłki i trzeba coś kliknąć. Nauczyliśmy się rozpoznawać niektóre metody hakerów. Ale część osób nadal daje się nabrać, a metody ataków są coraz bardziej wyrafinowane. Czy są jakieś sposoby, żeby lepiej się przed nimi bronić, oprócz oczywiście szkoleń?

Najprostszą metodą obrony przed phishingiem jest wdrożenie uwierzytelniania dwuskładnikowego. To rozwiązanie, którego w ochronie zdrowia bardzo często brakuje. Choć wymaga wykonania dodatkowego kroku przy logowaniu, zapewnia o wiele większe bezpieczeństwo niż tylko podanie loginu i hasła. Biorąc pod uwagę masowość ataków phishingowych i łatwość, z jaką można je dzisiaj przeprowadzić, to jest konieczność.

Od strony technicznej uwierzytelnianie dwuskładnikowe polega na tym, że użytkownik otrzymuje SMS, kod z aplikacji, który dodatkowo trzeba wpisać przy logowaniu. To może też być kluczyk sprzętowy przypominający pendrive, który podłącza się do komputera.

Tych technik jest sporo. Niektóre są darmowe, niektóre płatne, ale każda jest dodatkową przeszkodą dla włamywacza. Nawet jeżeli haker wyłudzi od nas login i hasło, polegnie na etapie uwierzytelniania. Jasne, kod z SMS-a też można uzyskać, ale większość atakujących tego nie próbuje. Z prostego powodu – to skomplikowane, a nadal jest wystarczająco dużo systemów, które nie wymagają dodatkowego zabezpieczenia.

Nie musimy więc być superzabezpieczeni. Wystarczy, że będziemy zabezpieczeni lepiej niż przeciętna instytucja.

Dużo mówi się o nowych niebezpieczeństwach związanych z AI. Teoretycznie haker może użyć AI, aby podszyć się pod dyrektora szpitala, sklonować jego głos i zadzwonić do pracownika, prosząc o podanie hasła. Czy powinniśmy się bać takich zagrożeń ze strony AI?

Już od 2019 roku wiemy, że można podrabiać cudzy głos z pomocą AI. Do tej pory nie znalazłem żadnego dowodu, że takie narzędzie zostało użyte w ataku polegającym na podszyciu się pod kogoś – a staram się uważnie monitorować wszystkie zagrożenia w sieci.

W rzeczywistości nie trzeba podrabiać głosu wnuczka, prezesa czy kogokolwiek innego. Wystarczy, że ktoś będzie wektorem wymuszenia i przekona nas do zrobienia czegoś głupiego. W stresie, kiedy dzwoni do nas sam prezes albo dyrektor, albo słyszymy, że nasz wnuczek miał wypadek, tracimy zdolność logicznego myślenia. Zamiast tego działamy impulsywnie, reagując na zagrożenie. Staramy się jak najszybciej rozwiązać problem i nie zastanawiamy się, czy to na pewno jest głos osoby, która do nas dzwoni.

Oczywiście, ataki polegające na podszywaniu się są popularne i faktycznie widzimy ich sporo zarówno w sektorze biznesowym, jak i prywatnym. Przestępcy bardzo często podszywają się pod bank, który rzekomo dzwoni, żeby ostrzec nas, że ktoś kradnie nasze pieniądze, a potem proponuje, jak je odzyskać.

Ataki polegające na podszywaniu się pod kogoś, z pomocą czy bez AI, nie osiągają skali zwykłego phishingu, który wygląda niemal identycznie od 20 lat i nadal działa. Dlaczego? Między innymi dlatego, że ponad 95 procent osób nie ma dwuskładnikowego uwierzytelnienia.

Co jeszcze może stanowić zagrożenie dla danych medycznych, a o czym często zapominamy?

Dużym problemem jest instalowanie urządzeń i systemów i zapominanie o nich. Firewall zaktualizowany w czerwcu działa świetnie do września. Potem ktoś odkrywa w nim błąd, który sprawia, że zamiast być strażnikiem naszej sieci, staje się furtką do niej i wpuszcza włamywaczy do środka.

A wystarczy śledzić informacje od producenta i zaktualizować oprogramowanie, kiedy pojawi się aktualizacja. I to natychmiast.

Druga rzecz to wszelkie zdalne dostępy. Jeżeli można zdalnie zalogować się do pulpitu, wejść przez VPN i nie ma tam dwuskładnikowego uwierzytelnienia, to jest to sposób, który najczęściej stosują włamywacze zajmujący się szyfrowaniem danych.

Po ataku na MyDr można odnieść wrażenie, że hakerzy są o krok do przodu, że są w stanie włamać się do każdej bazy danych. Czy mamy powody do optymizmu, jeśli chodzi o ochronę danych?

