Ogólna sztuczna inteligencja (AGI) może powstać już w ciągu najbliższych kilku lat i będzie największym przełomem technologicznym w historii cywilizacji, większym niż internet czy smartfony – twierdzi Demis Hassabis, współzałożyciel i prezes Google DeepMind oraz laureat Nagrody Nobla. W manifeście opublikowanym 14 lipca proponuje stworzenie nowego systemu nadzoru nad najbardziej zaawansowanymi modelami AI.

„Stoimy u progu nowej ludzkości”

Demis Hassabis, jeden z największych na świecie ekspertów w dziedzinie AI, jest przekonany, że świat znajduje się w przełomowym momencie. Wkroczyliśmy w „epokę osobliwości” (singularity), czyli okres, w którym sztuczna inteligencja zaczyna osiągać zdolności poznawcze porównywalne z ludzkimi.

– Od AGI (red. Artificial General Intelligence) dzieli nas już tylko kilka lat – twierdzi szef Google DeepMind. AGI nie powinno się porównywać do wcześniejszych przełomów technologicznych, takich jak internet czy telefonia komórkowa, ale raczej do odkrycia elektryczności lub opanowania ognia setki tysięcy lat temu. To innowacja o ogromnej mocy.

Wpływ sztucznej inteligencji na świat może być nawet dziesięciokrotnie większy niż ten wywołany przez rewolucję przemysłową. Do tego rewolucja AGI będzie rozwijała się dziesięć razy szybciej niż przemysłowa. Powstanie superinteligencji oznaczałoby przyspieszenie badań naukowych, prac nad nowymi lekami i materiałami oraz nowymi źródłami czystej energii. W dłuższej perspektywie AI mogłaby doprowadzić do powstania świata, w którym zasoby przestaną być głównym ograniczeniem rozwoju gospodarczego.

AI rozwija się szybciej niż nasze zrozumienie

Zdaniem Hassabisa, rozwój najbardziej zaawansowanych modeli AI przebiega obecnie szybciej, niż rośnie wiedza o ich możliwościach i zagrożeniach. Już dziś – jak zauważa – modele graniczne (frontier models, najbardziej zaawansowane modele AI ogólnego przeznaczenia) stwarzają nowe wyzwania dla cyberbezpieczeństwa. W przyszłości mogą pojawić się również zagrożenia związane z bezpieczeństwem biologicznym, bronią jądrową czy coraz bardziej autonomicznymi systemami AI zdolnymi do samodoskonalenia.

Dodatkowym problemem jest globalny wyścig technologiczny między największymi firmami a państwami. Presja konkurencyjna napędza innowacje, ale jednocześnie ogranicza czas potrzebny na rzetelne testowanie bezpieczeństwa nowych modeli.

Apel szefa Google’a pojawia się kilka dni po publikacji głośnego raportu panelu naukowców przy ONZ. Wynika z niego, że AI rozwija się obecnie szybciej niż możliwości jej kontrolowania, a moc sztucznej inteligencji skupiona jest w rękach kilku firm technologicznych

Dlatego Hannabis proponuje utworzenie w USA nowej instytucji odpowiedzialnej za ocenę najbardziej zaawansowanych modeli AI o nazwie Frontier AI Standards Body – organizacji działającej podobnie do regulatorów rynku finansowego, łączącej administrację publiczną, środowisko naukowe oraz sektor prywatny.

Nowa instytucja miałaby:

• definiować, które modele AI należy uznawać za modele graniczne (Frontier Models),
• opracowywać testy bezpieczeństwa,
• prowadzić niezależne oceny modeli przed ich udostępnieniem użytkownikom,
• aktualizować benchmarki wraz z rozwojem technologii,
• współpracować z amerykańskimi laboratoriami narodowymi oraz agencjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo państwa.

Firmy rozwijające najbardziej zaawansowane modele początkowo dobrowolnie przekazywałyby je do oceny nawet 30 dni przed premierą. W kolejnych etapach pozytywne przejście testów mogłoby stać się obowiązkowym warunkiem wprowadzenia modelu na rynek amerykański.

Testy cyberbezpieczeństwa, biologii i autonomii AI

Ocena modeli miałaby być znacznie poszerzona ponad klasyczne benchmarki wydajności i objąć m.in.:

• zdolność modeli do wspierania cyberataków,
• możliwość wykorzystania AI w zagrożeniach biologicznych,
• próby obchodzenia zabezpieczeń,
• zachowania wskazujące na oszukiwanie użytkowników,
• bezpieczeństwo systemów agentowych.

Wśród proponowanych standardów pojawiają się także cyfrowe znakowanie (watermarking) obrazów generowanych przez AI oraz rozwiązania zwiększające przejrzystość procesu wnioskowania modeli. Benchmarki miałyby być aktualizowane nawet co kwartał, aby nadążały za tempem rozwoju technologii.

Choć propozycja dotyczy USA, Hassabis wyraźnie podkreśla, że powinna stać się punktem wyjścia do budowy globalnego systemu zarządzania bezpieczeństwem AI. Jego zdaniem, technologia o mocy AGI nie może być regulowana wyłącznie na poziomie poszczególnych państw. Potrzebne są wspólne standardy międzynarodowe dotyczące oceny ryzyka oraz bezpieczeństwa, niezależnie od tego, czy są rozwijane przez firmy amerykańskie, europejskie czy azjatyckie.

Mniejsze modele, rozwijane przez startupy lub uczelnie, byłyby z tego systemu wyłączone, aby nie hamować innowacji.

„Przyszłość nie jest jeszcze napisana”

W końcowej części manifestu Hassabis zwraca uwagę, że nawet jeśli uda się rozwiązać techniczne problemy związane z bezpieczeństwem AGI, świat stanie przed znacznie trudniejszymi pytaniami dotyczącymi gospodarki, rynku pracy oraz roli człowieka.

Rozwój AGI może wymusić powstanie nowych modeli ekonomicznych. Świat będzie musiał przemyśleć na nowo, czym jest praca, dobrobyt i sens życia w świecie, w którym sztuczna inteligencja przejmie znaczną część aktywności intelektualnej. Dlatego – jak podkreśla – decyzje dotyczące przyszłości AI nie mogą należeć wyłącznie do firm technologicznych czy inżynierów. W dyskusję powinny zostać włączone rządy, naukowcy, przedsiębiorcy oraz całe społeczeństwo.

„Przyszłość nie jest jeszcze napisana” – podkreśla Hassabis na zakończenie swojego manifestu. Jego zdaniem świat ma jeszcze „cenne okno czasowe” przed nadejściem AGI, aby wspólnie wypracować zasady jej bezpiecznego rozwoju. Jeśli uda się zbudować globalne ramy współpracy, wykorzystać najbardziej rygorystyczne metody naukowe i skoordynować działania państw, nauki oraz przemysłu, AGI może zapoczątkować „nową złotą erę odkryć naukowych i postępu”.

Czytaj także: Raport ONZ. AI korzystna dla medycyny, ale wymyka się spod kontroli

Brak odpowiednich zabezpieczeń systemów teleinformatycznych może stanowić naruszenie zbiorowych praw pacjentów – uważa Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta. Placówki medyczne powinny przewidywać możliwe scenariusze naruszenia dostępu do danych. 

• Rzecznik Praw Pacjenta wydał oświadczenie, że niewystarczające zabezpieczenia systemów IT mogą naruszać zbiorowe prawa pacjentów, niezależnie od samego faktu cyberataku.
• W badanej placówce wyciekły dane medyczne i osobowe pacjentów z powodu niekontrolowanego przekierowywania służbowej poczty e-mail.
• Kontrola wykazała m.in. brak centralnego zarządzania pocztą, niekontrolowany zdalny dostęp z prywatnych urządzeń oraz niewystarczające stosowanie szyfrowania.
• RPP przypomina, że dane medyczne należą do szczególnie chronionych kategorii danych i wymagają podwyższonych zabezpieczeń organizacyjnych oraz technicznych.
• Rzecznik nakazał placówce usunięcie nieprawidłowości i oczekuje informacji o wdrożeniu działań naprawczych.

Sprawa dotyczy jednego z zakładów opieki zdrowotnej, w którym osoby nieuprawnione uzyskały dostęp do danych pacjentów. Wyciek objął m.in. numery PESEL, imiona i nazwiska, adresy, informacje o hospitalizacji, rozpoznaniach, zgonach oraz dane lekarzy. Do incydentu doszło wskutek utworzenia reguły automatycznego przekierowywania wiadomości e-mail na nieuprawniony adres.

W toku postępowania Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził szereg nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa teleinformatycznego placówki. Wśród nich znalazły się: brak centralnego zarządzania pocztą elektroniczną i możliwość samodzielnego tworzenia reguł przekierowania wiadomości przez użytkowników, niekontrolowany zdalny dostęp do sieci wewnętrznej z prywatnych urządzeń oraz brak skutecznej kontroli stosowania szyfrowania korespondencji elektronicznej.

– Podmioty lecznicze zobowiązane są do stosowania właściwych zasad ochrony dostępu do danych pacjentów i dokumentacji medycznej, w szczególności mechanizmów zabezpieczających elementy systemów teleinformatycznych – podkreśla Rzecznik Praw Pacjenta.

RPP przypomina, że dokumentacja medyczna zawiera szczególne kategorie danych osobowych w rozumieniu RODO, dlatego podmioty lecznicze mają obowiązek stosowania podwyższonego poziomu ochrony – zarówno organizacyjnej, jak i technicznej. Wynika to również z ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, która nakłada na placówki obowiązek odpowiedniego prowadzenia, przechowywania i zabezpieczania dokumentacji medycznej.

W decyzji Rzecznik wskazał także działania, które powinny stanowić standard w placówkach medycznych. Należą do nich m.in.

• szyfrowanie wiadomości i plików zawierających dane pacjentów,
• stosowanie silnego uwierzytelniania dostępu do poczty elektronicznej,
• blokowanie automatycznego przekierowywania wiadomości poza domenę organizacji,
• ograniczenie korzystania z prywatnych urządzeń i skrzynek pocztowych do celów służbowych,
• zabezpieczenie pracy zdalnej,
• regularna analiza ryzyka,
• aktualizacja polityk bezpieczeństwa.

Jak podkreśla Bartłomiej Chmielowiec, od podmiotów leczniczych wymagane jest również przewidywanie potencjalnych scenariuszy naruszeń i wdrażanie odpowiednich środków zapobiegawczych.

