53 kraje – w tym Polska – przyjęły plan e-zdrowia WHO

53 państwa członkowskie WHO Europa – w tym Polska – przyjęły pierwszy w historii plan działań w zakresie zdrowia cyfrowego dla regionu europejskiego Światowej Organizacji Zdrowia na lata 2023–2030. Specjalnie dla OSOZ Polska, szczegóły objaśnia dr David Novillo Ortiz, dyrektor wydziału Danych i Zdrowia Cyfrowego w Regionalnym Biurze Światowej Organizacji Zdrowia dla Europy (WHO/Europe).

Dr Novillo Ortiz, dlaczego WHO opracowała plan działania dla zdrowia cyfrowego?

We wrześniu 2020 r., pod przewodnictwem naszego Dyrektora Regionalnego, biuro regionalne WHO w Europie przyjęło Europejski Program Prac (EPW) „Zjednoczone działania na rzecz lepszego zdrowia.” EPW określa wizję tego, jak WHO może wspierać organy ochrony zdrowia i ludzi w lepszych wyborach dotyczących zdrowia.

Program przewiduje cztery flagowe inicjatywy: zdrowie psychiczne, szczepienia, czynniki behawioralne i zdrowie cyfrowe. To flagowe obszary, ponieważ obejmują wszystkie elementy naszego zainteresowania – od profilaktyki i leczenia raka, po zdrowie psychiczne i rehabilitację.

Narzędzia cyfrowe są integralną częścią każdego funkcjonującego systemu opieki zdrowotnej, a cyfryzację można wykorzystać praktycznie we wszystkich obszarach zdrowia publicznego. Jedną z ważnych cech inicjatywy jest to, że uzupełnia ona działania już wdrożone w różnych krajach i instytucjach partnerskich, ale dostarczając wytycznych technicznych i politycznych, a także wiedzy na temat bezpieczeństwa i skuteczności cyfrowych rozwiązań zdrowotnych.

Dlaczego plan wchodzi w życie właśnie teraz?

Po pierwsze, zdaliśmy sobie sprawę, że rozwiązania cyfrowe okazały się kluczowe podczas pandemii COVID-19. Specjalne systemy umożliwiły nam śledzenie internetowej „infodemii” – rozprzestrzeniania się fałszywych informacji. Ponadto, narzędzia cyfrowe umożliwiły pacjentom ciągły dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej. Mam na myśli rozmowy z lekarzami rodzinnymi, konsultacje online, e-recepty dostępne prosto z domu.

Zgodnie z globalną strategią WHO dotyczącą zdrowia cyfrowego przyjętą w 2020 r., naszym celem jest promowanie cyfrowych systemów zdrowotnych w celu poprawy zdrowia oraz wspieranie krajów w realizacji transformacji cyfrowej oraz w dostosowaniu inwestycji w technologie cyfrowe do potrzeb systemu opieki zdrowotnej.

Czy mógłby Pan wyjaśnić strategiczne działania przedstawione w dokumencie?

W regionalnym planie działań w zakresie zdrowia cyfrowego na lata 2023–2030 określono cztery cele strategiczne względem e-zdrowia. Każdy cel strategiczny obejmuje kilka kluczowych regionalnych obszarów tematycznych, a każdy regionalny obszar tematyczny zawiera szereg działań ilustracyjnych, czyli działań krótkoterminowych, które planujemy aktualizować co dwa lata.

Pierwszy z nich dotyczy „ustalania norm, opracowywania wytycznych technicznych opartych na dowodach i formułowania kierunków wspierania procesu decyzyjnego w zakresie zdrowia cyfrowego.”

Dotyczy on potrzeby promowania świadomości znaczenia zdrowia cyfrowego, prowadzenia badań i gromadzenia dostępnych dowodów, w tym kierowania rozwojem i testowaniem rozwiązań cyfrowych.

Istnieją spore luki dotyczące opartych na dowodach interwencji zdrowa cyfrowego. Dlatego – na podstawie już dostępnych dokumentów – chcemy opracować wytyczne techniczne, abyśmy mogli wspierać państwa członkowskie WHO udostępniając im niezbędną wiedzę.

Drugi cel strategiczny związany jest ze „zwiększeniem zdolności krajów do lepszego zarządzania transformacją cyfrową w sektorze zdrowia i postępem w zakresie umiejętności w zakresie zdrowia cyfrowego”.

Obejmuje wspieranie wdrażania wytycznych technicznych, o których wspomniałem w pierwszym celu strategicznym, opracowywanie lub wzmacnianie polityki w zakresie zdrowia cyfrowego lub przynajmniej zapewnienie, że komponent zdrowia cyfrowego jest częścią ogólnej krajowej polityki lub strategii zdrowotnej. Ponadto jesteśmy w pełni zaangażowani we wzmacnianie umiejętności cyfrowych i budowanie potencjału cyfrowego w populacji, ze szczególnym uwzględnieniem pracowników służby zdrowia.

