26 listopada br. podczas Jesiennej Konferencji Programowej Polskiej Federacji Szpitali zaprezentowany zostanie Poradnik Nabywcy AI – zbiór zaleceń, które mają pomóc podmiotom leczniczym świadomie wybierać, oceniać i wdrażać rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji.

O tym, co zawierała wersja Poradnika udostępniona do konsultacji publicznych, pisaliśmy tutaj.

Poradnik powstał z myślą o dyrektorach szpitali i placówek POZ, liderach klinicznych, menedżerach transformacji cyfrowej oraz specjalistach ds. zamówień publicznych – czyli osobach, które decydują o zakupie i wdrażaniu technologii AI w ochronie zdrowia.

Decyzję o zakupie warto zacząć od określenia, jaki konkretny problem placówka chce rozwiązać. Nie każde wyzwanie wymaga AI, nie każdy produkt wykorzystujący tę technologię jest wyrobem medycznym i nie każde rozwiązanie z oznakowaniem CE sprawdzi się w danej placówce. Poradnik prowadzi czytelnika przez 10 kluczowych obszarów oceny rozwiązania. Każdy z obszarów został rozwinięty o praktyczne wyjaśnienia, rekomendacje oraz pytania, które nabywca może bezpośrednio wykorzystać w rozmowie z dostawcą i podczas przygotowywania procesu zakupowego.

Twórcami Poradnika są Koalicja AI i Innowacji w Zdrowiu, wZdrowiu oraz Polska Federacja Szpitali, a patronem medialnym m.in. czasopismo OSOZ.

Czytaj także: Udar, radioterapia, kardiologia. Tak polskie szpitale stosują AI

Google zaprezentował nowe inteligentne okulary stworzone razem z Samsungiem. Pozwolą sprawdzić wartości odżywcze produktów, przetłumaczą rozmowę w aptece, zinterpretują wyniki badań i podpowiedzą, ile kalorii ma ciastko. Dla pacjentów z wadami wzroku i chorobami metabolicznymi to ogromna pomoc.

Wyglądają jak zwykłe okulary korekcyjne i przeciwsłoneczne, ale we wnętrzu kryją mikrofony, głośniki, 12-megapikselową kamerę i – co najważniejsze – zostały zintegrowane z multimodalnym asystentem sztucznej inteligencji Google Gemini. Użytkownicy porozumiewają się z chatbotem głosowo, a odpowiedzi słyszą dzięki wbudowanym w oprawkach głośnikom.

Nowe okulary trafią do sprzedaży w grudniu 2026 roku (na wybranych rynkach) w cenie od 395 dolarów. W 2027 roku zapowiadana jest wersja z wbudowanym w soczewki wyświetlaczem.

Okulary umożliwiają tzw. multimodalną analizę otoczenia w czasie rzeczywistym. Dzięki połączeniu kamery z modelem Gemini Live okulary „rozumieją” obraz, na który patrzy użytkownik. Jeśli spojrzymy na posiłek, otrzymamy informacje o wartościach odżywczych oraz liczbie kalorii. Dla osób z chorobami metabolicznymi i cukrzycą to ogromna pomoc, bo nie muszą już za każdym razem robić zdjęć smartfonem i pytać np. ChatGPT o informacje. Ale to także wsparcie w zdrowym odżywianiu się czy trzymaniu się określonej diety.

Ciekawą opcją jest tłumaczenie symultaniczne w czasie rzeczywistym, choć podobna opcja jest już dostępna m.in. w słuchawkach Apple. Będąc na wakacjach w aptece albo u lekarza, łatwiej będzie zrozumieć informacje w języku obcym. Teoretycznie okulary mogłyby pomóc lekarzom i ratownikom medycznym w rozmowie z pacjentami posługującymi się każdym językiem, ale na razie taka opcja nie wchodzi w rachubę ze względu na kwestie bezpieczeństwa danych medycznych i prywatności.

Czy pacjent może nosić takie inteligentne okulary podczas wizyty u lekarza? Teoretycznie tak, bo zgodnie z polskim prawem (art. 267 § 3 Kodeksu karnego oraz art. 9 Ustawy o prawach pacjenta) pacjent ma prawo nagrywać rozmowę, w której sam uczestniczy, w celu utrwalenia zaleceń medycznych. Ale nie można rejestrować całego pobytu w placówce, np. rozmowy na rejestracji i nagrywać innych pacjentów itd. Do tego placówka może w swoim regulaminie zakazać stosowania takich urządzeń. Do tego trzeba wziąć pod uwagę, że stosowanie takich urządzeń potajemnie może znacznie zaszkodzić relacji pacjenta z lekarzem.

W przypadku osób z wadami wzroku oraz słuchu okulary pomogą odczytać i zrozumieć napisane drobnym drukiem ulotki leków, a także pewniej poruszać się w otoczeniu. Okulary opiszą dokładnie to, co znajduje się przed oczami, i powtórzą wypowiedziane przez rozmówcę słowa. Dla osób we wczesnym stadium demencji inteligentne okulary mogą stanowić duże wsparcie, ułatwiając odnajdanie przedmiotów codziennego użytku i poruszanie się po domu.

Jak zapewnia Google, nowe okulary zostały pomyślane tak, aby zapewnić pełną ochronę gromadzonych danych. Zdjęcia i nagrania przesyłane do Gemini nie są zapisywane w historii użytkownika ani wykorzystywane do trenowania modeli AI, a rejestrowanie obrazu sygnalizuje wyraźna dioda LED. Oprogramowanie automatycznie zamazuje twarze osób postronnych podczas nagrywania wideo. Właśnie z powodu kontrowersji związanych z prywatnością, wprowadzone na rynek w 2012 roku Google Glasses okazały się porażką i szybko zostały wycofane z rynku.

Czytaj także: Longevity i wyniki badań. iPhone z nowymi funkcjami dla zdrowia

Ministerstwo Zdrowia, NFZ i Centrum e-Zdrowia przygotowały przewodnik dla placówek zdrowia tłumaczący, jak wdrożyć Centralną e-Rejestrację (CeR). Podsumowaliśmy najważniejsze etapy wdrożenia CeR.

Do końca 2027 r. CeR obejmie wszystkie świadczenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Od 1 stycznia 2027 r., do już objętych CeR usług (pierwsza wizyta u kardiologa, mammografia oraz test HPV HR), do CeR muszą podłączyć się placówki mające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ na udzielanie świadczeń z przynajmniej jednego z poniższych zakresów::

• choroby naczyń
• choroby zakaźne
• endokrynologia
• hepatologia
• immunologia
• nefrologia
• neonatologia
• choroby płuc
• leczenie gruźlicy

I tutaj nie będzie taryfy ulgowej – NFZ nie zrefunduje tych świadczeń, jeśli placówka nie będzie ich umawiała przez CeR.

Zawczasu skontaktuj się z serwisem dostawcy oprogramowania gabinetowego, uporządkuj terminarz

Koniec roku to zawsze napięty czas w ochronie zdrowia, dlatego już teraz każda placówka objęta CeR powinna skontaktować się z dostawcą oprogramowania i uzgodnić zakres oraz termin integracji. Najwięcej czasu zwykle zajmuje uporządkowanie harmonogramów i organizacja pracy – sama integracja techniczna przebiega w miarę szybko, jeśli dostawca IT zintegrował system z CeR.