Rzecznik zaznacza, że uznanie praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nie było konsekwencją samego cyberataku. Decydujące znaczenie miały stwierdzone zaniedbania w zakresie zabezpieczenia systemów teleinformatycznych i dostępu do służbowych skrzynek pocztowych.

RPP nakazał placówce usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Obecnie oczekuje na stanowisko podmiotu leczniczego oraz informacje o wdrożeniu wymaganych działań naprawczych.

Czytaj także: Raport CSIRT CeZ: 60% więcej incydentów cyberbezpieczeństwa

Zmęczone pracą administracyjną, absurdami systemowymi i niekompletnymi danymi o pacjencie, pielęgniarki chętnie korzystają z technologii cyfrowych. To one obsługują systemy teleopieki, jako pierwsze reagują na alerty z urządzeń medycznych i wprowadzają dane do EDM. Mogłyby przyspieszyć transformację cyfrową placówek zdrowia, ale ich kompetencje są ignorowane.

• Pielęgniarki należą do głównych użytkowników systemów IT w ochronie zdrowia. Wiedzą, co można poprawić w opiece nad pacjentem i jak do tego wykorzystać cyfryzację i AI.
• W Wielkiej Brytanii, USA, Holandii i państwach skandynawskich funkcjonują już specjalistyczne role z zakresu informatyki pielęgniarskiej.
• Organizacje międzynarodowe, w tym WHO, ICN (International Council of Nurses) i ESNO (European Specialist Nurses Organisations), apelują o włączenie pielęgniarek do projektowania i wdrażania technologii cyfrowych.
• Rozwój sztucznej inteligencji oznacza dla pielęgniarek zarówno nowe możliwości ograniczenia obciążeń administracyjnych, jak i nowe obowiązki związane z nadzorem nad działaniem algorytmów oraz oceną jakości danych.
• W Polsce potrzebne są formalne specjalizacje, takie jak pielęgniarka ds. cyfryzacji lub AI. Zaangażowanie pielęgniarek może przyspieszyć cyfrową transformację ochrony zdrowia.

Znają procesy opieki od podszewki i wiedzą, jak je naprawić

Pielęgniarki są głównymi użytkownikami elektronicznej dokumentacji medycznej, często spędzając z EDM więcej czasu niż sami lekarze. Rejestrują wywiady z pacjentami, tworzą plany opieki, ordynują leki, aktualizują dane o stanie zdrowia pacjentów w szpitalu. Kiedy wdrażany jest nowy system IT, dokładnie wiedzą, jak powinien działać, bo od podszewki znają obecne zakłócenia w procesach opieki. Na rejestrację danych oraz odczytywanie informacji z kartotek pacjentów poświęcają dziennie nawet 30–50% czasu.

Kiedyś pełniły rolę pomocniczą, a dzisiaj ich kompetencje obejmują wspieranie decyzji klinicznych. Jako pierwsze reagują na alarmy z urządzeń medycznych, często monitorują stan zdrowia pacjentów za pomocą systemów teleopieki, tłumaczą pacjentom, jak korzystać z aplikacji do kontroli poziomu cukru we krwi, obsługują pulpity nawigacyjne kontrolujące parametry zdrowia chorych w czasie rzeczywistym i coraz częściej mają do czynienia z systemami AI pomagającymi w organizacji pracy.

Na co dzień pracują z danymi, co pozwala im zaopiekować się pacjentami, zorganizować pracę na oddziale, koordynować pobyt chorego w szpitalu, w tym podawanie leków, prowadzenie badań i opiekę przy łóżku. W ambulatoryjnej opiece, pielęgniarki często wystawiają recepty, wykonują pierwsze badania i wywiady z pacjentem oraz rejestrują dane, które potem wykorzystuje lekarz. Pracują na bazach danych, aby informować o wynikach spływających z laboratorium, nadzorują opiekę nad osobami przewlekle chorymi, przykładowo jako koordynatorzy w opiece koordynowanej w POZ.

Sposób przepływu danych i dostępne technologie wprost wpływają na to, czy więcej czasu spędzają przy łóżku chorego, czy na pracy administracyjnej; czy ścieżka pacjenta jest pod pełną kontrolą i dobrze zorganizowana, czy chaotyczna, wymagająca ciągłego szukania informacji w różnych miejscach, co odbija się na dalszych etapach opieki realizowanych w gabinecie lekarskim.

Już pełnią role IT nawet jeśli nie jest to w ich zakresie obowiązków

Od 1 stycznia 2016 roku pielęgniarki i położne w Polsce mogą samodzielnie wypisywać recepty oraz kontynuować zlecenia lekarskie. Takie uprawnienia wprowadzono już w 13 krajach w Europie. Dzisiaj są to e-recepty wystawiane z tych samych systemów elektronicznej dokumentacji medycznej, z których korzystają lekarze.

Stopniowe zwiększanie kompetencji pielęgniarek jest logiczną konsekwencją braków personelu medycznego oraz starzejącego się społeczeństwa. Pielęgniarki realizują już czynności wcześniej zarezerwowane dla lekarza. W wielu krajach wykonują badania ultrasonograficzne (w Polsce pod warunkiem ukończenia odpowiedniego kursu), obsługują urządzenia do zdalnego monitorowania funkcji życiowych oraz korzystają z narzędzi wspomagających podejmowanie decyzji klinicznych w opiece nad pacjentami przewlekle chorymi.

Koordynują pracę zespołów opieki, korzystają z aplikacji mobilnych, obsługują pompy infuzyjne i systemy ostrzegawcze, a coraz częściej – roboty pomagające w prostych czynnościach, takich jak transport próbek badań do laboratorium.

Ale i w tym zawodzie istnieje szklany sufit zakorzeniony w tradycyjnym podziale ról między lekarzami a pielęgniarkami. Sufit, który jest wyjątkowo szkodliwy, bo zniechęca młode pokolenie do zawodu, który mógłby być jednym z najnowocześniejszych w opiece zdrowotnej. Ale do tego potrzebne są nowe role tworzone w odpowiedzi na nowe potrzeby, które niesie za sobą rewolucja cyfrowa.

Specjaliści ds. IT w pielęgniarstwie wiedzą, gdzie procesy się zacinają i jak je naprawić

Niektóre kraje już to zauważyły. W Wielkiej Brytanii szpitale i regionalne systemy zdrowia wprowadziły stanowiska głównych specjalistów ds. informatyki pielęgniarskiej na szczeblu kierowniczym. To połączenie roli medycznej z IT. Zadaniem osób na tym stanowisku jest dostosowywanie działania systemów cyfrowych do procesów klinicznych i zagwarantowanie, że są one prawidłowo wykorzystywane i wspierają, a nie zaburzają, procesy opieki.

W Stanach Zjednoczonych informatyka pielęgniarska jest uznaną specjalnością z określonymi rolami, takimi jak pielęgniarka – informatyk, specjalista ds. informatyki klinicznej i analityk danych. Osoby na tych stanowiskach wdrażają elektroniczną dokumentację medyczną, współprojektują narzędzia wspomagające podejmowanie decyzji i analizują wyniki leczenia pacjentów. Podobnie kompetencje pielęgniarek wykorzystuje się w Holandii i krajach skandynawskich, gdzie pielęgniarki są traktowane jako „superużytkownicy” technologii cyfrowych i liderzy digitalizacji.

Role IT w pielęgniarstwie wykraczają poza wdrażanie systemów informatycznych. Niektóre pielęgniarki realizują się w rolach inżynierskich, czuwając nad jakością danych oraz zajmując się analityką medyczną, wykorzystując dane kliniczne do poprawy wyników. A są to zadania, które będą kluczowe w ochronie zdrowia przyszłości opartej na sztucznej inteligencji. Nic dziwnego, że coraz więcej startupów opracowujących nowe rozwiązania IT dla placówek zdrowia chętnie wciąga do swoich zespołów pielęgniarki w charakterze konsultantów m.in. odpowiedzialnych za doświadczenia użytkownika/pacjenta.

Bez pielęgniarek nie będzie rewolucji cyfrowej

Organizacje międzynarodowe wzywają do większego zaangażowania pielęgniarek w cyfrową opiekę zdrowotną. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca włączenie kompetencji cyfrowych do kształcenia pielęgniarek. Międzynarodowa Rada Pielęgniarek zachęca do inwestowania we wzmacnianie kierowniczych ról w pielęgniarstwie, aby przyspieszyć transformację cyfrową.

Europejska Organizacja Pielęgniarek Specjalistycznych (ESNO) idzie jeszcze dalej, argumentując, że cyfrowe rozwiązania w służbie zdrowia przyniosą korzyści tylko wtedy, gdy będą opracowywane we współpracy z pielęgniarkami. W opublikowanym stanowisku podkreśla, że „pielęgniarki muszą pełnić rolę projektantek, integratorek i innowatorek, a nie tylko użytkowniczek końcowych”.

ESNO podkreśla problem strukturalny, który dotyka systemów zdrowia i szpitali: wiele rozwiązań cyfrowych kończy się niepowodzeniem, ponieważ powstają one w oderwaniu od rzeczywistości klinicznej i nie są dostosowane do procesów, ról w medycynie i potrzeb pacjentów.

Do tego dochodzi nowa technologia, jaką jest AI. Zbyt często debata na temat sztucznej inteligencji koncentruje się głównie na lekarzach, mimo że pielęgniarki borykają się z takimi samymi wyzwaniami związanymi z elektroniczną dokumentacją medyczną i fragmentarycznymi danymi. Tymczasem asystenci AI mogą skrócić czas poświęcany na dokumentację, a systemy predykcyjne – wspierać wcześniejsze wykrywanie pogorszenia stanu pacjenta, znacznie ułatwiając pracę pielęgniarki. Z drugiej strony, wdrażanie rozwiązań AI – jak przykładowo Platformy Usług Inteligentnych w Polsce – wiąże się z nowymi obowiązkami. Pielęgniarki muszą umieć weryfikować błędy algorytmów; wiedzieć, jak działają. Tylko wtedy sztuczna inteligencja będzie dla nich wsparciem, a nie obciążeniem w postaci dodatkowych alertów i danych. EU AI Act wymaga dokumentowania błędów systemów opartych na AI i można się domyślać, że część z tych nowych obowiązków spadnie na pielęgniarki.