Myślę, że tak. Co parę lat widzimy katastroficzne nagłówki, kiedy pojawia się jakaś nowa technologia, o której niewiele jeszcze wiemy i trochę boimy się tego, jakie będą jej skutki.

O tym, że maszyny wszystko zhakują, czytam od 20 lat i nadal jakoś funkcjonujemy. Jak się okazuje, inwestujemy w ochronę danych na tyle, że nadal jakoś funkcjonujemy bez większych zakłóceń. Takie incydenty jak w przypadku MyDR na pewno będą się w przyszłości powtarzać. Myślę jednak, że z czasem po prostu się do tego przyzwyczaimy, nauczymy się z tym żyć i znajdziemy jakieś rozwiązania. Na razie apokalipsy się nie spodziewam.

Czytaj także: „Nie wręczamy mandatów.” CSIRT CeZ o walce z cyberatakami

Wystarczy zdjęcie twarzy, a algorytm AI oceni stopień nasilenia trądziku i samodzielnie wystawi receptę na lek stosowany miejscowo, bez konieczności konsultacji z lekarzem. To na razie eksperyment w USA, ale biorąc pod uwagę braki lekarzy, wkrótce może stać się normą.

• Utah uruchomiło pilotaż autonomicznej presktypcji leków. System AI analizuje zdjęcia twarzy i może wystawiać recepty na wybrane leki stosowane w leczeniu trądziku bez uprzedniej akceptacji każdej recepty przez lekarza.
• Aby skorzystać z programu, pacjent musi pobrać aplikację mobilną Nolla Derm (4,99 dolara miesięcznie). Leki są płatne dodatkowo.
• Początkowo każda recepta jest zatwierdzana przez lekarzy. W kolejnym etapie AI ma już samodzielnie wystawiać recepty, co jednak wymaga spełnienia kryteriów bezpieczeństwa i uzyskania zgody regulatora.
• Utah testuje również automatyczne odnawianie recept na wybrane leki stosowane w chorobach przewlekłych. W tym celu trwają odrębne pilotaże firm Doctronic, Legion Health i August AI.
• Regulatorzy chcą sprawdzić, czy AI może przejąć część prostych czynności lekarza i pomóc w ten sposób skrócić kolejki do specjalistów.

Kamera, zdjęcie, recepta. Bez wizyty w gabinecie lekarskim

5 października br. amerykański stan Utah zatwierdził program pilotażowy firmy Nolla Health, która ma przetestować skuteczność AI w autonomicznym wystawianiu recept na proste problemy skórne u nastolatków.

Po wykonaniu zdjęcia twarzy, system analizuje obraz, ocenia nasilenie zmian skórnych i kwalifikuje pacjenta do określonego schematu leczenia. Jeśli uzna to za uzasadnione, wystawi receptę na jeden z preparatów stosowanych miejscowo. Aby skorzystać z programu, trzeba pobrać aplikację mobilną Nolla, dostępną w cenie 4,99 dolara miesięcznie (leki są płatne dodatkowo).

Nie każdy pacjent zostanie zakwalifikowany do automatycznego leczenia. AI nie może przeprowadzić konsultacji w przypadku ciężkich postaci trądziku, stosowania leków doustnych ani izotretynoiny. Wyłączone są też kobiety w ciąży albo planujące ją, karmiące piersią, osoby o osłabionej odporności oraz z wcześniejszą reakcją alergiczną na objęty programem lek. Pacjent może zażądać kontaktu z człowiekiem-lekarzem.

W początkowej fazie dwóch lekarzy ma sprawdzać i zatwierdzać każdą receptę przed jej przekazaniem do apteki. Dopiero po spełnieniu określonych kryteriów bezpieczeństwa i uzyskaniu zgody regulatora system może przejść do kontroli następczej, a następnie do audytów obejmujących próbę recept. Docelowo recepty mają być wystawiane bez uprzedniej akceptacji każdej decyzji przez lekarza, ale z systemem nadzoru.

To już drugi taki pilotaż w Utah. Wcześniej testowano automatyczne odnawianie recept

Wiosną 2026 roku stan Utah dopuścił do pilotażu system AI do automatycznego odnawiania recept (Doctronic). Rozwiązanie obejmuje wybrane leki stosowane przewlekle i pozwala na odnowienie recepty na 30, 60 lub 90 dni. Nie uprawnia natomiast systemu do samodzielnego rozpoczynania nowego leczenia, zmiany dawkowania ani przepisywania substancji kontrolowanych.