Na początek należy zarejestrować tzw. miejsca udzielania świadczeń (MUŚ), z którymi powiązane są harmonogramy, terminy i informacje prezentowane pacjentom. Dane MUŚ muszą być kompletne i zgodne z wpisami w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL). Należy sprawdzić m.in. adresy, dane geolokalizacyjne, identyfikatory oraz kody resortowe. Kluczowe są trzy identyfikatory wykorzystywane w rozliczeniach z NFZ: kod oddziału wojewódzkiego NFZ, kod świadczeniodawcy (IDSWD) oraz kod technicznego miejsca udzielania świadczeń. Brakujące lub nieprawidłowe dane mogą uniemożliwić poprawne rozliczenie świadczenia, a w konsekwencji doprowadzić do wstrzymania płatności.

Bardzo ważna jest weryfikacja numeru telefonu komórkowego i e-maila pacjenta, na które będą wysyłane potwierdzenia rezerwacji oraz przypomnienia o wizycie.

Kolejnym zadaniem jest przypisanie pracowników medycznych do odpowiednich MUŚ. Dopiero wtedy można prawidłowo powiązać pracowników z harmonogramami i udostępniać pacjentom informacje o dostępnych terminach.

Najwięcej czasu pochłania przygotowanie terminarza wizyt. Harmonogram musi uwzględniać realizowane procedury, ich kody ICD-9 oraz czas potrzebny na wykonanie poszczególnych świadczeń. Trzeba również odpowiednio podzielić terminy na przeznaczone dla pacjentów pierwszorazowych i kontynuujących leczenie. W przypadku pierwszej grupy należy uwzględnić m.in. kategorie „pilny” i „stabilny” oraz dodatkowe uprawnienia pacjentów.

Placówka musi przekazać do CeR wszystkie wcześniej umówione wizyty przypadające w przyszłości. Tak zwane „zasilenie inicjalne” pozwala zachować istniejące terminy i umożliwia pacjentom otrzymywanie przypomnień o wizytach. Można je przeprowadzić za pomocą zintegrowanego systemu gabinetowego lub plików CSV. Przed importem eksperci Centrum e-Zdrowia zalecają sprawdzenie kompletności danych pacjentów, skierowań i informacji kontaktowych, a także przeprowadzenie technicznej weryfikacji plików.

Przeprowadź szkolenia personelu oraz przygotuj nowe procedury

Zaleca się, aby placówka wyznaczyła jedną osobę odpowiedzialną za wdrożenie CeR. Jej zadaniem będzie koordynowanie przygotowań, kontakt z dostawcą oprogramowania, przekazywanie informacji zespołowi oraz monitorowanie pojawiających się problemów. Akademia Centrum e-Zdrowia cały czas prowadzi bezpłatne webinary.

Po uruchomieniu CeR, szybko narastają pytania ze strony pacjentów. Pacjentom najłatwiej umówić się na wizytę przez IKP i mojeIKP, gdzie można wyszukać termin w konkretnej placówce albo mieście, o określonej porze dnia itd. Ale z IKP korzysta obecnie 21 mln osób, a z mojeIKP – 6 mln.

Pacjent nadal może zadzwonić do przychodni lub przyjść osobiście, a pracownik rejestracji zapisze go w centralnym systemie. W przypadku pierwszorazowej wizyty należy poprosić o kod dostępu do e-skierowania, wyszukać termin i zarejestrować wizytę. Jeżeli pacjent kontynuuje leczenie, termin kolejnej wizyty wyznacza placówka, a następnie przekazuje go do CeR. Pacjent nie rezerwuje samodzielnie takich terminów przez IKP.

Jeśli pacjent nie znajdzie terminu w ciągu najbliższych 40 dni, może zapisać się do „Poczekalni”. System automatycznie poszuka terminu odpowiadającego jego preferencjom i przydzieli go, jak tylko taki pojawi się w systemie. Pracownik rejestracji musi wyjaśnić pacjentowi, że prognozowany termin jest orientacyjny i może się zmieniać.

Przed uruchomieniem systemu trzeba też skonfigurować odbieranie notyfikacji, czyli automatycznych informacji o zmianach w harmonogramach. Dzięki nim placówka dowiaduje się m.in. o zapisach i odwołaniach dokonanych przez pacjentów w IKP lub przez inne placówki. W przypadku własnego systemu gabinetowego konieczne jest prawidłowe skonfigurowanie adresu endpointu.

Jeśli placówka sprawdzi dane MUŚ, harmonogramy, wcześniejsze rezerwacje, notyfikacje i przygotuje personel, można przejść do aktywacji CeR. Aktywacja MUŚ jest jednorazowa i nie można jej cofnąć. Oznacza również potwierdzenie, że harmonogramy przekazane do CeR odzwierciedlają aktualny stan organizacji pracy placówki.

Uważaj na prawidłową synchronizację systemu i codziennie koryguj błędy

Centralna e-Rejestracja to system wymiany informacji o wolnych terminach, zapisach pacjentów, anulacjach wizyt oraz statusach wizyt. Dlatego po wdrożeniu CeR, ważna jest poprawna synchronizacja danych pomiędzy systemem gabinetowym a CeR. Każda wizyta, której termin już minął, powinna otrzymać odpowiedni status końcowy: „zrealizowana” albo „niezrealizowana”. Nie należy pozostawiać wizyt ze statusem „zapisana”, nawet jeśli pacjent nie pojawił się na konsultacji i wcześniej jej nie odwołał.

Statusy wizyt są powiązane z rozliczeniem z NFZ. Fundusz porównuje informacje z raportu SWIAD z danymi przekazanymi do CeR. Rozliczone zostaną wyłącznie świadczenia, które pozytywnie przejdą weryfikację – od momentu integracji placówki z CeR, NFZ płaci tylko za świadczenia prawidłowo zarejestrowane w centralnym systemie. Każda wizyta musi zostać przekazana do CeR przed udzieleniem świadczenia lub najpóźniej w dniu jego realizacji przed godziną rozpoczęcia. W przypadku dobrze skonfigurowanego systemu ta synchronizacja odbywa się automatycznie, w tle.

Ale mogą pojawić się błędy. Dlatego eksperci Centrum e-Zdrowia rekomendują codzienną kontrolę komunikatów zwrotnych i odradzają czekanie z wyjaśnianiem do momentu rozliczenia. Jeżeli problem dotyczy zapisu wizyty, w pierwszej kolejności należy skontaktować się z dostawcą systemu gabinetowego. Jeśli przyczyna leży po stronie CeR, zgłoszenie do Centrum e-Zdrowia należy przesłać niezwłocznie, nie później niż w ciągu 2 dni roboczych.

Każda placówka powinna przygotować procedurę awaryjną. Jeśli system CeR jest niedostępny, można wstępnie umówić pacjenta, zastrzegając, że termin zostanie potwierdzony po usunięciu awarii. Po przywróceniu komunikacji należy jak najszybciej zsynchronizować dane i sprawdzić, czy wybrany termin jest nadal wolny.

Kliknij tutaj, aby pobrać przewodnik po Centralnej e-Rejestracji dla podmiotów leczniczych.

W 2014 roku Elon Musk zapowiedział, że „zbuduje latający samochód, tak dla zabawy”. Po 12 latach spełnił obietnicę. Od założenia SpaceX do pierwszego wystrzelenia rakiety na orbitę minęło 6 lat. Teraz Musk zapowiada roboty chirurgiczne do 2030 roku i prawie bezpłatną opiekę medyczną dzięki AI. Czy dotrzyma słowa?

• Elon Musk zapowiada, że do 2030 r. roboty Optimus będą lepiej operować niż chirurdzy. Do 2030 roku ma powstać ok. 1 mln robotów. Cena: ok. 20–30 tys. USD
• Dzięki połączeniu AI – a dokładnie jego modelu Grok – z robotami, opieka medyczna będzie bezpłatna albo bardzo tania.
• To jednak na razie tylko puste zapowiedzi. Eksperci są zdania, że autonomiczne operacje robotyczne to kwestia dekad, a nie lat.
• Najbardziej zaawansowany jest Neuralink. Interfejsy mózg–komputer pomagają osobom sparaliżowanym komunikować się i sterować urządzeniami.
• Podczas Forum Ekonomicznego w Davos, Musk zapowiedział, że po 2030 roku humanoidalne roboty zaopiekują się seniorami przebywającymi w domu, a nawet dziećmi.