AI zmienia również oczekiwania pacjentów, którzy coraz częściej przychodzą z informacjami generowanymi przez czatboty, a pielęgniarki muszą je zinterpretować, zweryfikować, ocenić ich jakość i odpowiednio na nie zareagować. A to wpływa na sposób komunikacji z chorymi.

Stawką jest przyszłość zawodu pielęgniarki

To pielęgniarki jako pierwsze widzą, czy nowa technologia wspiera opiekę, czy ją tylko zaburza. Bliskość pracy z pacjentem daje im wgląd w procesy, jakiego nie ma żadna inna grupa zawodowa, i stawia je w pozycji ekspertów od IT i AI. Od ich znajomości technologii zależy powodzenie procesów cyfryzacji w placówce zdrowia – cyfrowe rozwiązania w służbie zdrowia odnoszą sukces tylko wtedy, gdy osoby będące najbliżej pacjenta decydują, jak technologia jest tworzona, wdrażana i wykorzystywana.

Pielęgniarki są optymistycznie nastawione do AI. Jedno z badań sugeruje, że 61% pielęgniarek uważa, że AI poprawi jakość opieki w ciągu najbliższych 5–10 lat, w porównaniu z 55% lekarzy. Dlatego w Polsce konieczne jest stworzenie nowych ról pielęgniarskich w zakresie informatyki i AI. Jeśli w szpitalu albo dużej przychodni są pielęgniarki zainteresowane cyfryzacją, powinny mieć możliwość realizowania się w roli np. naczelnych pielęgniarek ds. cyfryzacji. Nowe kompetencje powinny być sformalizowane, aby zawód pielęgniarki był postrzegany jako innowacyjny i nowoczesny, odchodząc od zakorzenionych w społeczeństwie szablonowych wyobrażeń.

Czytaj także: Roboty uzupełnią braki pielęgniarek? Nie tak szybko

Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało uruchomienie jeszcze w tym roku Centralnej e-Kolejki na planowane zabiegi i operacje w szpitalu. Celem zmian jest ograniczenie nadużyć związanych z prowadzeniem list oczekujących. Już w 2027 roku – a nie w 2029 roku, jak planowano – działająca już Centralna e-Rejestracja obejmie wszystkie 39 świadczeń AOS.

• Do końca 2027 roku Centralna e-Rejestracja obejmie wszystkie 39 specjalizacji ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
• Do końca 2026 roku ma ruszyć Centralna e-Kolejka do planowych hospitalizacji i zabiegów.
• Wdrożenie e-Kolejki ma zwiększyć transparentność i ograniczyć możliwość przyjmowania pacjentów poza kolejnością, jednak wymaga wcześniejszej integracji systemów informatycznych szpitali z platformą centralną.
• Pacjenci będą mogli zapisać się na zabieg w szpitalu przez IKP lub aplikację mojeIKP, telefonicznie lub osobiście. System automatycznie zaproponuje wcześniejszy termin, gdy zwolni się miejsce.
• Cyfryzacja kolejek jest elementem szerszego pakietu reform obejmującego większą przejrzystość zatrudnienia i wynagrodzeń oraz kary do 1 mln zł za nierówne traktowanie pacjentów.

Przyspieszona cyfryzacja kolejek po aferze w szpitalu

– Nikt nie powinien otrzymywać pomocy poza kolejnością – powiedziała Minister Zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda na konferencji prasowej poświęconej nowemu pakietowi zmian w ochronie zdrowia. Cały system będzie bazować na obowiązującej od 1 lipca Centralnej e-Rejestracji. Na razie obejmuje ona pierwszorazową wizytę u kardiologa i świadczenia profilaktyczne w programach raka piersi i raka szyjki macicy. Od 1 sierpnia do systemu zostaną włączone kolejne specjalizacje, m.in. chirurgia naczyniowa, endokrynologia, nefrologia, choroby zakaźne oraz leczenie gruźlicy i chorób płuc.

Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało, że CeR obejmie wszystkie poradnie specjalistyczne, czyli 39 zakresów świadczeń, już do 2027 roku. Pierwotny plan zakładał stopniowe wdrożenie systemu do 2029 roku. To pokłosie afery w Szpitalu Południowym w Warszawie i tzw. saloników VIP – według doniesień, dla znanych polityków oraz osób zamożnych stworzono „szybką ścieżkę” przyjęć i specjalne warunki leczenia. W ten sposób nie musieli czekać na przyjęcie na SOR w tych samych kolejkach co inni pacjenci.

Jedna kolejka na planowane zabiegi w szpitalu. Pacjent zobaczy czas oczekiwania

Nowością jest Centralna e-Kolejka, która obejmie planowe hospitalizacje i zabiegi operacyjne. System ma powstać jeszcze do końca 2026 r. zastępując lokalnie prowadzone listy oczekujących. Powstanie jeden, przejrzysty system zarządzania kolejkami do leczenia szpitalnego.

Podobnie jak w przypadku Centralnej e-Rejestracji, pacjent będzie mógł wyszukać szpital na Indywidualnym Koncie Zdrowotnym albo w aplikacji mojeIKP, podając indywidualne kryteria, np. miejscowość. Alternatywnie będzie można umówić się tak jak dotychczas – osobiście w szpitalu albo przez telefon. Gdy nie ma wolnych terminów w najbliższych miesiącach, pacjent trafia na centralną listę oczekujących, a system automatycznie zaproponuje termin, np. gdy szpital udostępni nowe terminy albo gdy inny pacjent zrezygnuje. Pacjent będzie mógł sprawdzić online czas oczekiwania. Ma to ograniczyć sytuacje przyjmowania do szpitala poza kolejnością albo nieuzasadnionego przesuwania pacjentów na listach oczekujących, a w efekcie – zwiększyć transparentność procesu kwalifikacji do planowych zabiegów.

Dokładnie tak samo działa Centralna e-Rejestracja w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Sam mechanizm już działa i dobrze się sprawdza. Uruchomienie e-Kolejki będzie jednak wymagało od szpitali synchronizacji swoich kalendarzy wizyt z systemem centralnym. Zanim się to stanie, dostawcy oprogramowania muszą jeszcze zintegrować systemy szpitalne z centralną platformą. Z doświadczenia placówek, które już wdrożyły Centralną e-Rejestrację, wynika, że proces integracji elektronicznych kalendarzy może trwać kilka tygodni, a nawet miesięcy w przypadku większych podmiotów.

Zapowiedź Centralnej e-Kolejki jest częścią szerszego pakietu reform przedstawionego przez minister zdrowia Jolantę Sobierańską-Grendę. Resort zdrowia zapowiedział też m.in. zwiększenie przejrzystości wynagrodzeń personelu medycznego, ograniczenie nieprzejrzystych form zatrudnienia oraz wzmocnienie kontroli nad przestrzeganiem zasady równego dostępu do świadczeń.

Ministerstwo zapowiada również kary sięgające nawet 1 mln zł dla podmiotów leczniczych, które dopuszczą do uprzywilejowanego traktowania pacjentów lub ingerowania w kolejność udzielania świadczeń. Wszystkie te działania mają wspólny cel: zwiększyć transparentność systemu, odbudować zaufanie pacjentów i zapewnić równy dostęp do leczenia.

Czytaj także: Rusza Domowa Opieka Medyczna. Pacjenci chorzy przewlekle będą monitorowani w domu

W III kwartale 2026 r. zostanie uruchomiona Domowa Opieka Medyczna (DOM) – system zdalnego monitorowania zdrowia pacjentów chorych przewlekle. Centrum e-Zdrowia (CeZ) zaprasza lekarzy POZ i AOS na bezpłatne szkolenia online wyjaśniające obsługę systemu.

Chorzy przewlekle będą pod kontrolą lekarza nawet w domu

DOM to nowa usługa e-zdrowia pozwalająca lekarzom zdalnie monitorować stan zdrowia pacjentów przewlekle chorych oraz objętych programem profilaktyki. Jak działa? Za pomocą Internetowego Konta Pacjenta lub aplikacji mojeIKP pacjenci rejestrują wyniki pomiarów wykonywanych w domu. Jeśli uczestnik DOM podłączy swoje urządzenie noszone, np. smartwatcha albo e-ciśnieniomierz, dane będą spływać automatycznie. Historię wyników, trendy w czasie oraz alerty informujące o odchyleniach od normy lekarz zobaczy w swoim systemie gabinetowym lub na gabinet.gov.pl.

Jak podkreśla Centrum e-Zdrowia, celem DOM jest zdalny monitoring zdrowia bez zwiększania obciążeń organizacyjnych placówek medycznych. Do systemu mogą trafiać informacje z ciśnieniomierzy, glukometrów, inteligentnych wag, smartwatchy i opasek monitorujących aktywność, a także pomiary uzupełniane ręcznie przez pacjenta. Na IKP lub w aplikacji mojeIKP pacjent będzie miał wgląd w najważniejsze trendy.

System ma uszczelnić opiekę nad pacjentami chorymi przewlekle pomiędzy wizytami kontrolnymi. Zamiast sporadycznych pomiarów, lekarz zobaczy długookresowe trendy wyników, zyskując lepszy wgląd w rozwój choroby i stan zdrowia. Zdaniem Centrum e-Zdrowia, to przełoży się na trafniejsze decyzje kliniczne oraz skuteczniejsze prowadzenie pacjentów z chorobami przewlekłymi.

Na początek DOM obejmie osoby z cukrzycą, chorobami kardiologicznymi oraz o podwyższonym ryzyku rozwoju chorób przewlekłych. Do systemu będą mieli dostęp lekarze prowadzący pacjentów objętych ambulatoryjną opieką specjalistyczną oraz opieką koordynowaną realizowaną w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.

O tym, jak dokładnie działa DOM, pisaliśmy tutaj.

Ruszyły szkolenia dla personelu medycznego, powstał film instruktażowy

Akademia Centrum e-Zdrowia rozpoczęła cykl szkoleń przygotowujących lekarzy do korzystania z nowego rozwiązania. Podczas 1-godzinnych spotkań eksperci Centrum e-Zdrowia prezentują funkcjonalność systemu oraz praktyczne scenariusze jego wykorzystania.

Szkolenie obejmuje trzy moduły:

• kwalifikację pacjenta do programu DOM w aplikacji Gabinet.gov.pl,
• perspektywę pacjenta i sposób korzystania z Internetowego Konta Pacjenta oraz aplikacji mojeIKP,
• przesyłanie i analizę danych zdrowotnych.