Początkowo każda recepta wystawiana przez AI wymaga zatwierdzenia przez lekarza. Dopiero po osiągnięciu wymaganych wskaźników dokładności i uzyskaniu zgody urzędu system może przejść w tryb autonomicznego wystawiania recepty. W takiej sytuacji trafiają one bezpośrednio do apteki, a farmaceuta zachowuje możliwość skierowania sprawy do lekarza, jeżeli pojawią się wątpliwości.

Oprócz rozwiązania Doctronic, na początku października 2026 r. Utah zatwierdziło podobny pilotaż oparty na systemie August AI, obejmujący także odnawianie recept na wybrane leki stosowane w chorobach przewlekłych. Pierwsze 250 odnowień ma być sprawdzanych przez lekarza. Następne 1000 ma podlegać kontroli po wystawieniu, a później przewidziano audyty wyrywkowe.

Utah mocno stawia na AI i rozwija m.in. rozwiązania wspierające rehabilitację mięśni dna miednicy u kobiet. Wszystkie te inicjatywy działają w ramach stanowej „piaskownicy regulacyjnej” (regulatory sandbox). Mechanizm pozwala firmom testować określone zastosowania technologii na warunkach uzgodnionych z władzami, z czasowymi odstępstwami od wybranych wymogów prawnych. Nie jest to ogólna zgoda na wykonywanie zawodu lekarza przez algorytmy.

Kto odpowiada za błąd algorytmu?

AI wystawiające recepty bez udziału lekarza wzbudza spore kontrowersje. Algorytm musi prawidłowo ocenić zmiany skórne, uwzględnić przeciwwskazania oraz dobrać odpowiedni preparat. Błędna kwalifikacja może oznaczać nieskuteczne leczenie, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lub opóźnienie w rozpoznaniu innej choroby współistniejącej – całkiem duża odpowiedzialność, biorąc pod uwagę, że mamy do czynienia tylko z receptami na leczenie trądziku.

Wątpliwości pojawiły się już przy pilotażu Doctronic. Lekarze podnosili ryzyko związane z brakiem oceny klinicznej przez człowieka, w tym możliwość odnawiania recept na leki, których stosowanie u pacjenta przestało być zasadne. W komentarzu opublikowanym w JAMA Health Forum, Michelle Mello, profesor prawa i polityki zdrowotnej na Uniwersytecie Stanforda, zwracała uwagę na niejasności dotyczące odpowiedzialności za szkody wynikające z błędów AI w pilotażu Doctronic. Sam fakt dopuszczenia systemu do testów nie rozstrzyga automatycznie wszystkich kwestii dotyczących odpowiedzialności za konkretną decyzję terapeutyczną.

Władze Utah podkreślają, że programy będą prowadzone etapami i uwzględnią pomiar zgodności decyzji AI z oceną lekarzy. Przykładowo, w przypadku Nolla Health przejście do kolejnych faz wymaga spełnienia kryteriów bezpieczeństwa, w tym wysokiej zgodności decyzji systemu z oceną kliniczną. Pacjenci mają być informowani o zastosowaniu AI i mają w każdej chwili zrezygnować z systemu na rzecz konsultacji z lekarzem. Firmy prowadzące pilotaż muszą też posiadać ubezpieczenie obejmujące ryzyko związane z wykorzystaniem technologii.

Wszystkie pilotaże uruchomione w Utah mają odpowiedzieć na pytanie, czy część prostych, powtarzalnych decyzji terapeutycznych można powierzyć algorytmom, ograniczając czas oczekiwania i obciążenie personelu.

Czytaj także: W tym pilotażu AI samodzielnie wystawia recepty. Efekty?

Od 1 stycznia 2027 r. kolejne poradnie specjalistyczne zostaną objęte obowiązkiem umawiania wizyt przez Centralną e-Rejestrację. Ministerstwo Zdrowia przypomina, że placówki muszą wcześniej zintegrować swoje terminarze i przekazać harmonogramy wizyt. Jeśli tego nie zrobią, NFZ wstrzyma płatności.

Centralna e-Rejestracja (CeR) weszła w drugi etap 1 sierpnia br. i objęła świadczeniodawców, którzy mają umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na realizację świadczeń w ośmiu zakresach:

• choroby naczyń
• choroby zakaźne
• endokrynologia
• hepatologia
• immunologia
• nefrologia
• neonatologia
• choroby płuc i leczenie gruźlicy

Jeśli placówka medyczna realizuje nawet jedno z tych świadczeń, muszą one być umawiane przez Centralną e-Rejestrację.