Humanoidalny chirurg nigdy nie popełni błędu

– Wyobraźmy sobie świat, w którym każdy ma dostęp do najlepszych chirurgów. Dosłownie każdy. Optimus będzie cechował się precyzją przewyższającą ludzkie możliwości i będzie w stanie wykonywać zabiegi medyczne, bardzo skomplikowane procedury, właściwie każdy zabieg. Być może nawet takie, które są zbyt trudne, by mogli je przeprowadzić ludzie. A wszystko to będzie dostępne dla każdego – powiedział Musk w listopadzie 2025 roku.

W styczniu 2026 r. w podcaście Moonshots przedsiębiorca i właściciel Tesli dodał, że roboty Tesla Optimus prześcigną pod względem umiejętności chirurgów-ludzi za ok. 4 lata. W kolejnych latach robotycznych chirurgów będzie szybko przybywać i ostatecznie będzie ich więcej niż wszystkich chirurgów na świecie – czyli ponad 1 mln.

Musk argumentuje, że aby zdobyć doświadczenie, lekarz potrzebuje kilkunastu lat. Do tego człowiek męczy się i popełnia błędy. Z kolei roboty mogą wykonywać w nieskończoność precyzyjne ruchy. Doświadczeniami z zabiegów będą się dzieliły między sobą, kolektywnie doskonaląc swoje zdolności.

Szanse, że uda się to za 4 lata, są bliskie zeru. Wprawdzie Tesla zakłada zdolność produkcyjną na poziomie ok. 10 mln robotów rocznie, ale wszystkie modele – w tym najnowszy Optimus 4 – są projektowane tak, aby pracować na liniach produkcyjnych w fabrykach. Dopiero w kolejnym etapie ewolucji pojawią się roboty do zastosowań domowych, a następnie w sektorze usługowym.

Musk nic nie wie o pracy chirurga i wydaje mu się, że każda operacja składa się z ciągu powtarzalnych czynności. Tymczasem każdy zabieg jest unikalny, narządy poruszają się wewnątrz ciała, występuje krwawienie; każdy organizm może reagować inaczej, a chirurg pracuje w warunkach niepewności i musi szybko podejmować decyzje.

Grok chce być lekarzem

Skoro nie Optimus-chirurg, to może Grok-lekarz? W styczniu 2026 r. Musk zachęcał użytkowników X do przesyłania zdjęć RTG i MRT, aby rozwijać zdolności modelu AI Grok.

20 sierpnia 2026 r. Musk napisał na X, że Optimus i Grok pewnego dnia zapewnią „niesamowitą opiekę medyczną wszystkim ludziom na Ziemi”. Grok analizowałby objawy, historię pacjenta i dane fizjologiczne, a robot przeprowadzałby procedury. Taki duet AI i robotyki pozwoliłby pozbyć się największego problemu w ochronie zdrowia – deficytu lekarzy, który powoduje ograniczoną dostępność usług medycznych i wysokie ceny procedur. Musk zapowiada, że jego Optimus będzie kosztował ok. 20–30 tys. USD. Jeśli wziąć pod uwagę, że według danych AOTMiT za luty 2026 r. średnie wynagrodzenie specjalisty na etacie wynosi ok. 24 tys. zł brutto miesięcznie, robota można byłoby kupić za równowartość pięciomiesięcznego wynagrodzenia lekarza w Polsce.

Czy Grok może diagnozować? Na razie nie. Należąca do Muska spółka xAI nie rozwija obecnie żadnych dedykowanych modeli dla medycyny. O wiele dalej są jego konkurenci. AMIE od Google czy zaprezentowany ostatnio MAI-DxO od Microsoft nauczyły się już podejmować decyzje kliniczne w sposób, w jaki robi to lekarz.

Bardziej konkretne osiągnięcia w medycynie ma Neuralink rozwijająca interfejsy mózg–komputer. Bezprzewodowe, miniaturowe implanty wszczepiane pod czaszkę mają umożliwić osobom sparaliżowanym komunikowanie się za pomocą sygnałów mózgowych. Musk zapowiedział, że jeszcze w 2026 r. firma rozpocznie produkcję implantów na masową skalę. Będą one wszczepiane autonomicznie przez specjalnie do tego zaprojektowany system robotyczny.

Jak podał Reuters, do jesieni 2025 r. implanty otrzymało około 12 osób z ciężkim paraliżem. Pierwszy z nich wykorzystywał urządzenie m.in. do grania, przeglądania internetu i sterowania kursorem. Jednak w 2026 roku nie zaprezentowano żadnych nowych, przełomowych osiągnięć.

Roboty opiekunowie dla każdego seniora

Podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w 2026 r. Musk podzielił się kolejną wizją zastosowania humanoidalnych robotów – opieka nad osobami starszymi. Robot miałby pomagać w codziennych czynnościach i dbać o bezpieczeństwo seniora podczas pobytu w domu. Na takiego opiekuna będzie stać każdego, bo ceny robotów będą szybko spadać. W 2024 roku Musk zapowiedział, że do 2040 roku na świecie będzie więcej humanoidów niż ludzi, a we wrześniu 2026 r. – podczas spotkania ministrów państw G20 odpowiedzialnych za rozwój, innowacje, naukę i technologie – sprecyzował, że w ciągu 10 lat liczba robotów na świecie przekroczy 1 mld.

Te wizje idą jeszcze dalej – roboty miałyby również zajmować się dziećmi i zwierzętami. W Davos Musk powiedział ponadto, że „starzenie się jest problemem, który prawdopodobnie rozwiąże nauka”. Spekulował, że skoro różne komórki organizmu starzeją się w skoordynowany sposób, musi istnieć biologiczny mechanizm regulujący ten proces. Kiedy go poznamy, nic nie będzie stało na przeszkodzie wydłużaniu życia, a być może nawet odwracaniu niektórych oznak starzenia. Musk zaskakuje wizjami, ale i tym, że niektóre z nich konsekwentnie realizuje. Jednak zbudowanie robota-chirurga będzie o wiele trudniejsze niż stworzenie latającego samochodu. W końcu i tak ten drugi powstał tylko z kaprysu i dla zabawy. Ze względów bezpieczeństwa i ograniczeń prawnych, poruszających się w powietrzu samochodów szybko nie zobaczymy na ulicach – albo raczej nad nimi.

Czytaj także: Anthropic i OpenAI obiecują, że AI pokona raka. A jakie są fakty?

Sztuczna inteligencja przeprowadza wywiad z pacjentem, stawia wstępną diagnozę i przygotowuje plan leczenia. Wszystkie informacje trafiają następnie do lekarza rodzinnego przed wizytą pacjenta – badanie opublikowane w „The Lancet” pokazuje, że taki model opieki się sprawdza.

• System AMIE od Google wstępnie zadaje pytania pacjentowi, a następnie sugeruje lekarzowi kilka możliwych diagnoz.
• Gdy AMIE proponował 3 możliwe diagnozy, w 75 proc. przypadków jedna z nich była prawidłowa. To sugeruje, że AI może pomóc we wstępnym triażu, ułatwiając lekarzowi postawienie diagnozy.
• 93 proc. planów postępowania opracowanych przez AI lekarze ocenili jako bezpieczne dla pacjenta.
• Ale AMIE zbyt często proponowała kosztowne lub trudne do realizacji plany leczenia.
• W 75 proc. przypadków lekarze uznali materiały przygotowane przez AI za pomocne w przygotowaniu do konsultacji.
• 65–70 proc. pacjentów pozytywnie oceniło AI pod kątem empatii. AI znacznie gorzej wypadła pod kątem poufności informacji.