Webinary dla lekarzy POZ odbędą się 15 oraz 29 lipca, natomiast dla przedstawicieli AOS-ów – 16 i 30 lipca. Rejestracja odbywa się za pośrednictwem formularza Akademii CeZ. Udział w szkoleniu jest bezpłatny. Centrum e-Zdrowia udostępniło też film instruktażowy pokazujący obsługę DOM.

Kliknij tutaj, aby zapisać się na szkolenie z obsługi DOM

Ryzyko rozwoju choroby Alzheimera można wykryć na wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów. Wystarczy rutynowe badanie oczu.

Siatkówka oka mówi więcej o niezdrowych nawykach niż pacjent

Naukowcy z Uniwersytetu Florydy opracowali model sztucznej inteligencji, który na podstawie obrazu dna oka potrafi wykryć czynniki ryzyka związane z rozwojem choroby Alzheimera. Zdaniem badaczy metoda może pomóc w badaniach przesiewowych, identyfikując osoby wymagające profilaktyki i uważnej obserwacji pod kątem ryzyka choroby Alzheimera.

Model AI analizuje rutynowo wykonywane zdjęcia siatkówki i identyfikuje zmiany wywołane m.in. podwyższonym ciśnieniem tętniczym, paleniem papierosów, spożywaniem alkoholu, bezsennością oraz innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. To potencjalnie tani, nieinwazyjny i bardziej wiarygodny sposób oceny ryzyka niż informacje zbierane wyłącznie podczas wywiadu z pacjentem.

Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, w 2024 r. chorobę Alzheimera i choroby pokrewne zdiagnozowano u 382,6 tys. osób. Rzeczywista liczba chorych jest znacznie wyższa. Szacuje się, że z demencją żyje już około 600 tys. Polaków, z czego blisko 400 tys. cierpi na chorobę Alzheimera. Wielu pacjentów pozostaje niezdiagnozowanych, ponieważ pierwsze objawy rozwijają się powoli i często są mylone z naturalnymi oznakami starzenia.

Alzheimer rozwija się przez dekady, wcześne wykrycie pozwala spowolnić rozwój choroby

– Wiemy, że choroba Alzheimera rozwija się przez dziesiątki lat, ale większość narzędzi diagnostycznych koncentruje się na zmianach w późnym stadium, kiedy na skuteczną interwencję jest już za późno – mówi kierująca badaniem, dr Ruogu Fang z Uniwersytetu Florydy.

Wykorzystanie nowych biomarkerów, takich jak obraz siatkówki, pozwala na identyfikację osób z grupy ryzyka i skierowanie ich na pogłębioną diagnostykę, a następnie wdrożenie działań profilaktycznych, zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian w mózgu.

Obecnie nie ma skutecznego sposobu, który mógłby zapobiec chorobie Alzheimera. Ale coraz więcej badań wskazuje, że wczesne ograniczanie czynników ryzyka – takich jak nadciśnienie, palenie, otyłość czy brak aktywności fizycznej – może opóźnić wystąpienie objawów lub zmniejszyć ryzyko rozwoju demencji. Szacuje się, że choroba Alzheimera zaczyna się rozwijać nawet 15–20 lat przed pojawieniem się pierwszych objawów.

Badania u okulisty jest tańsze i łatwiej dostępne niż rezonans

W badaniu wykorzystano zdjęcia siatkówki ponad 40 tys. pacjentów pochodzących z brytyjskiej bazy danych. Wykorzystując algorytmy uczenia maszynowego, naukowcy zidentyfikowali obszary oka – przede wszystkim naczynia tętnicze oraz nerw wzrokowy – które korelują z najważniejszymi czynnikami ryzyka rozwoju choroby Alzheimera.

Model AI z dużą trafnością przewidywał zarówno cechy biologiczne, takie jak płeć czy ciśnienie tętnicze, jak i elementy stylu życia, w tym palenie papierosów, spożywanie alkoholu oraz problemy ze snem. Autorzy zwracają uwagę, że w dokumentacji medycznej brakuje informacji dotyczących stylu życia lub opierają się one na deklaracjach pacjentów. Mogą one być niewiarygodne, bo wiele osób nie przyznaje się do palenia papierosów albo spożywania alkoholu.

Zdjęcia siatkówki należą do najczęściej wykonywanych badań okulistycznych. Regularnie przechodzą je osoby z cukrzycą, jaskrą czy zaćmą, a coraz częściej wykonuje się je również podczas rutynowych badań wzroku. Ta metoda wykrywania wczesnych czynników ryzyka choroby Alzheimera jest znacznie tańsza i łatwiej dostępna niż obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego czy inne specjalistyczne badania neurologiczne.

We wcześniejszych badaniach naukowcy z Uniwersytetu Florydy wykazali, że na podstawie analizy zdjęć siatkówki można wykryć już rozwiniętą chorobę Alzheimera. Wyniki badań opublikowano 16 czerwca w czasopiśmie Journal of Alzheimer’s Disease.

Czytaj także: 67,2 proc. Polaków nie chce diagnozy od algorytmu

„W każdej organizacji istnieje ten sam schemat. Istnieje silna grupa pionierów, którzy są bardzo chętni do wprowadzania innowacji; cicha większość, która jest bardziej tradycyjna; oraz niewielka grupa, która konsekwentnie sprzeciwia się zmianom i jest bardzo głośna. Skupmy się na tych pierwszych” – twierdzi Anna van Poucke, założycielka i dyrektor generalna Global Health Transformers. Rozmawiamy o tym, jak z powodzeniem przeprowadzić cyfrową transformację na poziomie systemu zdrowia oraz świadczeniodawców.

• Cyfrowa transformacja ochrony zdrowia wymaga zaangażowania lekarzy, ale i odpowiednich modeli finansowania i silnego przywództwa.
• AI pozwoli stworzyć bardziej spersonalizowaną, profilaktyczną i skuteczniejszą medycynę, pod warunkiem ograniczania nierówności cyfrowych.
• Liderzy transformacji powinni koncentrować się na przekonaniu „cichej większości” do zmian, zamiast poświęcać energię nielicznej grupie przeciwników.
• Cyfryzacja wymaga zaangażowania interdyscyplinarnych zespołów łączących kompetencje medyczne, technologiczne, finansowe i organizacyjne.
• Dużą rolę odgrywają duże centra medyczne, które, wdrażając nowe technologie, przecierają nowe szlaki na zasadzie „przykład idzie z góry”.

Doradzała Pani liderom opieki zdrowotnej na całym świecie. Które kraje są liderami cyfrowej transformacji opieki zdrowotnej?

Dla mnie to Izrael. Jeśli spojrzeć na to, co zrobili podczas pandemii COVID-19 w zakresie kampanii szczepień i zarządzania wizytami, na to, co robią pod względem opieki zdalnej, wymiany danych między podstawową opieką zdrowotną a szpitalami oraz na to, jak zarządzają danymi i je gromadzą, Izrael zdecydowanie przoduje.

Tuż za nim plasują się kraje skandynawskie, zwłaszcza Szwecja i Finlandia. W Stanach Zjednoczonych niektóre systemy opieki zdrowotnej bardzo dobrze radzą sobie z transformacją cyfrową, podczas gdy inne gorzej. Jednak tam wiele technologii AI i cyfrowych wykorzystuje się do wyjaśniania roszczeń pacjentów w zakresie usług medycznych, co w znacznie mniejszym stopniu dotyczy samego świadczenia opieki zdrowotnej, a w znacznie większym – administracji.

Tempo przyspieszają też kraje Dalekiego Wschodu, takie jak Tajwan, Chiny i Korea.

Co dokładnie robią lepiej niż inni?

Z mojego punktu widzenia kluczowymi elementami są głębokie zaangażowanie pracowników służby zdrowia, solidna infrastruktura danych, narzędzia cyfrowe zintegrowane ze świadczeniem opieki, odpowiednie modele refundacji oraz rozwiązania opracowane przez sam sektor opieki zdrowotnej.

Jednym z najważniejszych czynników sukcesu jest to, że transformacja cyfrowa jest głęboko zakorzeniona w samym procesie medycznym, dlatego pracownicy służby zdrowia muszą być od początku mocno zaangażowani.

Weźmy za przykład fiński program Health Village, który obejmuje ponad 400 grup chorób. To publiczny serwis internetowy stworzony przez ekspertów z dziedziny opieki społecznej i zdrowotnej, który zapewnia wszystkim dostęp do usług z zakresu opieki społecznej i zdrowotnej. Każda taka „wioska” została opracowana wspólnie z lekarzami, pielęgniarkami, przedstawicielami pacjentów i specjalistami ds. danych. Kluczowe znaczenie ma obecność klinicystów w zespole programistów – jeśli lekarz nie zna systemu, nie zaakceptuje go. Każdy program cyfrowy musi od początku sprawiać wrażenie rozwiązania opracowanego przez samą branżę medyczną i dla niej. Do tego rozwiązania cyfrowe muszą być tworzone jako integralna część świadczenia opieki. Jest to niezbędne do ich upowszechnienia. Kolejna kwestia to dostępność danych.

Jedną z najtrudniejszych jest kwestia refundacji, ponieważ transformacja cyfrowa wymaga zupełnie innego finansowania opieki zdrowotnej niż obecnie.

Myślę, że najpierw musimy rozróżnić CapEx (nakłady inwestycyjne) od OpEx (nakłady operacyjne). W jaki sposób zainwestujesz w transformację cyfrową i skąd będą pochodzić środki? A kiedy już zainwestujesz, w jaki sposób zrefundujesz faktycznie świadczoną opiekę?

Skuteczna opieka cyfrowa często oznacza, że poczekalnie w przychodniach pustoszeją – mniejsza liczba pacjentów oznacza mniejszą refundację. Nic dziwnego, że placówki medyczne nie są zainteresowane cyfrowymi modelami opieki.

Spoglądając na kraje, w których transformacja cyfrowa przebiega pomyślnie, sukces jest zazwyczaj efektem inicjatywy ze strony ubezpieczycieli zdrowotnych lub władz regionalnych – takich jak te w krajach skandynawskich, które mogą alokować inwestycje i zdecydować, ile przeznaczyć na kolejne łóżka szpitalne, a ile na transformację cyfrową.