Proces przygotowania się – integracji systemu gabinetowego i przekazania terminarzy – może trwać nawet kilka tygodni, dlatego lepiej nie zwlekać do ostatniej chwili. Czasami wystarczy techniczna integracja, ale najczęściej trzeba na nowo zorganizować sposób prowadzenia terminarza – przyznaje w rozmowie konsultant KAMSOFT S.A. Trzeba też pamiętać, że z końcem roku dostawcy oprogramowania prowadzą aktualizacje systemów oraz zamykają rok rozliczeniowy. A to oznacza, że w grudniu trudno będzie dostać wolny termin na serwis i pomoc w dostosowaniu się do wymagań Centralnej e-Rejestracji,

Wdrożenie CeR. Techniczna strona łatwiejsza niż przestawienie się na nową organizację terminarza wizyt

Do 31 grudnia 2026 r. placówki muszą przekazać do systemu i aktywować dane miejsca udzielania świadczeń (MUŚ), a także przesłać informacje o wszystkich aktualnie umówionych wizytach, zarówno pierwszorazowych, jak i kolejnych. Centrum e-Zdrowia rekomenduje przekazanie kompletnego harmonogramu, obowiązkowo trzeba przekazać wolne terminy na co najmniej trzy miesiące do przodu.

Placówki muszą m.in. zweryfikować poprawność danych konfiguracyjnych, w tym kodów świadczeniodawcy i oddziału wojewódzkiego NFZ, identyfikatorów miejsc udzielania świadczeń oraz powiązań komórek organizacyjnych z właściwymi zakresami świadczeń. Do tego dochodzi sprawdzenie kodów resortowych i monitorowanie synchronizacji danych pomiędzy systemem lokalnym a CeR. Na to nakłada się jeszcze zmiana sposobu prowadzenia terminarza, czyli m.in. wyznaczenie slotów na wizyty pierwszorazowe, kolejne itd.

Błędy w konfiguracji mogą utrudnić prawidłowe rozliczenie świadczeń.

Wstrzymanie płatności zapisane w ustawie – nie ma odwrotu

Co się stanie, jeśli placówka nie zdąży zintegrować się z CeR? Od 1 stycznia NFZ wstrzyma płatności w przypadku nieprzekazania wymaganych harmonogramów do centralnej e-rejestracji. Z kolei od 1 lutego 2027 r. Fundusz będzie płacił wyłącznie za świadczenia umówione w CeR. Każda wizyta musi zostać zarejestrowana w systemie przed udzieleniem świadczenia lub najpóźniej w dniu jego realizacji, przed planowaną godziną rozpoczęcia.

Wyjątki przewidziano dla świadczeń udzielanych w stanach nagłych oraz potwierdzonych problemów technicznych po stronie centralnej e-rejestracji. Po wykonaniu wizyty placówka będzie musiała dodatkowo oznaczyć ją w systemie jako zrealizowaną, wykorzystując status 06.

MZ przypomina placówkom medycznym, aby sprawdziły wykaz kodów komórek organizacyjnych objętych drugim etapem wdrożenia. Sam fakt udzielania świadczeń w jednej z wymienionych specjalizacji nie zastępuje weryfikacji konkretnych kodów i zakresu umowy z NFZ. Centrum e-Zdrowia udostępniło materiały instruktażowe dotyczące uruchomienia i obsługi CeR oraz wskazówki dotyczące weryfikacji danych potrzebnych do rozliczeń.

Czytaj także: Pobierz poradnik wdrażania Centralnej e-Rejestracji

– Infrastruktura teleinformatyczna i budżet na jej zakup to tylko jeden z kilku filarów skutecznej obrony przed cyberatakami. Na problem cyberochrony trzeba patrzeć horyzontalnie – mówi Jeremi Olechnowicz, dyrektor Pionu Eksploatacji Systemów Teleinformatycznych w Centrum e-Zdrowia.

• Do końca września 2026 r. CSIRT CeZ obsłużył już 1379 incydentów (+30% w stosunku do I-IX 2025 r.).
• Cyberataki są coraz szybsze, bardziej zmasowane i lepiej zorganizowane. Cyberprzestępcy wykorzystują AI do ich automatyzacji.
• Człowiek pozostaje jednym z najsłabszych ogniw cyberbezpieczeństwa. Najważniejsze są regularne szkolenia personelu, silne hasła, uwierzytelnianie dwuskładnikowe i świadomość zagrożeń.
• CSIRT CeZ nie nakłada mandatów za to, że doszło do wycieku danych, ale wspiera placówki w obsłudze incydentów. W razie potrzeby do placówki przyjedzie bezpłatnie „cyberkaretka”.
• Skuteczna cyberobrona wymaga podejścia horyzontalnego, uwzględniającego infrastrukturę techniczną, procedury reagowania, kopie zapasowe, monitorowanie podatności, regularne szkolenia i bezpieczeństwo całego łańcucha dostaw.