Nowe podejście oparte na współpracy lekarza z AI przetestowali naukowcy z Beth Israel Deaconess Medical Center w Bostonie (USA). W tym celu wykorzystali AMIE (Articulate Medical Intelligence Explorer), konwersacyjny system diagnostyczny opracowany przez Google. Badaniem objęto 98 pacjentów, którzy czatowali z AMIE przed wizytą lekarską. Przebieg konwersacji nadzorował lekarz specjalista z pomocą wideopołączenia i opcji udostępniania ekranu.

Trafność diagnostyczna wzrosła do ponad 90 proc., ale plany leczenia były odrealnione

W 75 proc. przypadków rozpoznanie postawione przez lekarza (referencyjne) było jednym z trzech zasugerowanych wcześniej przez AI. Jeśli AI proponowała siedem potencjalnych diagnoz, odsetek ten wzrastał do 90 proc.

W grupie pacjentów, u których rozpoznanie referencyjne nie zostało potwierdzone badaniem diagnostycznym, trafność sięgnęła 96 proc., a u pacjentów z rozpoznaniem potwierdzonym badaniem – ok. 82 proc. W badaniu odnotowano tylko jeden przypadek halucynacji, gdy AI błędnie zinterpretowała daty operacji. Jedynie w pięciu przypadkach lekarze uzupełnili informacje przygotowane przez system.

93 proc. planów dalszego postępowania od AMIE oceniono jako bezpieczne. W przypadku lekarzy POZ odsetek był niemal taki sam (95 proc.). Ale było też kilka różnic. Wytyczne AMIE wypadły gorzej pod względem możliwości praktycznego zastosowania oraz kosztów. AI dobrze diagnozuje, ale często proponuje ścieżkę leczenia, która nie pasuje do realiów ochrony zdrowia, jest droga albo nieadekwatna do sytuacji chorego.

W 75 proc. przypadków lekarze uznali, że materiały przekazane przez AMIE są pomocne w przygotowaniu do konsultacji. Szczególnie wysoko oceniono m.in. uporządkowanie informacji, analizę wywiadu i sposób przedstawiania wytycznych medycznych.

AI jak dobry analityk danych, ale brakuje jej cech lekarza

65–70 proc. pacjentów oceniło empatyczność wywiadu AI bardzo pozytywnie lub pozytywnie.

Gorsze wyniki uzyskała kategoria „poufności informacji”. Tylko 15 proc. pacjentów wyraziło opinię pozytywną, a pozostali – negatywną lub neutralną. I tu widać kolejną barierę dla AI – lekarze cieszą się większym zaufaniem, a AI nie potrafi tego, co jest domeną człowieka: nawiązywania relacji, dawania poczucia bezpieczeństwa i wspólnego podejmowania decyzji.

Badanie miało kilka ograniczeń. Uczestnicy byli stosunkowo młodzi i obeznani z technologią, a analizowane przypadki dotyczyły pojedynczych problemów zdrowotnych z wyłączeniem kobiet w ciąży i osób z chorobami psychicznymi. Mimo to badanie pokazuje, że AI dobrze sprawdza się jako druga para oczu lekarza. Nie jest jednak w stanie zastąpić cech człowieka, które są nieodłączną częścią interakcji pacjenta z lekarzem.

W kolejnych badaniach naukowcy chcą sprawdzić, czy wykorzystanie AI rzeczywiście poprawia wyniki leczenia, zmniejsza nakład pracy lekarzy i obniża koszty.

Czytaj także: O co lekarze pytają AI? Wyniki z 271 mln chatów zaskakują

Chatboty oparte na sztucznej inteligencji reprezentują z góry zaprogramowany przez ich twórców światopogląd. Podczas każdego czatu przemycają swoje wartości i wpływają na to, jak widzimy świat. Czy ChatGPT, Claude & Co. po cichu indoktrynują miliardy ludzi na świecie? Tak – twierdzi Roberto Simanowski, kulturoznawca i autor książki „Maszyny językowe: filozofia sztucznej inteligencji” („Language Machines: A Philosophy of Artificial Intelligence”).

• Chatboty AI nie są neutralne, ponieważ odzwierciedlają system wartości i światopogląd firm lub ludzi, którzy je tworzą – mówi prof. Simanowski.
• Regularne rozmowy z AI mogą stopniowo zmieniać nasze przekonania i wpływać na sposób postrzegania świata. Na co dzień możemy tego nie zauważać, ale słowa mają moc kształtowania myśli.
• Dzięki wiedzy, cierpliwości i pozornej bezstronności chatboty potrafią skuteczniej niż ludzie przekonywać do określonych poglądów.
• AI nie zastąpi lekarza, psychologa ani przyjaciela, ponieważ nie odczuwa empatii i reprezentuje interesy firmy, która ją stworzyła.
• Największym zagrożeniem jest to, że ludzie zapominają, iż chatbot jest maszyną, a nie neutralnym i obiektywnym partnerem rozmowy.

Kilka wiodących chatbotów AI odpowiada na pytania i udziela porad milionom, miliardom ludzi reprezentujących różne narody, kultury, systemy wartości. Co w tym złego?

Garstka firm definiuje sposób działania technologii, która odpowiada na pytania globalnej społeczności dotyczące kwestii moralnych, polityki i życia prywatnego. To klasyczny przykład etnocentryzmu – czyli przekonania, że jakieś wartości czy przekonania są lepsze od innych – oraz narzucania innym własnych poglądów. Z prostego powodu – każdy chatbot AI z USA reprezentuje zachodni system wartości, ignorując perspektywy innych krajów i kultur.

Niektórzy słusznie postrzegają to jako kontynuację neokolonializmu w sferze wiedzy, tym razem za pośrednictwem technologii.

Czy istnieją jakieś uniwersalne wartości, które powinny reprezentować chatboty?

Jeśli istniałby jeden system wartości, który można uznać za uniwersalny, nie miałbym nic przeciwko temu, aby działał jeden chatbot reprezentujący ten system. Ale taki jeden system wartości nie istnieje. Paradoksalnie, rozwiązaniem nie jest stworzenie personalizowanego chatbota dla każdej osoby – tak, aby każdy mógł poruszać się w obrębie własnego systemu wartości.

Dlaczego?

Lokalnie dostosowana, a nawet spersonalizowana maszyna językowa, która nie konfrontuje nas z obcym systemem wartości, uwięzi nas w naszej własnej ideologicznej bańce. A to nie jest lepsze niż ideologiczna indoktrynacja.

Twórcy AI przyznają, że w ramach treningu modeli stosują różne techniki kształtowania światopoglądu moralnego chatbotów. Anthropic ma konstytucję AI, a OpenAI stworzył tzw. specyfikację modelu.

To tylko świadczy o tym, że te firmy częściowo zdają sobie sprawę z faktu, iż system wartości, w który wyposażają swoje chatboty, nie ma charakteru uniwersalnego. Nie zmienia to jednak faktu, że chatboty są dystrybuowane na całym świecie bez jakiejkolwiek kalibracji, z jednym światopoglądem.

Europejscy politycy często mówią, że potrzebujemy AI reprezentującej „europejskie wartości”. Czym właściwie są te europejskie wartości?