Kołami napędowymi cyfryzacji są uniwersyteckie ośrodki medyczne. Często dysponują one sporymi budżetami na badania i mają możliwość tworzenia konsorcjów z partnerami komercyjnymi. Daje im to możliwość pozyskania kapitału inwestycyjnego.

Wiemy z kolei, że transformacja cyfrowa w służbie zdrowia nie przebiega pomyślnie w rozdrobnionym systemie, w którym ubezpieczyciele często nie chcą inwestować, a same szpitale nie dysponują odpowiednimi środkami finansowymi. W rezultacie powstaje wiele małych inicjatyw tu i ówdzie, ale żadna z nich nie osiąga prawdziwej skali. Kończy się na pilotażach. Potrzebujemy więc woli na szczeblu centralnym, władz regionalnych oraz ubezpieczycieli gotowych do podejmowania strategicznych decyzji inwestycyjnych.

Na przykład, jeśli cyfrowa opieka nad pacjentami z POChP pozwala uniknąć hospitalizacji połowy pacjentów, oddział nie może dalej funkcjonować przy tym samym budżecie – jeśli wcześniej dysponował 200 mln euro, teraz może być zmuszony do działania przy 150 mln euro. W ten sposób tworzy się przestrzeń finansową na dalsze inwestycje. Ale jeśli system nie jest w ten sposób dostosowany, niezwykle trudno jest sprawić, by transformacja cyfrowa przyniosła efekty i była pożądana. W podanym przykładzie, pulmonolog z oddziału stwierdził: „To świetne rozwiązanie, ale musimy zakończyć program pilotażowy, ponieważ tracimy pieniądze.” Dopóki dostawcy usług są wynagradzani na zasadzie opłat za usługę, nie mają motywacji do zmiany sposobu świadczenia opieki.

Jednak zmiany w strukturze finansowania to ogromna transformacja dla dostawców usług medycznych, szpitali i lekarzy. Dlatego są tak trudne do przeprowadzenia.

Czy to oznacza, że aby osiągnąć prawdziwą transformację cyfrową, musimy przejść od modelu opłat za usługę (fee-for-service) do modelu opłat za wyniki leczenia?

Zdecydowanie – potrzebne są modele oparte na wynagrodzeniu za wynik albo modele kapitacyjne w połączeniu z zachętami dotyczącymi jakości lub wyników. Zawsze powtarzam: jeśli chcesz zmienić sposób świadczenia opieki zdrowotnej, ale nadal płacić za usługę, to nawet nie zaczynaj tej zmiany, bo nie zadziała.

Często skupiamy się głównie na technologii i jej możliwościach. Ale prawdziwym wyzwaniem jest coś innego: jak zaangażować osoby, które będą z niej korzystać? Jak pomóc im włączyć narzędzia cyfrowe do procesów świadczenia usługi? I jak refundować opiekę w sposób, który wspiera tę transformację? Potrzebna jest silna koordynacja między płatnikami a dostawcami oparta na wspólnych zachętach i wspólnych korzyściach.

Dużo mówi się o AI. Czy naprawi ona system zdrowia tonący w problemach, a przynajmniej zatrzyma szybko rosnące budżety na zdrowie, które nie przekładają się na lepszą jakość?

To bardzo trudne pytanie. Weźmy prosty przykład. Produkcja Forda Model T po wprowadzeniu linii produkcyjnej zajmowała około 1,5 godziny. Aby z linii zjechało jedno BMW, potrzeba obecnie około 40 godzin. Brzmi to jak paradoks: zautomatyzowaliśmy produkcję, wprowadziliśmy robotykę i sztuczną inteligencję, a mimo to czas produkcji wydłużył się. Jest jeden haczyk – nikt dzisiaj nie chciałby jeździć Modelem T po ruchliwej autostradzie w czasie wakacji. Samochód nie miał poduszek powietrznych, pasów bezpieczeństwa, nawigacji, klimatyzacji, zaawansowanych układów hamulcowych.

Pokazuje to, że wraz ze wzrostem możliwości technologicznych dramatycznie rosną również oczekiwania konsumentów. Nie inaczej jest w przypadku opieki zdrowotnej. Dwadzieścia lat temu, otrzymując diagnozę raka, otrzymywało się często wyrok śmierci. Dziś dostępne są spersonalizowane leczenie, nowoczesne terapie, nowe leki. Medycyna była prostsza i tańsza 30 lat temu, ale o wiele mniej skuteczna.

Nie sądzę, aby AI obniżyła koszty opieki zdrowotnej. O wiele ważniejsze jest, czy pozwoli zbudować spersonalizowaną, profilaktyczną i wysokiej jakości opiekę i czy pomoże ludziom żyć dłużej w dobrym zdrowiu. Moim zdaniem tak, ale pod jednym warunkiem. Dla mnie i dla ciebie transformacja przebiega dość naturalnie. Już teraz korzystamy z ChatGPT i narzędzi cyfrowych, aby samodzielnie zarządzać różnymi aspektami naszego zdrowia. Jeśli muszę czekać miesiąc na wizytę u lekarza, często w międzyczasie mogę już poszukać ćwiczeń lub porad.

Jednak mój 90-letni sąsiad, u którego zaczyna się rozwijać demencja, nigdy nie będzie w stanie korzystać z tych systemów w ten sam sposób. To samo dotyczy osób o bardzo słabych umiejętnościach cyfrowych. Jeśli nie podejdziemy do transformacji AI z rozsądkiem, ryzykujemy stworzenie systemu opieki zdrowotnej, który przynosi korzyści głównie osobom posiadającym umiejętności cyfrowe, jednocześnie pogłębiając nierówności w zakresie zdrowia.

Wystarczy przypomnieć sobie, co działo się podczas pandemii COVID-19, kiedy zamknięto szkoły i weszła tele-nauka. Dzieci, których rodzice mieli wyższe wykształcenie oraz lepiej zarabiali, radziły sobie całkiem dobrze. Miały laptopy, swoje pokoje, internet oraz rodziców, którzy też mogli pracować z domu.

Jednak rodziny z pięciorgiem dzieci, z jednym laptopem i jednym pokojem, a do tego ze słabym internetem lub jego brakiem, zostały w tyle. Nie mogły liczyć na pomoc rodziców, którzy wykonywali fizyczne prace i którzy nie mogli sobie pozwolić na wzięcie urlopu i pomaganie dzieciom w nauce. AI w służbie zdrowia może stworzyć dokładnie ten sam schemat, jeśli nie będziemy ostrożni.

Przejdźmy teraz na poziom świadczeniodawców. Co decyduje o tym, że jedna przychodnia jest supernowoczesna, a pracownicy chętnie korzystają z komputerów, a inna nie może wdrożyć nawet podstawowych systemów IT? Opór pracowników? Styl zarządzania?

I jedno i drugie. Napisałam swoją pracę doktorską na temat radykalnych innowacji w firmach świadczących usługi oparte na wiedzy. Nie tyle interesowała mnie sama innowacja, ile sposób, w jaki organizacje dostosowują się do zmian i je wdrażają. Zawsze obserwuje się ten sam schemat – istnieje silna grupa pionierów, którzy są bardzo chętni do wprowadzania innowacji; cicha większość, która jest bardziej tradycyjna, nie jest przeciwna innowacjom, ale też nie jest zbyt otwarta na ich przyjęcie; i niewielka grupa, która konsekwentnie sprzeciwia się zmianom i jest bardzo głośna.

Pracownicy służby zdrowia są zazwyczaj stosunkowo konserwatywni, bo praktykują określony sposób opieki od lat. Dlaczego teraz mieliby zmieniać coś, co sami wypracowali i co działa?

Dlatego tak ważna jest edukacja. Lekarze i pielęgniarki potrzebują kontaktu z innowacjami. Wbrew pozorom lekarze są często otwarci na innowacje ze względu na swoje wykształcenie naukowe i dociekliwy sposób myślenia.

Ale można też wymienić wiele błędów na szczeblu zarządzania. Często obserwuję, że sztuczna inteligencja i cyfryzacja są traktowane głównie jako zadanie dyrektora ds. informatyki lub dyrektora ds. cyfryzacji. Jednak transformacja cyfrowa powinna być również priorytetem dla dyrektora ds. zasobów ludzkich, dyrektora generalnego, dyrektora finansowego i dyrektora operacyjnego – nie chodzi tu tylko o wdrożenie nowej technologii; jest to transformacja całego procesu pracy, a organizacje muszą przeprowadzić przez nią swoich pracowników.

I oczywiście zawsze znajdą się osoby, które będą się opierać: jeśli pójdziesz w prawo, powiedzą, że powinieneś pójść w lewo; jeśli pójdziesz w lewo, powiedzą, że powinieneś był pójść w prawo. Cokolwiek zrobisz, zawsze znajdzie się ktoś, kto zawsze będzie przeciwko. Ta niewielka grupa zawsze pozostanie sceptyczna i – szczerze mówiąc – nie należy poświęcać jej zbyt wiele uwagi. W pewnym momencie muszą zdać sobie sprawę, że jeśli nie pójdą za organizacją, zostaną na marginesie.

Największy nacisk należy położyć na pionierów, zapewniając im silną pozycję w organizacji i wykorzystując ich entuzjazm do przekonania cichej większości. Trzeba pamiętać, że akceptacja nowych rozwiązań zależy od konkretnej technologii. Na przykład, lekarze są bardzo optymistycznie nastawieni do narzędzi do automatycznego tworzenia elektronicznej dokumentacji medycznej, ponieważ dostrzegają natychmiastowe korzyści.

Jakie cechy powinien mieć lider cyfrowej transformacji?

Przede wszystkim nie powinien to być tylko maniak technologii, który wie wszystko na temat narzędzi cyfrowych, podczas gdy reszta organizacji nie rozumie, o co chodzi. Dla mnie przywództwo polega na zbudowaniu odpowiedniego zespołu.

Dyrektor finansowy musi rozumieć, w jaki sposób i dlaczego warto inwestować w e-zdrowie. Dyrektor ds. zasobów ludzkich – wiedzieć, w jaki sposób ludzie dostosują się do zmian, jak ich motywować do korzystania z innowacji. Dyrektor operacyjny musi przemyśleć procesy i przepływy pracy itd. Rolą dyrektora generalnego jest połączenie wszystkich tych elementów. Skuteczni dyrektorzy zazwyczaj nie są specjalistami w jednej konkretnej dziedzinie. Ich siłą jest umiejętność łączenia wszystkich tych perspektyw i kierowania organizacją jako całością.