Atak na MyDr to największy w historii Polski wyciek danych medycznych. Co Pana zdaniem trzeba zrobić, aby podobny incydent nie powtórzył się w przyszłości?

Ataki i włamania zdarzają się nieustannie na świecie, także w Polsce, i nie wyeliminujemy ich całkowicie. To, co musi się zmienić, to cyberodporność firm i placówek.

Choć RODO funkcjonuje od wielu lat, wszystko wskazuje na to, że niektóre firmy nie w pełni wdrażają jego wymogi. Być może konieczne będzie skuteczniejsze egzekwowanie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa danych za pomocą regulacji prawnych. Zmiany powinny dotyczyć wdrażania standardów i dobrych praktyk, o których pisaliśmy choćby w naszych niedawnych zaleceniach dla dostawców.

Można jednak odnieść wrażenie, że niezależnie od zabezpieczeń hakerzy i tak są o krok do przodu.

Zapewnienie cyberbezpieczeństwa to zadanie bardzo trudne, obejmujące wiele aspektów. To także nieustający wyścig. Hakerzy stale dostosowują się do zmieniających się realiów i niestety często mają przewagę, ponieważ sami wybierają dogodne dla siebie czas i miejsce ataku. Tymczasem dostawcy czy placówki muszą być gotowi 24/7.

Niezmiennie, bardzo często najsłabszym ogniwem wciąż pozostaje człowiek. Wiele osób nie przekonało się jeszcze do uwierzytelniania dwuskładnikowego, do szyfrowania swoich danych czy dbania o poufność swoich haseł, a nawet do używania różnych haseł do różnych systemów.

W 2025 roku CSIRT CeZ obsłużył o 60% więcej incydentów bezpieczeństwa danych niż rok wcześniej. Jak wyglądają statystyki za ten rok?

W dalszym ciągu odnotowujemy systematyczny wzrost liczby incydentów – w okresie styczeń–sierpień o prawie 30% w ujęciu do tego samego okresu w poprzednim roku.

Jednocześnie poprawia się skuteczność wykrywania. W 2022 roku odnotowano 251 incydentów, podczas gdy w 2025 roku było ich już 1441. Oznacza to niemal sześciokrotny wzrost w ciągu trzech lat. Trend ten utrzymuje się również w 2026 roku. Do końca września CSIRT CeZ wykrył i obsłużył 1379 incydentów, co wskazuje, że bieżący rok może zakończyć się kolejnym rekordowym wynikiem.

Najczęściej rejestrowanymi zagrożeniami w 2025 roku były oszustwa komputerowe, w tym phishing (580 przypadków), podatne usługi (344), wycieki poświadczeń (148), szkodliwe oprogramowanie (146).

Oszustwa komputerowe i podatne usługi odpowiadały łącznie za około 64 proc. wszystkich obsłużonych zdarzeń. Dane te pokazują, że skuteczna ochrona organizacji zależy nie tylko od technologii, lecz także od świadomości użytkowników, wdrożonych procedur bezpieczeństwa oraz regularnej oceny ryzyka.

Jakie zmiany w metodach działania hakerów rzucają się w oczy?

Po pierwsze, ma miejsce automatyzacja ataków, czyli wykorzystywanie sztucznej inteligencji do ich przeprowadzenia. Skrócenie czasu od ataku do przełamania barier to też efekt automatyzacji. Można więc powiedzieć, że ataki są bardziej zmasowane, szybsze i lepiej zorganizowane. Cyberprzestępcy wykorzystują sztuczną inteligencję do podrabiania głosu i wizerunku rzeczywistych osób. Metody manipulacji są coraz bardziej wyrafinowane i trudniejsze do zdemaskowania.

Weźmy taki przykład: doszło do cyberataku i podmiot zdaje sobie sprawę, że przez lata zaniedbywał ochronę danych. Jak przekonałby Pan mimo to do zgłoszenia incydentu do CSIRT CeZ?

Przede wszystkim należy podkreślić faktyczną rolę CSIRT CeZ. Nie jesteśmy organem, którego celem jest karanie podmiotów. Nie jesteśmy organem, który wręcza mandaty. Naszym zadaniem jest przede wszystkim wspieranie podmiotów w procesie obsługi incydentów.

Mamy w swoim katalogu usług szereg rozwiązań, które jesteśmy w stanie zaoferować zaatakowanym podmiotom zupełnie bezpłatnie, np. usługę cyberkaretki. W tej sytuacji uważam, że jak najszybsze zgłoszenie incydentu, oprócz tego, że wynika z obowiązującego prawa, leży w interesie każdego zaatakowanego podmiotu.