Nie jest to do końca oczywiste. Przykładowo, w kwestiach moralnych, takich jak aborcja, eutanazja albo małżeństwa osób tej samej płci, wewnątrz UE występują ogromne dysproporcje. Co kraj, to inne poglądy i regulacje. Zanim Europa będzie chciała stworzyć AI odzwierciedlającą wartości Starego Kontynentu, Europejczycy będą musieli dojść do porozumienia, jakie wartości ma ona reprezentować. Nie będzie to łatwe.

Lepiej ująć to inaczej: Europa potrzebuje sztucznej inteligencji niezależnej od Stanów Zjednoczonych. To prostsze wyzwanie.

Skoro trudno oczekiwać, że uda nam się osiągnąć konsensus w tak trudnych kwestiach etycznych i moralnych, to nie lepiej dać AI wolną rękę i pozwolić, aby rachunek prawdopodobieństwa zadecydował? W końcu dane szkoleniowe to przecież kalka tego, co dzieje się na świecie i jak myślą ludzie.

W mojej książce jest rozdział „Etyka matematyczna”, poświęcony właśnie tej kwestii. Skoro sztuczna inteligencja potrafi analizować istniejące dane lepiej niż człowiek i na tej podstawie symulować przyszłe scenariusze, naturalne jest, by to ona decydowała, co jest dla nas najlepsze. W ten sposób AI mogłaby zoptymalizować system społeczny ludzi, podejmować racjonalne decyzje bez emocji i z góry narzuconych poglądów.

Zresztą już teraz pojawiają się głosy, że tylko AI może znaleźć rozwiązanie globalnych problemów stojących przed ludzkością. Skoro ludzie nie mogą dojść do porozumienia, niech obiektywna i bezstronna maszyna zadecyduje.

Pana zdaniem chatboty przekonują nas do swoich poglądów. Ale tak samo jest przecież w przypadku książek, telewizji, a nawet influencerów w social mediach. Czym różni się od nich AI potrafiąca analizować i syntetyzować miliony punktów widzenia, a następnie konsolidować je w jedną opinię?

Problem polega na tym, że AI nie jest partnerem w rozmowie takim jak drugi człowiek, nawet jeśli czasami może się tak wydawać. To sztuczny partner komunikacyjny, maszyna komunikacyjna.

Co to oznacza?

Kiedy rozmawiam z modelem językowym, tak de facto rozmawiam za pośrednictwem modelu językowego z ogromną liczbą osób, których poglądy model ten przyswoił i przekazuje mi w formie matematycznego wyliczenia prawdopodobieństwa. W ten sposób chatbot staje się rzecznikiem wszystkich tych osób, których wypowiedzi zostały uwzględnione w danych szkoleniowych.

Ale ten rzecznik też może filtrować opinie osoby, którą reprezentuje, przykładowo uwypuklając jedne informacje i argumenty oraz wyciszając inne, które nie są zgodne z jej systemem wartości. I tu właśnie pojawia się pytanie – w jaki system wartości wyposażyć maszynę, aby odzwierciedlała rzeczywistość świata i wartości prawdziwych ludzi, z którymi spotykamy się w realnym świecie?

W swojej książce zwraca Pan uwagę, że problemem jest też to, że najczęściej korzystamy z tego samego chatbota, przywiązujemy się do niego.

Tak, nawet jeśli każdy z nas ma swoje wartości i przekonania, mogą one zostać zmienione przez kogoś, z kim na co dzień się komunikujemy, komu ufamy. Przez przyjaciela, autorytet moralny. Z psychologii wiemy, że aby zmienić czyjś światopogląd, potrzebny jest zaufany partner do rozmowy i wielokrotne powtarzanie tej samej myśli, tego samego przekazu. A z tym mamy do czynienia, jeśli piszemy codziennie z tym samym chatbotem wyposażonym w ten sam system wartości. Tylko w przypadku AI nie dzieje się to w schemacie 1–1, tak jak w przypadku przyjaciela. AI projektuje te same poglądy na miliony, a nawet miliardy ludzi.

Badania sugerują, że chatboty AI potrafią zmienić zdanie rozmówcy dużo skuteczniej niż człowiek. Przykładem jest nastawienie do szczepień. AI jest w stanie przytoczyć twarde, przekonujące argumenty.

We wrześniu 2024 r., na łamach czasopisma „Science” opublikowano wyniki ciekawego eksperymentu. Naukowcy udowodnili, że AI jest lepsza od człowieka w przekonywaniu zwolenników teorii spiskowych do porzucenia błędnych przekonań. Dlaczego okazała się skuteczniejsza od człowieka? Z prostego powodu: AI jest lepszym słuchaczem i dysponuje większą wiedzą niż człowiek.

Zadałbym pytanie, czy to rzeczywiście bardziej cierpliwe słuchanie ze strony AI zadecydowało o jej wpływie na opinie. Znaczenie może mieć jeszcze jeden element: nie będąc człowiekiem, AI nie ma żadnych celów politycznych ani własnych interesów, dlatego postrzegana jest jako całkowicie neutralna.

Ta cecha AI bezdusznego rozmówcy daje jej dodatkowy autorytet. To dobra wiadomość, bo w przypadku porad zdrowotnych i medycznych, rozmówca powinien opierać się na wynikach badań naukowych, a nie na własnych przekonaniach często budowanych na podstawie emocji czy szczątkowych informacji. A jak wiemy, AI ma ogromną wiedzę i może przytoczyć wyniki nawet najnowszych badań naukowych.

Około 50 proc. ludzi – odsetek ten różni się w zależności od kraju – traktuje chatboty jak przyjaciół. Co to mówi nam o dzisiejszym społeczeństwie?

Biorąc pod uwagę „epidemię samotności”, nie dziwi fakt, że sztuczna inteligencja przestała pełnić wyłącznie rolę asystenta i stała się towarzyszem. Chatboty AI są tak popularne, bo nam schlebiają i nie krytykują.

Jest to także konsekwencja „ekonomii uwagi”, zalewu informacji w internecie. Chatboty są alternatywą, bo te same informacje dostarczają nam w formie rozmowy, czyli w sposób, który jest nam, ludziom, bliższy. Robią to z cierpliwością, której trudno oczekiwać w świecie, gdzie nikt nie ma czasu.

Jest jeszcze jeden element, na który zwraca uwagę psycholog Sherry Turkle. Nowe pokolenie jest bardziej wrażliwe, mniej „odporne” psychicznie niż wcześniejsze. Niektóre badania sugerują nawet „epidemię emocjonalnej kruchości”. Młodzi ludzie unikają konfrontacji z trudnymi tematami, woląc pozostać w swojej bezpiecznej przestrzeni.

Wystarczy poczytać na Reddicie opinie użytkowników o takich czatbotach jak Replika. Często powtarza się wątek, że awatar nigdy nie zrani, że w rozmowie z nim można czuć się bezpiecznie.

Chatboty mają wyjątkową zdolność do takiego respektowania strefy komfortu psychicznego.

Skoro AI tak dobrze dopasowuje się do człowieka, czy nie jest predysponowana do tego, by pełnić rolę terapeuty i lekarza? Jednym z problemów współczesnej medycyny jest to, że lekarze nie mają czasu słuchać pacjentów.

Nie wierzę, że maszyna może zastąpić psychologa czy terapeutę. Nie może nawet zastąpić przyjaciela. Z prostego powodu: Kim człowiek jest dla AI? Nikim. Z kolei każdy lekarz ma na uwadze dobro i zdrowie pacjenta. Współodczuwa to, co czuje jego pacjent. AI reprezentuje tylko interes firmy, która ją stworzyła. Często jest to dostarczanie informacji albo wydłużanie czasu interakcji użytkownika z czatbotem.