Tradycyjnie wielu dyrektorów szpitali i przychodni pochodzi ze środowisk medycznych. I nadal uważam, że jest to ważne, ponieważ pomaga to zdobyć wiarygodność i akceptację w organizacjach opieki zdrowotnej. Jednak obecnie potrzebują znacznie szerszej perspektywy. Muszą rozumieć technologię, zmiany organizacyjne i transformację cyfrową.

Zdania na temat AI są podzielone. Co zrobić, aby skupić się na jej pozytywnych stronach w medycynie?

Jeśli spojrzeć na duże uniwersyteckie centra medyczne, takie jak Charité, Erasmus MC czy Karolinska Institutet, to sztuczna inteligencja już jest dominującym tematem. I tak powinno być, ponieważ potencjał transformacji jest ogromny. Ale w małym szpitalu powiatowym, rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. Tam priorytety są inne. Dlatego uważam, że potrzebujemy liderów w tej branży, którzy wdrażają i testują systemy AI wsparte odpowiednią polityką i finansowaniem. Przypomina to nieco początki ery elektryczności. Na początku mieli do niej dostęp nieliczni, a potem infrastruktura została rozbudowana i każdy mógł się podłączyć. Ci, którzy tego nie chcieli zrobić ze względu na uprzedzenia, zostali w innej epoce.

Czytaj także: Czy polskie systemy IT dla medycyny dorównują tym z USA?

Polska wchodzi w najtrudniejszy etap cyfrowej transformacji ochrony zdrowia – dopasowania systemu ochrony zdrowia do wdrożonych usług e-zdrowia. Mamy świetne systemy; teraz trzeba wycisnąć z nich wartość dla pacjentów – podsumowali eksperci podczas konferencji Centrum e-Zdrowia „Perspektywy e-Zdrowia 2026”.

• Podczas konferencji Centrum e-Zdrowia „Perspektywy e-Zdrowia 2026” najciekawszym punktem programu była debata „Ewolucja czy rewolucja. Co realnie zmieni e-zdrowie w ochronie zdrowia?”.
• Polska zakończyła etap cyfryzacji dokumentacji medycznej i wchodzi w fazę przebudowy całego modelu opieki zdrowotnej – twierdzi Łukasz Sosnowski, Dyrektor Departamentu e-Zdrowia w MZ
• Przed nami integracja systemów, zarządzanie zmianą oraz przygotowanie personelu i pacjentów do nowych rozwiązań.
• Centralna e-rejestracja, rozwój IKP oraz lepsze wykorzystanie danych mają skrócić kolejki, usprawnić koordynację leczenia i poprawić profilaktykę.
• Sztuczna inteligencja odciąży lekarzy od obowiązków administracyjnych, pomoże w diagnostyce i zwiększy efektywność pracy
• Sukces cyfrowej transformacji będzie mierzony realnymi korzyściami dla pacjentów i personelu medycznego.

Po latach uruchamiania e-usług, zaczynają się one łączyć w jeden ekosystem

Zdaniem Łukasza Sosnowskiego, dyrektora Departamentu e-Zdrowia w Ministerstwie Zdrowia, obecny etap digitalizacji różni się zasadniczo od wcześniejszych lat. W przeszłości tworzono pojedyncze narzędzia – e-receptę, e-skierowanie czy Internetowe Konto Pacjenta. Teraz nadszedł czas na ich integrację i budowanie spójnego ekosystemu usług.

– Jesteśmy w połowie drogi. Raporty pokazują, że Polska należy dziś do europejskich liderów cyfryzacji ochrony zdrowia. Zbudowaliśmy wiele elementów systemu, a teraz zaczynamy je łączyć. Dopiero dzięki temu powstaje prawdziwy system e-zdrowia. Ten proces właściwie nigdy się nie zakończy, bo technologia rozwija się zbyt szybko, aby można było powiedzieć: „zbudowaliśmy wszystko”. Natomiast najbliższe lata będą okresem, w którym pacjenci realnie odczują skutki tej transformacji – podkreślał.

Jednym z najważniejszych projektów jest Centralna e-Rejestracja. Jak przekonywał przedstawiciel MZ, jej efekty zaczną być widoczne już w przyszłym roku, gdy kolejne specjalności zostaną objęte wspólnym systemem rejestracji.

– To projekt, który rozpoczął się przede mną i zakończy się długo po mnie. Ale właśnie dzięki niemu zaczniemy odczuwać prawdziwą zmianę organizacji ochrony zdrowia. 4 miliardy złotych inwestycji z KPO oraz dziesiątki nowych usług już w drugiej połowie roku i w przyszłym roku zmienią sposób funkcjonowania całego systemu – mówił.

Podobnie sytuację ocenił Konrad Madejczyk, dyrektor Departamentu Współpracy w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta. Jego zdaniem zakończył się etap cyfryzowania dokumentów, natomiast rozpoczyna się znacznie trudniejszy proces zarządzania całym przebiegiem leczenia.

– Pierwsza dekada cyfryzacji polegała przede wszystkim na elektronicznych receptach, skierowaniach i dokumentacji. Dzisiaj pojawiają się narzędzia, które zaczynają zmieniać sam proces leczenia i sposób dostępu pacjenta do świadczeń. Kończymy cyfryzować dokumenty, a zaczynamy cyfryzować decyzje. Jeżeli uda się dokończyć te projekty, będziemy mogli mówić o zupełnie nowym modelu opieki nad pacjentem.

Zdaniem Madejczuka, nawet najlepszy e-system nie będzie sukcesem, jeśli część pacjentów pozostanie poza nim.

– Nie możemy zgubić pacjentów po drodze. System rozwija się bardzo szybko, ale nadal ogromna grupa osób – szczególnie seniorów – ma problem nawet z korzystaniem z e-recept czy Internetowego Konta Pacjenta. Dlatego obok inwestycji technologicznych potrzebujemy równie dużych inwestycji w edukację i wsparcie osób wykluczonych cyfrowo. Ciągłość leczenia, bezpieczeństwo i koordynacja powinny pozostać najważniejszymi celami całej transformacji.

Technologia już jest. Największe wyzwanie to zarządzanie zmianą

W drugiej części debaty rozmowa zeszła z poziomu strategii państwa na codzienność szpitali i przychodni. I nagle entuzjazm dla nowych rozwiązań zaczął się rozbijać o realia ochrony zdrowia.

Dr hab. Monika Raulinajtys-Grzybek, kierownik Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH i Think Tanku #SGH dla ochrony zdrowia, przypomniała, że sektor zdrowia jest jednym z najbardziej złożonych organizmów w gospodarce.

– System ochrony zdrowia jest z definicji systemem bardzo złożonym. Zmiana legislacyjna jest dopiero początkiem drogi. Zanim zobaczymy ją w codziennej pracy lekarzy czy menedżerów, musi przejść przez tysiące organizacji, setki tysięcy pracowników i miliony pacjentów. Dlatego samo stworzenie dobrego rozwiązania technologicznego nie wystarczy. Potrzebna jest ogromna praca związana z jego adaptacją i utrwaleniem.

Jak podkreślała, cyfryzacja – wcześniej kojarzona z nowoczesnymi gadżetami – staje się elementem codziennych procesów zarządzania. System zdrowia dojrzał i nauczył się, jak rozsądnie wdrażać nowe technologie.

– Kilka lat temu technologia była często traktowana jak rozwiązanie wszystkich problemów. Dzisiaj wiemy, że nie chodzi o samo wdrożenie systemu, ale o umiejętność wykorzystania go w praktyce. Nie tylko pacjenci są wykluczeni cyfrowo. Patrząc na średni wiek personelu medycznego, widzimy, że także lekarze potrzebują wsparcia organizacyjnego i edukacyjnego.

Zdaniem dr n. med. Michała Gontkiewicza, członka prezydium OIL i przewodniczącego zespołu ds. e-zdrowia przy NIL, środowisko medyczne dysponuje już odpowiednimi narzędziami, jednak bardzo często nie są one odpowiednio integrowane z codzienną pracą.

– Technologicznie jesteśmy gotowi. Organizacyjnie już niekoniecznie. Różnice pomiędzy dużymi szpitalami klinicznymi, powiatami czy małymi poradniami są ogromne. Sam zakup technologii nie wystarczy. Brakuje ludzi odpowiedzialnych za koordynację zmian oraz przebudowę procesów pracy. Bez tego najlepsze rozwiązania pozostaną tylko formalnie wdrożone.

Jednym z najczęściej używanych, ale jednocześnie najmniej zrealizowanych haseł w ochronie zdrowia pozostaje interoperacyjność.

– Mówimy o interoperacyjności od wielu lat. Tymczasem w praktyce nadal mamy problem z połączeniem urządzeń diagnostycznych czy różnych systemów informatycznych. Jeżeli nie przeprojektujemy całego procesu pracy, tylko dołożymy kolejne okienka do już istniejących systemów, personel będzie miał więcej obowiązków zamiast mniej.

Pacjent musi poczuć różnicę: mniej kolejek, więcej informacji i lepszą koordynację leczenia

Prawdziwym miernikiem sukcesu cyfrowej transformacji będzie doświadczenie pacjenta. Jeżeli nowe rozwiązania nie skrócą czasu oczekiwania na świadczenia, nie uproszczą kontaktu z systemem i nie poprawią jakości leczenia, nawet najbardziej zaawansowane technologie pozostaną jedynie kosztownymi projektami informatycznymi.

Łukasz Sosnowski zwracał uwagę, że nowy model e-zdrowia opiera się na pozyskiwaniu informacji o stanie zdrowia pacjenta pomiędzy kolejnymi wizytami oraz na wykorzystywaniu tych informacji do prowadzenia bardziej spersonalizowanej opieki.

– Do tej pory system wiedział głównie, jaką receptę wystawiono pacjentowi, jakie skierowanie otrzymał i jakie rozpoznanie wpisano podczas wizyty. Natomiast praktycznie nie wiedzieliśmy, co działo się z pacjentem między wizytami. Domowa Opieka Medyczna czy kolejna usługa rozwijana w ramach KPO ma to zmienić. Chodzi o to, żeby lekarz miał pełniejszy obraz sytuacji chorego, a państwo mogło prowadzić skuteczniejsze działania profilaktyczne.

Równie istotnym elementem będzie wykorzystanie aplikacji mojeIKP jako narzędzia aktywnej komunikacji z pacjentami.