Phishing, czyli oszustwa komputerowe, pozostaje najczęstszą metodą ataku. Hakerzy podszywają się pod NFZ, MZ, dostawców IT. Na co zwracać uwagę, aby nie dać się nabrać?

Atakujący bardzo często próbują wywierać presję celem podjęcia szybkich, nieprzemyślanych działań. Używają do tego wielu metod, np. budują poczucie, że konieczne jest działanie w pośpiechu, błyskawiczne podejmowanie decyzji czy też próbują podszywać się pod przełożonych. Podstawą jest wyrobienie nawyku sprawdzania adresu, z którego przychodzi wiadomość, oraz zwracanie uwagi na wykorzystywany kanał komunikacji.

Ponadto atakujący zawsze będzie próbował zmusić nas do pewnej aktywności, udostępnienia danych, pobrania pliku i jego instalacji czy też kliknięcia w przesłany link. Nigdy nie należy wykonywać takich działań. Jeżeli komunikuje się z nami osoba podająca się za pracownika placówki medycznej, z której usług korzystamy, zawsze przed wykonaniem jakiejkolwiek czynności warto wykorzystać dotychczas sprawdzony kanał komunikacji i potwierdzić, że wcześniejszy kontakt faktycznie był ze strony pracownika placówki.

Z badania poziomu cyfryzacji przeprowadzonego przez CeZ wynika, że placówki mają ogromne niezaspokojone potrzeby m.in. w zakresie szkoleń z cyberbezpieczeństwa. Zgłasza je prawie 80% placówek. Czy Centrum e-Zdrowia oferuje w tej kwestii jakieś wsparcie?

Tak, Akademia CeZ regularnie organizuje szkolenia, podczas których specjaliści z CSIRT CeZ dzielą się swoją wiedzą. Informacje o kolejnych terminach publikujemy na naszych stronach internetowych.

CSIRT CeZ opracował też zalecenia bezpieczeństwa dla dostawców rozwiązań IT dla ochrony zdrowia. Obejmują one m.in. obszary zarządzania bezpieczeństwem, ochrony danych, architektury systemów, zarządzania dostępami oraz monitorowania i reagowania na incydenty. Materiał został rozpowszechniony za pośrednictwem organizacji zrzeszających dostawców i producentów oprogramowania.

Od początku 2026 roku eksperci CSIRT CeZ przeszkolili blisko 2 tys. osób, wysłali 117 ostrzeżeń dotyczących podatności, zaleceń i kampanii phishingowych, opisali 285 podatności wraz z rekomendacjami działań, a także wykryli 70 podatności w infrastrukturze podmiotów sektora zdrowia i wsparli ich usuwanie.

Przejdźmy do tego, co robić, gdy dojdzie do skutecznego ataku hakerów. Pierwszym odruchem, gdy na ekranie pojawia się wiadomość od hakerów, jest wyłączenie komputera albo odcięcie dostępu do internetu. To prawidłowa reakcja?

Tak, to właściwa reakcja. Najważniejsze jest szybkie odłączenie zainfekowanej stacji od sieci, tak aby atak nie rozprzestrzenił się na inne urządzenia. Jeśli to możliwe, lepiej odłączyć sam kabel sieciowy lub Wi-Fi, nie wyłączając przy tym komputera. Dzięki tej praktyce łatwiej ustalić przebieg ataku, ponieważ część danych potrzebnych do analizy po wyłączeniu urządzenia zostaje bezpowrotnie utracona.         

Czego nie należy robić?

Nie odpisywać przestępcom, nie płacić okupu oraz nie próbować samodzielnie niczego naprawiać ani usuwać. Należy zawiadomić właściwe osoby w placówce. Zalecam też kontakt z CSIRT CeZ, który pomaga podmiotom ochrony zdrowia w takich sytuacjach.

Jeśli istnieje podejrzenie naruszenia ochrony danych osobowych, incydent trzeba zgłosić także do UODO w ciągu 72 h.

CSIRT CeZ podkreśla, że ważne jest zabezpieczenie dowodów cyberataku. Po co i jak to zrobić?

Zabezpieczenie dowodów cyberataku jest kluczowe nie tylko po to, aby ustalić sprawcę, ale przede wszystkim, żeby zrozumieć, jak doszło do incydentu, jakie dane zostały naruszone oraz jak zapobiec podobnym zdarzeniom w przyszłości.

Sposób zabezpieczenia dowodów powinien wynikać z wcześniej przyjętych procedur wewnętrznych w ramach organizacji. Niemniej kluczowe jest, by zachować integralność, czyli nie modyfikować dowodów, ponieważ każda zmiana może zacierać ślady pozostawione przez cyberprzestępców.