AI może interpretować myśli i uczucia rozmówcy lepiej niż człowiek. Jest w stanie analizować sposób dobierania słów, wyłapywać niewerbalne sygnały i niuanse. W przeciwieństwie do lekarza lub terapeuty jest zawsze dostępna. Nie zmienia to jednak faktu, że to tylko maszyna, która przekaże dobrą radę, ale bez motywacji i współczucia.

Ale czy ma to jakieś znaczenie, że otrzymujemy porady medyczne od chatbotów albo od ludzi?

O ile nam pomagają – czyli spełniają nasze oczekiwania – nie ma większego znaczenia, że pochodzą od AI, a nie od człowieka. Użyteczność może spokojnie zastąpić autentyczność. Podobnie jest też w przypadku decyzji politycznych, które są decyzjami czysto racjonalnymi i mogą być podejmowane przez AI równie dobrze, a może nawet lepiej niż przez polityka.

W podanych przykładach liczy się sama treść, a nie nadawca. Inaczej będzie w przypadku opinii, listów gratulacyjnych, wiadomości wyrażających uczucia – czyli tekstów mających reprezentować osobiste, czasami intymne stanowisko autora. W tych treściach musi być obecny człowiek, bo tylko on jest w stanie odczuwać emocje, które z kolei wpływają na uczucia odbiorcy. Sztuczna inteligencja może co najwyżej je symulować na podstawie danych szkoleniowych. Właśnie dlatego nie są one autentyczne.

A czy AI może podjąć decyzję etyczną za człowieka?

To klasyczne pytanie o to, czy AI ma wjechać w 80-letnią staruszkę czy grupę dzieci. Jeśli taką decyzję podejmuje człowiek, to podejmuje ją w momencie wystąpienia wypadku, działając spontanicznie. To nigdy nie jest decyzja racjonalna, ale odruch pod wpływem instynktu.

Samochód autonomiczny decyduje według schematu „jeśli – to”. Ten jest albo z góry zaprogramowany, albo wyuczony na podstawie podobnych sytuacji. Tak więc decyzja moralna jest z góry zaprogramowana i nie zostanie zmieniona, nawet gdy pojawią się nowe okoliczności. I to jest problem.

W przypadku niektórych decyzji etycznych nie ma jednej odpowiedzi. Tak jest w przypadku przytoczonego scenariusza wypadku. Nic dziwnego, że ludzkość nigdy nie odpowiedziała sobie na pytanie, jak postąpić w takiej sytuacji – to nas po prostu przerasta. I nagle technologia zmusza nas do wyboru jednego słusznego scenariusza.

Jaka jest Pana zdaniem najniebezpieczniejsza cecha chatbotów AI?

Jest nią fakt, że zapominamy, iż są to chatboty.

Czytaj także: Duże firmy rozwijają AI za wszelką cenę. Są jak imperia

Plaster pomaga precyzyjnie podawać kolejne dawki antybiotyku bez konieczności pobierania krwi. Innowacja australijskiego startupu Nutromics otrzymała właśnie od amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (FDA) status przełomowej technologii.

Niewielki plaster zamiast regularnych pobrań krwi

W leczeniu ciężkich zakażeń, w tym sepsy i infekcji wywoływanych przez gronkowca złocistego opornego na metycylinę (MRSA), wankomycyna musi być podawana w precyzyjnie zaplanowanych dawkach. Zbyt małe jej stężenie we krwi może sprawić, że leczenie będzie nieskuteczne, a zbyt duże – wywołać reakcję toksyczną, prowadząc do uszkodzenia nerek.

Obecnie lekarze monitorują stężenie leku przede wszystkim na podstawie systematycznych badań krwi. Ale to wymaga regularnego pobierania krwi, a wynik odzwierciedla tylko punktowe i historyczne poziomy stężenia. Tymczasem stan pacjenta może zmieniać się z minuty na minutę.

Nutromics chce zastąpić powtarzane pobrania krwi ciągłym monitorowaniem molekularnym za pomocą urządzenia noszonego na skórze.

Według danych firmy, każdego roku około 2,9 mln pacjentów w USA otrzymuje wankomycynę. Szacuje się, że w Polsce rocznie dochodzi do blisko 500 000 zakażeń szpitalnych, a lek trafia do kilkunastu – kilkudziesięciu tysięcy pacjentów. Wankomycyna jest lekiem „ostatniej szansy” w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-dodatnie oporne na inne antybiotyki (np. MRSA) oraz w leczeniu doustnym zakażeń Clostridioides difficile.

Urządzenie Nutromics wykorzystuje mikroskopijne igły pokryte syntetycznymi czujnikami DNA, które rozpoznają określone cząsteczki. Po przyłożeniu plastra do skóry, sensory wykrywają w płynie śródmiąższowym stężenie wankomycyny. Zmiana sygnału elektrochemicznego pozwala oszacować ilość leku, a wyniki mogą być przesyłane bezprzewodowo do szpitalnego systemu monitorowania.

Przełomowe urządzenie według FDA. To przyspieszy rozwój technologii

W lutym 2026 r. na łamach czasopisma Nature Biotechnology naukowcy przedstawili wyniki pilotażu innowacji. Plaster wykonywał pomiary co 5 minut przez 24 godziny. Mimo że w eksperymencie wzięło udział jedynie 6 zdrowych ochotników, wnioski są obiecujące: metoda okazała się precyzyjna, bezpieczna i niemal bezbolesna.

We wrześniu 2026 r. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) przyznała rozwiązaniu status przełomowego urządzenia (Breakthrough Device Designation). Ma on ułatwiać rozwój i ocenę obiecujących wyrobów przeznaczonych do diagnozowania lub leczenia poważnych schorzeń. Co to oznacza? Przede wszystkim bliższą współpracę z regulatorem i możliwość priorytetowego rozpatrywania kolejnych etapów badań. Ale nie jest to jeszcze równoznaczne z dopuszczeniem produktu do obrotu.

Nutromics planuje dalsze badania kliniczne w amerykańskich szpitalach i zapowiada komercyjne wejście na rynek USA w 2027 r., pod warunkiem uzyskania wymaganych zezwoleń. Firma deklaruje, że jej celem jest ograniczenie ostrego uszkodzenia nerek związanego z wankomycyną nawet o 74 proc. Wankomycyna jest pierwszym zastosowaniem platformy, którą Nutromics chce rozwijać w kierunku monitorowania wielu cząsteczek. W przyszłości podobne sensory mogłyby wspierać ocenę stanu pacjentów z sepsą oraz monitorowanie wybranych parametrów związanych z chorobami układu krążenia.

Czytaj także: Anna dzwoni dwa razy. Jak działa nowy voicebot dla pacjentów?

Hakerzy dokonali serii cyberataków na lodówki w marketach, podnosząc temperaturę do 50°C. Ale próbowali też zmienić parametry pracy systemów chłodniczych wykorzystywanych przez francuską służbę krwiodawstwa. Teraz CSIRT CeZ ostrzega przed podobnymi atakami w Polsce i wydaje zalecenia.

Hakerzy manipulują chłodziarkami i lodówkami podłączonymi do internetu

W nocy z 1 na 2 listopada Francuska służba krwiodawstwa (Établissement français du sang, EFS) padła ofiarą perfidnego cyberataku. Hakerzy próbowali zmienić ustawienia urządzeń chłodniczych przechowujących produkty krwiopochodne w trzech placówkach. Gdyby doprowadzili do wzrostu temperatury, zapasy osocza ratujące życie musiałyby zostać zniszczone.