– Dzisiaj z aplikacji mojeIKP korzysta już około 5 milionów osób. Coraz częściej służy do przypominania o profilaktyce oraz bezpośredniego zapisania się na badania przesiewowe. Chcemy być z pacjentem nie tylko wtedy, gdy zachoruje, ale również wcześniej – wtedy, gdy można jeszcze zapobiec chorobie.

Zdaniem prof. dr hab. n. med. Jolanta Walusiak-Skorupa, dyrektor Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, pacjent najszybciej odczuje te rozwiązania, które uproszczą codzienny kontakt z systemem ochrony zdrowia i jednocześnie zwiększą jego świadomość zdrowotną.

– Pacjent przede wszystkim zauważy to, co będzie się działo na jego Internetowym Koncie Pacjenta. Łatwiejsze zapisywanie się na wizyty, przypomnienia o badaniach profilaktycznych, dostęp do zaleceń czy wyników badań – to są rzeczy, które będą najbardziej odczuwalne. Jeżeli zaczniemy regularnie przypominać pacjentom o profilaktyce, pomiarach ciśnienia czy dostępnych programach badań, realnie wpłynie to na dbanie o zdrowie społeczeństwa.

Profesor zwróciła jednak uwagę, że nawet młodsze pokolenia nie zawsze potrafią sprawnie korzystać z narzędzi cyfrowych.

– Często zakładamy, że problem wykluczenia cyfrowego dotyczy wyłącznie seniorów. Pytając młodych pacjentów o korzystanie z Internetowego Konta Pacjenta czy programu „Moje Zdrowie”, okazuje się, że wielu z nich również nie wie, jak one działają. Dlatego edukacja pozostaje jednym z największych wyzwań.

Dr Michał Gątkiewicz zwrócił uwagę na problem, z którym lekarze spotykają się każdego dnia – wielokrotne rezerwowanie tych samych świadczeń przez jednego pacjenta oraz blokowanie terminów.

– Mam 93-letniego wujka, który zapisuje się jednocześnie do kilku specjalistów, bo uważa, że „może gdzieś będzie szybciej”. Takich pacjentów są setki tysięcy. Efekt jest taki, że te same terminy są blokowane w kilku miejscach jednocześnie. Jeżeli Centralna e-Rejestracja pozwoli uporządkować ten proces, skrócimy kolejki i poprawimy dostępność świadczeń bez konieczności zwiększania liczby lekarzy.

AI i nowe narzędzia mają ograniczyć biurokrację

Obok pacjentów, beneficjentami cyfrowej transformacji mają być pracownicy medyczni. Lekarze oczekują rozwiązań, które rzeczywiście ograniczą liczbę dokumentów i pozwolą poświęcić więcej czasu pacjentowi.

– Pacjent bardzo często wie, że leczy się u kardiologa czy psychiatry, ale nie potrafi wymienić nazw swoich chorób ani przyjmowanych leków – twierdzi prof. Jolanta Walusiak-Skorupa. Lekarz potrzebuje kompletu informacji. Możliwość szybkiego przejrzenia wcześniejszych wyników badań, porównania parametrów laboratoryjnych z wielu lat oraz wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji będzie ogromnym ułatwieniem codziennej pracy.

Zdaniem Magdaleny Janus-Hibner, Zastępcy Dyrektora ds. Projektów, Rozwoju i Organizacji Onkologii w Wojewódzkim Wielospecjalistycznym Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi, największą zmianę w onkologii przyniosą elektroniczne narzędzia wspierające pracę wielodyscyplinarnych zespołów.

– e-Konsylium będzie prawdziwym przełomem. Lekarze będą mogli jednocześnie analizować wyniki badań obrazowych, historię leczenia, choroby współistniejące i wszystkie informacje potrzebne do podjęcia decyzji terapeutycznej. Dzisiaj wiele takich procesów organizujemy własnymi metodami. Nowy system znacząco poprawi jakość współpracy między ośrodkami.

Jej zdaniem Karta e-DILO, e-Konsylium oraz rozwiązania dostępne poprzez IKP będą elementami budującymi jakość całego systemu ochrony zdrowia, stając się fundamentem nowego modelu organizacji opieki onkologicznej.

Według dr Gątkiewicza, największe znaczenie będą miały rozwiązania działające niemal niewidocznie dla użytkownika.

– Lekarze skorzystają przede wszystkim na tym, co będzie przezroczyste. Potrzebujemy narzędzi, które zmniejszą obciążenie dokumentacją. Dyktowanie dokumentacji, automatyczne tworzenie opisów wizyt czy wykorzystanie sztucznej inteligencji w diagnostyce obrazowej mogą realnie oddać lekarzowi czas dla pacjenta. To właśnie tutaj widzę największy potencjał cyfryzacji.

Szczególnie duże oczekiwania wiąże on z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w diagnostyce.

– Badania obrazowe rosną w ogromnym tempie, a liczba specjalistów nie nadąża za tym wzrostem. Jeżeli AI będzie potrafiła szybko wykrywać przypadki wymagające pilnej interwencji, na przykład podejrzenie udaru, pomoże nie tylko lekarzom, ale przede wszystkim pacjentom. To rozwiązania, które mogą jednocześnie poprawiać jakość leczenia i ograniczać koszty całego systemu.

Pieniądze na cyfryzację wyrzucane są często w błoto, bo nie mierzymy efektów

W debacie pojawiły się też pytania o efektywność wydawania publicznych pieniędzy na e-zdrowie, wdrażanie innowacji oraz zdolność całego systemu do uczenia się na własnych błędach.

Rafał Dunal, prezes Polskiej Izby Informatyki Medycznej, zwracał uwagę, że innowacyjność ma wartość wtedy, gdy przekłada się na lepszą opiekę nad pacjentem i sprawniejsze funkcjonowanie placówek medycznych.

– Jeżeli mówimy o równowadze pomiędzy innowacyjnością, wartością dla pacjenta i efektywnością kosztową, to odpowiedź jest właściwie jedna. Innowacja ma sens tylko wtedy, gdy przynosi realną korzyść pacjentowi i potrafimy zmierzyć jej efektywność. Sam fakt, że rozwiązanie jest nowoczesne, nie oznacza jeszcze, że jest potrzebne.

Rynek nowych technologii dla zdrowia w Polsce od lat rządzi jeden paradoks: o ile stosunkowo łatwo znaleźć finansowanie na prace badawczo-rozwojowe, o tyle znacznie trudniej doprowadzić do rzeczywistego wdrożenia nowych rozwiązań.

– Startupy przychodzą do szpitali z ciekawymi rozwiązaniami, ale często słyszą: „za darmo możemy przetestować, ale nie mamy pieniędzy na wdrożenie – Dunal apelował o większą odwagę w prowadzeniu pilotaży i otwarte mówienie o projektach, które nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.

– Każda innowacja powinna przejść etap pilotażu. Jeżeli się sprawdzi – wdrażajmy ją szerzej. Jeżeli nie, miejmy odwagę powiedzieć, że się nie udało i wyciągnąć wnioski. Za mało rozmawiamy o porażkach, a przecież są naturalnym elementem rozwoju. Równie ważne jest pozostawienie sobie możliwości wycofania się z rozwiązania, które nie spełnia oczekiwań.

Dr hab. Monika Raulinajtys-Grzybek przypomniała, że dyskusja o cyfryzacji musi być mocno osadzona w realiach finansowania systemu zdrowia

– Budżet systemu ochrony zdrowia nie jest z gumy. Potrzeby rosną znacznie szybciej niż dostępne środki. Dlatego każda inwestycja cyfrowa musi odpowiadać na bardzo proste pytanie: czy dzięki niej pacjent otrzyma lepszą opiekę, a system będzie działał efektywniej. Nie możemy wdrażać technologii tylko dlatego, że są modne. Jej zdaniem w najbliższych latach menedżerowie ochrony zdrowia będą coraz częściej oceniani po umiejętności wykorzystania danych do poprawy jakości leczenia i organizacji pracy.

Z kolei Konrad Madejczyk przypominał, że z perspektywy pacjenta cała dyskusja o interoperacyjności, platformach i sztucznej inteligencji ma znaczenie tylko wtedy, gdy prowadzi do prostszej obsługi i krótszego oczekiwania na świadczenia.

– Pacjenta interesuje, czy rozwiązanie jest proste. Największym kosztem po jego stronie jest czas poświęcony na zrozumienie systemu. Jeżeli rozwiązania będą skomplikowane, nie zostaną zaakceptowane.

Sztuczna inteligencja ma pomagać lekarzowi

Często pojawiającym się wątkiem w dyskusji była sztuczna inteligencja. Jej wartość będzie zależeć od tego, czy pozwoli ograniczyć biurokrację, szybciej diagnozować pacjentów i lepiej wykorzystać ogromne ilości danych gromadzonych przez system ochrony zdrowia.

Łukasz Sosnowski zwracał uwagę, że fundamentem rozwoju sztucznej inteligencji jest budowana infrastruktura danych. Dopiero połączenie informacji z różnych źródeł pozwoli tworzyć narzędzia wspierające decyzje kliniczne oraz działania profilaktyczne.

– Dzisiaj dokładamy kolejne elementy układanki, które pozwolą gromadzić informacje o pacjencie i wykorzystywać je we właściwy sposób. Najpierw lekarz otrzyma pełniejszy obraz chorego, a kolejnym krokiem będzie możliwość wykorzystania tych danych do działań profilaktycznych oraz bardziej spersonalizowanej opieki.

Według dr Michał Gontkiewicza, są dwa obszary, w których sztuczna inteligencja może przynieść największe korzyści. Pierwszy to diagnostyka. Liczba badań obrazowych rośnie lawinowo, a radiologów mamy około 4,6 tysiąca. Bez nowych narzędzi po prostu nie poradzimy sobie z rosnącą liczbą badań. AI może szybciej wychwytywać przypadki wymagające pilnej interwencji, na przykład podejrzenie udaru, dzięki czemu pacjent szybciej trafi na właściwą ścieżkę leczenia. Drugim obszarem jest dokumentacja medyczna, która od lat pozostaje jednym z największych obciążeń dla personelu.

– Źle wdrożona technologia potrafi wydłużyć pracę lekarza. Dobrze wdrożona oddaje mu czas dla pacjenta. Dyktowanie dokumentacji, automatyczne przygotowywanie opisów wizyt czy tworzenie podsumowań konsultacji sprawiają, że lekarz może skupić się na rozmowie z chorym zamiast na wypełnianiu kolejnych formularzy. Sam widzę w swojej praktyce, jak wiele uwagi mogę poświęcić pacjentowi dzięki takim rozwiązaniom.