Drugi element to odpowiednie dokumentowanie działań wraz ze wskazaniem dat, osób oraz opisu poszczególnych czynności. Często w trakcie prowadzonych działań i pod presją czasu nie jest to zadaniem łatwym, niemniej jednak warto dokumentować wszystkie czynności nawet w sposób skrótowy, który umożliwi odtworzenie całego procesu na późniejszym etapie, kiedy sytuacja będzie na to pozwalać.

Musimy również pamiętać o obowiązkach regulacyjnych i prawnych nałożonych chociażby na podmioty kluczowe i ważne – zgodnie z ustawą o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa.

Na co menedżerowie placówek zdrowia powinni szczególnie zwrócić uwagę w kwestii ochrony danych? Czy CeZ zauważa powtarzające się nagminne zaniedbania?

Menedżerowie placówek medycznych powinni przede wszystkim spojrzeć na problem zapewnienia odpowiedniego poziomu cyberbezpieczeństwa w sposób horyzontalny. Bardzo często spotykamy się z postrzeganiem cyberbezpieczeństwa przez pryzmat zapewnienia odpowiedniej infrastruktury teleinformatycznej, a co za tym idzie, odpowiednich zasobów finansowych na jej zakup oraz utrzymanie. Jest to ważny, ale jedynie jeden z kilku filarów skutecznej obrony przed cyberatakami.

Tak samo ważne jest wypracowanie rozwiązań organizacyjnych, skutecznych procedur reagowania na wypadek incydentu, przygotowanie i respektowanie zasad tworzenia kopii zapasowych oraz ich regularne sprawdzanie, tworzenie polityki bezpiecznych haseł, cykliczne szkolenia z obszaru cyberbezpieczeństwa, monitorowanie podatności i ich systematyczne łatanie. W pracy CSIRT CeZ często spotykamy się z przypadkami powtarzających się błędów konfiguracyjnych, np. publicznie dostępnych paneli logowania. Z pozoru wydaje się to błahym problemem, niemniej nawet to może nieść dla podmiotu bardzo przykre konsekwencje.

Wiemy, że rośnie liczba ataków. A czy mamy jakieś statystyki pokazujące, że rośnie też skuteczność ochrony?

Do prowadzenia bieżących statystyk podjętych prób ataków niezbędne byłoby posiadanie tzw. Centralnego SOCa (red.: Security Operations Center, czyli Centrum Operacji Zabezpieczeń), w ramach którego byłyby zbierane dane z całego sektora. Jest to rozwiązanie pożądane, niemniej z uwagi na skalę niezbędnych do uruchomienia takiej usługi zasobów, zarówno finansowych, jak również organizacyjnych, sprzętowych i kadrowych, raczej trudne do osiągnięcia w najbliższej przyszłości.

Czy są jakieś nowe metody lub narzędzia, które poprawiają poziom cyberbezpieczeństwa?

Jest ich bardzo dużo, niemniej podstawową zasadą jest potraktowanie w każdej organizacji cyberbezpieczeństwa jako procesu wymagającego ustawicznego działania.

Dotyczy to wszystkich pracowników organizacji, jak również łańcucha dostaw. Zdajemy sobie sprawę, że placówki borykają się z problemami finansowymi, a zakup infrastruktury informatycznej bywa bardzo obciążający dla budżetu, niemniej jednak można wdrożyć szereg rozwiązań open-source oraz podnosić świadomość kadr w obszarze cyberbezpieczeństwa, np. organizując cykliczne szkolenia z obszaru security-awareness.

Należy pamiętać – co ponownie podkreślam – że przy atakach najczęściej tym najsłabszym ogniwem jest człowiek. W związku z tym, podnoszenie wiedzy na temat cyberbezpieczeństwa może stanowić kluczowy element w budowaniu skutecznej obrony, przynajmniej przed podstawowymi rodzajami cyberataków, takimi jak phishing.

Czytaj także: Pobierz poradnik bezpieczeństwa danych w placówkach zdrowia „Twierdza danych”

Po cyberataku na MyDr i czarnej serii innych incydentów, wszyscy zadają sobie pytanie: Co zrobić, aby dane pacjentów były bezpieczne? Aktualne wytyczne dla placówek zdrowia, najlepsze praktyki zabezpieczeń i mechanizmy zagrożeń prezentujemy w 163-stronicowym raporcie „Twierdza danych. Jak bronić się przed hakerami?”