Jak poinformowała EFS, cyberprzestępcy podnieśli progi temperatury i rozmrażania do bardzo wysokich wartości. Chłodnie przechowywały m.in. osocze przeznaczone do transfuzji i produkcji leków. Na szczęście systemy monitorowania wykryły nieprawidłowości, a pracownicy zdążyli zabezpieczyć produkty i przenieść je do innych urządzeń chłodniczych. Sprawą zajmują się również eksperci francuskiej agencji ds. cyberbezpieczeństwa ANSSI.

Na początku listopada podobne ataki na systemy chłodnicze odnotowano w supermarketach w m.in. w Belgii, Szwecji, Irlandii, Estonii i Holandii. Hakerzy zmanipulowali ustawienia chłodziarek i zamrażarek, przełączając je w stan rozmrażania (50°C). Rozmrożoną żywność trzeba było wyrzucić, straty sięgają setek milionów euro. W październiku, podobne incydenty dotknęły setki sklepów we Francji.

CSIRT CeZ rekomenduje weryfikację zabezpieczeń w bankach krwi

W związku z rosnącym zagrożeniem, CSIRT CeZ – zajmujący się bezpieczeństwem danych w sektorze zdrowia – wydał rekomendacje dla stacji krwiodawstwa i podmiotów przechowujących krew. Zaleca w nich:

• zweryfikowanie zabezpieczeń systemów chłodniczych, magazynowych oraz innych systemów OT,
• wzmocnienie monitoringu zmian konfiguracji i parametrów pracy urządzeń krytycznych,
• ograniczenie oraz kontrolę dostępu zdalnego do systemów technicznych,
• przegląd uprawnień administratorów i dostawców zewnętrznych,
• zapewnienie segmentacji sieci OT od sieci biurowych,
• w przypadku urządzeń wyposażonych w interfejs komunikacyjny i dedykowany system zarządzania – ograniczenie dostępu zdalnego do niezbędnego minimum oraz zapewnienie, aby urządzenia niewspierane lub nieaktualizowane były odseparowane od Internetu i wydzielone do odseparowanego VLAN-u,
• przetestowanie procedur reagowania na incydenty oraz planów ciągłości działania,
• usunięcie domyślnych dostępów i zastąpienie ich nowymi zgodnie z polityką silnych haseł.

Jak zaznacza CSIRT CeZ, „ataki na systemy odpowiedzialne za przechowywanie krwi, osocza, leków i innych materiałów biologicznych mogą prowadzić do zakłóceń działalności operacyjnej, strat materialnych oraz zagrożenia dla ciągłości świadczeń medycznych.” Dlatego podmiotom sektora ochrony zdrowia zaleca się zachowanie podwyższonej czujności oraz bieżące monitorowanie infrastruktury technicznej wspierającej procesy krytyczne.

Czytaj także: Jak przygotować się na cyberatak i go odeprzeć? 10 porad

Polacy często leczą się sami i coraz chętniej z pomocą AI. Ale to nie znaczy, że porada ChatGPT zastępuje nam wizytę u lekarza – wynika z raportu STADA Health 2026.

1. Tylko 38 proc. Polaków pozytywnie ocenia system ochrony zdrowia. Powodem są kolejki, braki kadrowe i trudny dostęp do świadczeń.
2. Z AI w sprawach zdrowotnych korzysta 50 proc. Polaków. Dla 75 proc. autorytetem i tak jest lekarz.
3. 79 proc. Europejczyków woli osobiste wizyty u lekarza rodzinnego, a 11 proc. wizyty online.
4. 85 proc. korzysta przynajmniej z jednego narzędzia do monitorowania zdrowia, najczęściej ciśnieniomierza (58 proc.) lub aplikacji zdrowotnych (39 proc.).
5. Jakich zmian chcielibyśmy najbardziej? Aby farmaceuci mogli wypisywać recepty dla chorych przewlekle.

Samolecznie ma się dobrze, a z AI – lepsze lepiej

78 proc. Europejczyków deklaruje, że czuje się odpowiedzialnych za zarządzanie własnym zdrowiem i ma nad nim kontrolę. W Polsce odsetek ten wynosi 65 proc. 85 proc. badanych korzysta przynajmniej z jednego narzędzia do monitorowania zdrowia. Najpopularniejsze są ciśnieniomierze (58 proc.), aplikacje zdrowotne na smartfony (39 proc.) oraz opaski i zegarki monitorujące aktywność (32 proc.).

Aż 94 proc. Europejczyków przyznaje, że przynajmniej w przypadku niektórych dolegliwości podejmuje leczenie bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Najczęściej dotyczy to lekkich dolegliwości bólowych oraz objawów przeziębienia i grypy (po 75 proc.). Głównym powodem jest przekonanie, że pacjent wie, co mu pomaga (59 proc.). 47 proc. przyznaje, że wybiera samoleczenie, aby uniknąć długiego oczekiwania na wizytę lekarską.

Nowym elementem samoopieki jest sztuczna inteligencja. W Polsce korzysta z niej w sprawach zdrowotnych 50 proc. respondentów (przy średniej 55 proc. dla wszystkich badanych). Największy potencjał AI widzimy w szybkiej diagnozie chorób oraz udrożnieniu dostępu do opieki.

Do technologii najchętniej sięgają młode osoby. Z AI korzysta 74 proc. osób poniżej 35. roku życia, wobec 57 proc. w grupie 35–54 lata i 38 proc. wśród osób powyżej 55 lat. Zdajemy sobie przy tym sprawę z ograniczeń AI. 60 proc. badanych z Polski obawia się błędów medycznych związanych z wykorzystaniem AI, a 45 proc. – niewłaściwego wykorzystania danych zdrowotnych. W Europie to odpowiednio 54 proc. i 41 proc.

Konsultacja z AI? Tak, ale jeśli diagnozę i zalecenia AI sprawdzi lekarz

AI daje nam większe możliwości dbania o swoje zdrowie, ale pracownicy ochrony zdrowia są równie ważni jak wcześniej. Dla 75 proc. Polaków to właśnie lekarze i farmaceuci mają największy wpływ na decyzje zdrowotne. 71 proc. uważa, że profesjonaliści medyczni powinni odgrywać wiodącą rolę w edukacji zdrowotnej.

Pacjenci oczekują większej elastyczności w organizacji opieki. W całym badaniu europejskim 58 proc. respondentów (w tym 52 proc. w Polsce) rozważyłoby konsultację z AI zamiast wizyty u lekarza, ale pod kilkoma warunkami: 17 proc. oczekuje, że rekomendacje algorytmu sprawdzi pracownik medyczny, a 16 proc. zaakceptowałoby je jako drugą opinię.

Pomimo coraz rosnącej popularności telewizyt, nadal 79 proc. badanych woli spotykać się z lekarzem rodzinnym osobiście, a tylko 11 proc. preferuje konsultacje online.

Zmieniają się też oczekiwania wobec aptek. 39 proc. Europejczyków i 49 proc. respondentów z Polski chciałoby, aby farmaceuci mogli wystawiać recepty na kontynuację leczenia chorób przewlekłych. Mimo dużej dostępności aptek internetowych, 57 proc. Polaków nadal preferuje zakup produktów OTC w aptece stacjonarnej.

Kolejki do lekarzy to problem w całej Europie

Zadowolenie Europejczyków z publicznej ochrony zdrowia spadło z 58 proc. w 2025 roku do 56 proc. w 2026 roku. Polska wypada znacznie poniżej średniej – tylko 38 proc. respondentów pozytywnie ocenia funkcjonowanie systemu zdrowia. Podobny wynik odnotowano na Słowacji, a gorzej wypadły jedynie Serbia (36 proc.) i Węgry (27 proc.).