Przedstawiciel NIL przypomniał, że wdrażanie AI wymaga również odpowiednich procedur i transparentności.

– Nie możemy zapominać, że pacjent powinien wiedzieć, kiedy podczas wizyty korzystamy z narzędzi sztucznej inteligencji, nawet jeśli służą one wyłącznie do przygotowania dokumentacji. Potrzebne są także jasne zasady stosowania AI i zaufanie pacjentów.

Czytaj także: „Poradnik Nabywcy AI”. Jak nie przejechać się na wdrożeniu AI?

Sztuczna inteligencja przyspiesza odkrywanie leków, wspiera lekarzy w diagnostyce i poprawia dostęp do opieki zdrowotnej. Ale rozwija się tak szybko, że państwa nie nadążają z jej regulacją i bezpiecznym wdrażaniem – wynika z raportu przygotowanego przez niezależny panel naukowców powołany przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ).

• Sztuczna inteligencja może znacząco poprawić dostęp do opieki medycznej. Jej wartość zależy od odpowiedniej infrastruktury i organizacji systemu.
• Rozwój AI postępuje szybciej niż możliwości jej niezależnej oceny i regulacji. Eksperci ONZ apelują o stworzenie globalnych standardów bezpieczeństwa oraz niezależnych mechanizmów oceny modeli AI.
• Najbardziej zaawansowane modele AI są rozwijane przez niewielką liczbę firm i państw, co grozi pogłębianiem nierówności technologicznych oraz uzależnieniem wielu krajów od zagranicznych dostawców.
• Nowa generacja autonomicznych agentów AI może zrewolucjonizować badania naukowe i pracę specjalistów, ale jednocześnie zwiększa ryzyko cyberataków, dezinformacji oraz utraty kontroli nad działaniem systemów.
• Największym wyzwaniem jest wzmacnianie kompetencji i budowanie zaufania do AI, co pozwoli bezpiecznie wykorzystać potencjał tej technologii dla społeczeństwa i ochrony zdrowia.

Medycyna szeroko korzysta z AI, ale na razie w chaotyczny sposób

Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów zastosowania AI w ochronie zdrowia jest AlphaFold – system, który przewidział struktury ponad 200 milionów białek. Z rozwiązania korzysta ponad 3 miliony naukowców na całym świecie pracujących nad rozwojem nowych leków, szczepionek oraz nad badaniami nad antybiotykoopornością.

Raport wspomina też rosnącą rolę AI w diagnostyce obrazowej. Algorytmy pomagają radiologom wcześniej wykrywać raka piersi, a w krajach rozwijających się wspierają pracowników podstawowej opieki zdrowotnej, oferując dostęp do wiedzy naukowej w językach lokalnych. Przykładem są Indie, gdzie system AI wykorzystuje się do badań przesiewowych w kierunku retinopatii cukrzycowej. Analiza danych ponad 600 tys. pacjentów pozwala szybko identyfikować osoby zagrożone utratą wzroku.

Jednym z najbardziej obiecujących kierunków rozwoju są narzędzia wspierające personel medyczny. AI może przygotowywać dokumentację medyczną, pomagać w triażu pacjentów, wspierać analizę literatury naukowej czy rekomendować dalsze postępowanie kliniczne. Wszystko po to, aby lekarze i pielęgniarki mogli poświęcić więcej czasu bezpośredniej opiece nad pacjentem.

Autorzy podkreślają, że człowiek powinien pozostać odpowiedzialny za decyzje wymagające oceny klinicznej, empatii, rozumienia kontekstu oraz odpowiedzialności etycznej. AI ma wspierać lekarzy i nie może ich zastępować.

Nikt już nie nadąża za rozwojem AI, nawet naukowcy. W czym problem?

Możliwości modeli rosną szybciej niż zdolność naukowców i regulatorów do ich oceny. Dotychczasowe testy szybko stają się niewystarczające, a większość wiedzy o bezpieczeństwie najbardziej zaawansowanych modeli pozostaje w rękach firm, które je tworzą.

Eksperci porównują tę sytuację do przemysłu farmaceutycznego. Nowe leki przechodzą niezależne badania kliniczne prowadzone przez zewnętrzne instytucje. Tymczasem w przypadku AI nie istnieje powszechnie uznany system niezależnej oceny bezpieczeństwa najbardziej zaawansowanych modeli. W ochronie zdrowia, gdzie błędne odpowiedzi AI mogą bezpośrednio wpływać na decyzje kliniczne, to szczególnie ważne.

Dużo uwagi poświęcono tzw. agentom AI, czyli autonomicznym systemom, które potrafią samodzielnie wykonywać zadania, korzystać z różnych aplikacji, planować działania i współpracować z innymi systemami. W badaniach naukowych agentic AI znacząco przyspiesza analizę literatury oraz prowadzenie eksperymentów. W tzw. autonomicznych laboratoriach AI zwiększa tempo odkrywania nowych materiałów nawet ponad dziesięciokrotnie.

Podobne rozwiązania w przyszłości mogą znacząco przyspieszyć również badania biomedyczne oraz rozwój nowych terapii.

AI ma swoje ciemne strony: potrafi inteligentnie oszukiwać i może być wykorzystana przeciwko ludziom

Autorzy ostrzegają przed wykorzystaniem AI do cyberataków, kampanii dezinformacyjnych oraz manipulacji społeczeństwem. AI nadal „halucynuje”, czyli generuje przekonująco brzmiące, lecz nieprawdziwe informacje. Dlatego systemy nie powinny być wykorzystywane samodzielnie w sytuacjach wymagających wysokiej precyzji diagnostycznej bez odpowiedniej weryfikacji przez człowieka.

Nowym zagrożeniem jest tzw. sycophantic AI (AI schlebiająca użytkownikowi) – modele, które zamiast korygować błędne przekonania użytkowników, je wzmacniają, aby zwiększyć satysfakcję z rozmowy. W skrajnych przypadkach takie zachowanie może prowadzić nawet do zaburzeń zdrowia psychicznego.

Nawet najbardziej zaawansowane modele AI potrafią świadomie ukrywać swoje rzeczywiste możliwości lub zachowywać się inaczej podczas testów niż po wdrożeniu. W badaniach laboratoryjnych odnotowano przypadki, gdy systemy omijały ograniczenia bezpieczeństwa, wprowadzały użytkowników w błąd lub próbowały uniknąć wyłączenia.

Modele AI wymagają ciągłego monitorowania po wdrożeniu. Ich działanie powinno być oceniane w rzeczywistych warunkach, z wykorzystaniem danych o incydentach i doświadczeń użytkowników. Wynika to z tendencji do dryfowania, czyli pogarszającej się wydajności po wdrożeniu w stosunku do wyników osiąganych w testach na wysokiej jakości danych.

Future AI Gap. Na AI skorzystają ci, którzy będą wiedzieć, jak ją wykorzystać

Sztuczna inteligencja osiągnęła taki poziom rozwoju, że jest gotowa do zastosowań w przemyśle, medycynie, administracji, biznesie i życiu prywatnym. Aby się tak stało, państwa i organizacje muszą zbudować odpowiednią infrastrukturę, wyszkolić pracowników w zakresie bezpiecznego korzystania z technologii, przygotować regulacje.

Sztuczna inteligencja przynosi największe korzyści tam, gdzie zostaje włączona w dobrze zaprojektowane procesy kliniczne i organizacyjne. AI jest technologią analogiczną do elektryczności i komputerów. Od tego, jak zostanie wykorzystana, zależą korzyści w postaci zwiększonej produktywności lub efektywności procesów. Organizacje muszą przebudować swoje procesy i nauczyć się wykorzystywać AI.

Problemem jest to, że wiele krajów nie posiada dziś ani odpowiednich kompetencji, ani zasobów obliczeniowych pozwalających samodzielnie oceniać najbardziej zaawansowane systemy AI. W efekcie mogą stać się jedynie odbiorcami technologii rozwijanej przez największe światowe koncerny.

Dlatego ONZ apeluje o rozwój niezależnych instytucji oceniających bezpieczeństwo AI, inwestycje w kompetencje oraz większą międzynarodową współpracę.

„Raport Niezależnego Międzynarodowego Panelu Naukowego ds. Sztucznej Inteligencji: Oparta na dowodach ocena szans, zagrożeń i skutków sztucznej inteligencji” ma stanowić naukową podstawę dla przyszłych decyzji dotyczących rozwoju i zarządzania sztuczną inteligencją na świecie. W jego opracowaniu uczestniczyło 40 ekspertów z różnych kontynentów, w tym prof. Yoshua Bengio oraz prof. Piotr Sankowski z Polski.

Czytaj także: Z tego AI korzysta 750 tys. lekarzy. Ale nie w Europie

Przeanalizowaliśmy trendy sprzedaży 20 leków w ciągu ostatnich dwóch dekad. Co popyt na leki na receptę mówi o zdrowiu Polaków? Dlaczego sprzedaż ziół i homeopatii mocno spada, a kolagenu i magnezu rośnie? Jakie ostatnie mody napędzają sprzedaż niektórych środków dostępnych bez recepty? Jak pandemia COVID-19 wpłynęła na sprzedaż środków nasennych? Dlaczego popyt na marihuanę medyczną wzrósł aż 80-krotnie w zaledwie 6 lat?

We wnętrzu m.in:

• Dokładne dane dla 20 leków na receptę, OTC i suplementów
• Ilość i wartość sprzedaży, ceny oraz asortyment
• Wykresy trendów oraz szczegółowe opisy

POBIERZ BEZPŁATNIE WYDANIE SPECJALNE OSOZ STATYSTYKI (214 stron, PDF)

We wnętrzu:

• Zioła
• Leki przeciwzakrzepowe
• Konopie medyczne
• Środki na zatoki
• Kolagen
• Leki na RZS
• Leki na zgagę
• Paracetamol
• Homeopatia
• Leki na nadciśnienie
• Środki z ashwagandhą
• Leki w menopauzie
• Leki na odchudzanie
• Leki psychotropowe i odurzające
• Leki przeciwnowotworowe
• Na alergie
• Na opryszczkę
• Magnez
• Kosmetyki dla dzieci
• Środki nasenne