Placówki zdrowia mogą łatwo podnieść poziom ochrony przed hakerami

Żaden inny atak hakerów – a tych było kilka w ostatnich miesiącach – nie wywołał takiej burzy jak wyciek danych ok. 19 mln osób w wyniku ataku na dostawcę oprogramowania gabinetowego MyDr. To jeden z największych cyberataków w historii Polski. Niezależnie od wyników śledztwa w tej sprawie, od dawna wiemy, że ochrona danych medycznych w placówkach zdrowia jest niewystarczająca. Cyberatak zbiegł się w czasie z corocznym raportem Centrum e-Zdrowia na temat poziomu cyfryzacji i cyberbezpieczeństwa w placówkach zdrowia. Wynika z niego jasno: placówkom zdrowia brakuje kompetencji w zakresie cyberbezpieczeństwa.

Problem jest stary jak cyfryzacja ochrony zdrowia. I niestety – jak podkreślają eksperci – nie rozwiążą go żadne nowe inicjatywy legislacyjne. Nawet „Cyber Piątka”, choć zawiera kilka pomysłów idących w dobrym kierunku, nie sprawi cudów.

Z cyberatakami mierzy się cały świat. Hakerzy kradną dane i paraliżują działanie placówek zdrowia, co w kilku przypadkach doprowadziło do śmierci pacjentów. Ale nie oznacza to, że placówki medyczne są zupełnie bezbronne w walce z hakerami. Dane są kradzione przez hakerów-amatorów, którzy wykorzystują znane od dawna luki. Przykładowo, za zdecydowaną większość udanych cyberataków odpowiada phishing – gdy pracownik kliknie w zainfekowany załącznik albo link. Najlepszą ochroną przed nimi jest wiedza o metodach socjotechniki, po które sięgają hakerzy. Z kolei włamania do systemów komputerowych, wymagające celowanego i skoordynowanego ataku doświadczonej grupy hakerów albo działania osoby z wewnątrz organizacji (tzw. insidera), są rzadkością.

Stwórz „twierdzę danych” z różnymi warstwami zabezpieczeń

Często powtarza się, że człowiek jest najsłabszym ogniwem w bezpieczeństwie danych. W naszym raporcie pokazujemy, że pracownik jest najmocniejszym ogniwem w ochronie danych. Tłumaczymy, jak chronić dane niskim kosztem, przypominamy podstawowe zalecenia ekspertów oraz prezentujemy nowe metody działania hakerów i sposoby walki z nimi.

Cyberbezpieczeństwo nie jest sztuką wyższą, czymś zarezerwowanym dla wybranych placówek zatrudniających ekspertów ds. ochrony danych i posiadających duże budżety na ten cel. To nie jest jakieś jedno wybrane działanie, oprogramowanie albo szkolenie, które zapewni 100-proc. ochronę i spokój. Cyberochrona to procedury, które są przestrzegane w praktyce, systemy IT projektowane w filozofii „ochrony na etapie projektowania”, wyszkoleni ludzie i filozofia pracy z myślą o ochronie danych – cały system zabezpieczeń organizacyjnych i technologicznych wkomponowany w codzienną działalność placówki zdrowia.

Adam Haertle, ekspert ds. cyberbezpieczeństwa, porównuje cyberbezpieczeństwo do zamku z tysiącem okien. Hakerowi wystarczy tylko jedno źle strzeżone wejście, aby dostać się do środka. Ale nawet jeśli mu się to uda, złodziej musi jeszcze przejść przez korytarze, kolejne drzwi, posterunki straży, aby w końcu przełamać kraty dzielące go od skarbu. Dopiero jeśli wszystkie te bariery zawiodą, kradzież zakończy się sukcesem. Dlatego szczelna ochrona danych polega na stworzeniu możliwie największej liczby poziomów zabezpieczeń. Nawet jeśli haker złamie jeden z nich, polegnie na kolejnym. Im więcej tych zabezpieczeń, szansa, że cyberatak się uda, maleje proporcjonalnie.

Niepokojąca liczba cyberataków. Ale dane można dobrze chronić

W momencie przygotowywania tego raportu dowiedzieliśmy się o kolejnych dwóch poważnych incydentach związanych z bezpieczeństwem danych. Nie zmienia to jednak faktu, że przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa nadal zapewnia wysoki poziom ochrony danych. Dlatego każda placówka ochrony zdrowia, niezależnie od wielkości, powinna uczciwie odpowiedzieć sobie na pytanie: Czy należycie chronimy dane? A jeśli nie – dlaczego tak się dzieje i co możemy zrobić, aby to zmienić?

Nasz raport porządkuje nowe metody ochrony i radzi, jak zaktualizować strategie cyberochrony w czasach szybkiego rozwoju sztucznej inteligencji. Na bieżąco piszemy o tym na blogu OSOZ – zachęcamy do zaprenumerowania newslettera blogu OSOZ, a informacje o cyfryzacji i e-zdrowiu trafią dwa razy w miesiącu na Państwa skrzynkę mailową.