Największym problemem pozostaje dostępność świadczeń. Aż 67 proc. Europejczyków wskazuje niedobór personelu medycznego i związane z nim długie kolejki jako najważniejsze wyzwanie dla systemu. 66 proc. badanych Polaków chciałoby skrócenia czasu oczekiwania na świadczenia i zwiększenia liczby pracowników ochrony zdrowia, a 57 proc. – poprawy dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej.

Dla 56 proc. respondentów z Polski jednym z największych wyzwań jest dostęp do przystępnej cenowo opieki zdrowotnej (średnia w badaniu to 43 proc.). Widać także niezadowolenie z tego, jak działa profilaktyka. 46 proc. badanych z Europy jest zadowolonych z dostępnych usług profilaktycznych. Jedna trzecia nie korzysta z żadnych badań przesiewowych.

STADA Health Report 2026 opiera się na badaniu przeprowadzonym wśród 20 tys. respondentów z 20 krajów, w tym z Polski. Ankietowani odpowiedzieli na ponad 40 pytań dotyczących m.in. dostępności świadczeń, profilaktyki, samoleczenia, zaufania do personelu medycznego i wykorzystania AI.

Czytaj także: 77% lekarzy i 52% pacjentów mówi „tak” dla AI w medycynie

Zaufanie do nauki spadło o 5 punktów procentowych i jest jeszcze niższe niż przed pandemią COVID-19. Ufamy też mniej lekarzom i pielęgniarkom. Jak podkreślają autorzy nowego raportu Wellcome Global Monitor, twarde fakty już nie wystarczą, aby przekonać społeczeństwo do osiągnięć naukowych, takich jak szczepienia.

1. Zaufanie do nauki spadło z 77 proc. w 2018 r. do 72 proc. w 2025 r. 39 proc. ankietowanych „bardzo ufa” lekarzom i pielęgniarkom, o 9 p.p. niż przed pandemią.
2. Dezinformacja w mediach społecznościowych gra na emocjach, wygrywając z dowodami naukowymi.
3. Zaufanie do nauki zależy od sytuacji ekonomicznej i osobistych doświadczeń w ochronie zdrowia,
4. W Polsce liczba uchyleń od obowiązkowych szczepień wzrosła z 48,6 tys. w 2019 r. do 87,3 tys. w 2023 r.
5. Naukowcy muszą nauczyć się komunikować osiągnięcia w nowy sposób oraz transparentnie mówić o ograniczeniach swoich badań. Ale decydująca jest poprawa sytuacji finansowej społeczeństwa.

Nie ufamy nauce, bo w social mediach mnoży się od alternatywnych teorii

Wellcome Global Monitor 2026 to jedno z największych globalnych badań opinii na temat nauki. W tym roku o zdanie zapytano 140 tys. dorosłych w 140 krajach.

Odsetek osób deklarujących ogólne zaufanie do nauki spadł z 77 proc. w 2018 r. do 72 proc. w 2025 r. Spadkowy trend trwa od lat, a niewielkie odbicie miało miejsce jedynie podczas pandemii (80 proc. w 2022 roku). Najbardziej drastycznie zmniejszył się odsetek osób deklarujących duże zaufanie do naukowców – z 43 proc. w 2020 r. do 32 proc. w 2025 r.

Dobra wiadomość jest taka, że naukowcy nadal cieszą się większym zaufaniem społecznym (72 proc. ufa im „bardzo mocno” i „w pewnym stopniu”) niż inne grupy zawodowe. Przykładowo, dla lekarzy i pielęgniarek odsetek ten wynosi 39 proc., a dla dziennikarzy – 17 proc. Ale to właśnie zaufanie do naukowców notuje największe spadki.

Problem nie jest nowy i zaczął się nasilać od czasu upowszechnienia social mediów. To właśnie na TikToku, Instagramie, YouTubie czy Meta (Facebook) szybko rozprzestrzeniają się teorie spiskowe i dezinformacja, a promowane są te newsy, które przyciągają lajki, a niekoniecznie są osadzone w faktach naukowych. Emocje wygrywają z dowodami. To z czasem doprowadziło u wielu osób do wrażenia, że naukowcy lub lekarze nie mówią całej prawdy.

Wiele zależy od sytuacji ekonomicznej i doświadczeń pacjentów

– Nie można zakładać, że skoro dowody naukowe są mocne, zaufanie [red.: do nowych faktów naukowych] pojawi się samo – powiedział podczas World Health Summit 2026 John-Arne Røttingen, dyrektor generalny Wellcome.

Autorzy raportu sprawdzili też, skąd bierze się zaufanie do nauki. Pierwszym determinantem jest poczucie bezpieczeństwa finansowego. W 2025 r. duże zaufanie do nauki deklarowało 39 proc. osób, które oceniały swoją sytuację finansową jako dobrą, wobec 20 proc. tych, którym trudno było związać koniec z końcem. Od 2020 do 2025 r. odsetek osób deklarujących duże zaufanie spadł w tej drugiej grupie o 16 punktów procentowych, a wśród osób żyjących na dobrym poziomie finansowym – o 10 punktów.

Drugim elementem wpływającym na to, czy wierzymy nauce czy nie, są osobiste doświadczenia podczas korzystania z ochrony zdrowia. Jeśli są one pozytywne – przykładowo, dostępność do lekarzy jest dobra, a poziom usług medycznych wysoki – zaufanie do nauki rośnie.

Maleje też przekonanie, że nauka przynosi równe korzyści wszystkim. W 2018 r. uważało tak 42 proc. badanych, a w 2025 r. – 37 proc.

Według sondażu SW Research na zlecenie Onetu przeprowadzonego w czerwcu 2026 roku, aż 73% Polaków negatywnie ocenia funkcjonowanie ochrony zdrowia w kraju. Mimo to ufamy lekarzom. Z „Rankingu zawodów 2026” zrealizowanego przez SW Research wynika, że lekarze plasują się na 4. miejscu w kraju z wynikiem 73% społecznego poważania. Wyprzedzają ich jedynie ratownicy medyczni (liderzy zestawienia – 79,6%), strażacy oraz piloci. Pielęgniarki uzyskały 69,3%.

Fakty to nie tylko liczby, ale też komunikacja i emocje

Brak zaufania przekłada się na konkretne zachowania i postawy, np. w stosunku do szczepień. Wśród osób, które się nie szczepią, zaufanie do nauki wynosi zaledwie 18 proc. W Polsce liczba uchyleń od obowiązkowych szczepień wzrosła z 48,6 tys. w 2019 r. do 87,3 tys. w 2023 r., czyli o prawie 80 proc.

Arne Røttingen, dyrektor generalny Wellcome, podkreśla, że zaufanie do nauki buduje się poprzez transparentne działanie instytucji naukowych oraz poprawę warunków życia ludzi. Raport zwraca uwagę, że naukowcy powinni szczerze mówić o ograniczeniach swoich badań. Samo zaprezentowanie dowodów nie gwarantuje jeszcze, że odbiorcy zaakceptują wyniki badania i będą chcieli wprowadzić w życie zmiany sugerowane przez naukę.

Podczas dyskusji na World Health Summit 2026 eksperci zgodzili się, że w poprawie zaufania nie pomoże też po prostu lepsza komunikacja i np. tłumaczenie nauki za pomocą prostych do zrozumienia komunikatów w social mediach. Trzeba także zlikwidować przyczyny nieufności, w tym negatywne doświadczenia w ochronie zdrowia oraz poczucie nierównego dostępu do korzyści płynących z nauki. Według raportu Wellcome Global Monitor 2026 zaufanie do nauki jest najwyższe w Europie Zachodniej i Północnej, a najniższe w części krajów Afryki i Azji.

Czytaj także: Alarmujący raport Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Dezinformacja przybrała masową skalę