W przypadku trzeciego celu strategicznego, związanego z „budowaniem sieci oraz promowaniem dialogu i wymiany wiedzy w celu ułatwienia interakcji między partnerami, zainteresowanymi stronami i opinią publiczną, aby kierować agendą innowacji w zakresie zdrowia cyfrowego”, plany obejmują:

• zagwarantowanie koordynacji działań z innymi instytucjami, między innymi Komisją Europejską;
• ułatwienie wymiany dobrych praktyk. Mimo iż mamy stosunkowo dobre dowody na to, co działa w e-zdrowiu, nadal nie wiemy, co się nie sprawdziło podczas wdrażania projektów z zakresu zdrowia cyfrowego;
• utworzenie rady partnerstwa strategicznego na rzecz zdrowia cyfrowego w celu wymiany know-how między organizacjami zajmującymi się zdrowiem cyfrowym oraz naukowymi, dostawcami innowacji a WHO. Ma to być forum dialogu, które pomoże zniwelować przepaść między sektorem publicznym a prywatnym;
• określenie największych wyzwań związanych z wdrażaniem e-zdrowia oraz pomoc w definiowaniu przyszłych priorytetów strategicznych w zakresie danych i zdrowia cyfrowego.

I w końcu czwarty cel strategiczny: „prowadzenie analizy otoczenia w celu zidentyfikowania rozwiązań, które są skoncentrowane na pacjencie i mogą być skalowane na poziomie krajowym lub regionalnym, aby pomóc w kształtowaniu zdrowia publicznego i systemów opieki zdrowotnej w erze cyfrowej”. W ramach tego założenia, będziemy monitorować rozwój i trendy w zakresie rozwiązań cyfrowych. WHO ma ambicję stać się głównym źródłem informacji i doradztwa w zakresie wdrażania innowacji.

Aby utrzymać aktualność wszystkich działań, planujemy co dwa lata przedstawiać państwom członkowskim i partnerom postępy w zakresie priorytetów strategicznych.

Jaki jest więc kolejny krok od przyjętej deklaracji do konkretnych działań?

Plan działania będzie mapą drogową, aby kraje WHO/Europa mogły wspólnie iść naprzód w dziedzinie zdrowia cyfrowego.

Oprócz wieloletniej tradycji WHO we wspieraniu państw w pracy nad zdrowiem cyfrowym na poziomie lokalnym, regionalnym i globalnym, miesiące intensywnej pracy z państwami członkowskimi i partnerami pomogły nam określić rzeczywiste priorytety dla regionu europejskiego.

Spośród 18 kluczowych obszarów regionalnych przedstawionych w planie, zwrócono się do państw o nadanie priorytetów następującym działaniom:

• wzmocnienie umiejętności cyfrowych i budowanie potencjału cyfrowego w społeczeństwie, ze szczególnym uwzględnieniem pracowników służby zdrowia;
• wzmocnienie zarządzania systemami informacji i danymi dotyczącymi zdrowia;
• wspieranie innowacji w zakresie analityki predykcyjnej na rzecz lepszego zdrowia, poprzez zastosowanie big data i sztuczną inteligencję;
• promowanie oraz ułatwianie wymiany dobrych praktyk i doświadczeń w zakresie zdrowia cyfrowego wśród państw członkowskich.

Na podstawie tego prowadzimy obecnie prace nad opracowaniem wytycznych technicznych. Finalizujemy także proces gromadzenia danych w ramach regionalnej ankiety dotyczącej zdrowia cyfrowego, którą wykorzystaliśmy do opracowania tego planu działania i którą planujemy opublikować w formie sprawozdania w pierwszym kwartale 2023 r. Dzięki temu będziemy mogli dowiedzieć się więcej o obecnym stanie zdrowia cyfrowego w Regionie Europejskim.

Jakie instrumenty i narzędzia zostaną wykorzystane do realizacji założeń planu?

W przypadku tego pytania chciałbym odnieść się do przyjętej rezolucji „Leveraging digital transformation for better health in Europe”, w której podkreślono zobowiązania podjęte przez państwa członkowskie i WHO w latach 2023–2030. Państwa-członkowie WHO zostały wezwane do lepszego wykorzystania transformacji cyfrowej w zdrowiu w celu promowania zdrowia i dobrostanu poprzez:

• dostosowanie się do aktualnego środowiska oraz sytuacji i trendów zdrowotnych;
• zapewnienie, że decyzje dotyczące zdrowia cyfrowego i inwestycje w nie są oparte na dowodach i wynikają z rzeczywistych potrzeb;
• wdrażanie niezbędnych zmian w zakresie zasobów finansowych, infrastrukturalnych, ludzkich, organizacyjnych i kulturowych ekosystemu cyfrowego, z poszanowaniem kontekstu krajowego;
• mierzenie umiejętności pracowników służby zdrowia i obywateli w zakresie zdrowia cyfrowego oraz zwiększanie ich umiejętności poprzez programy szkoleń cyfrowych;
• promowanie sprawiedliwości zdrowotnej, równości płci i praw człowieka jako podstawowych wartości;
• ustanowienie zintegrowanego systemu monitorowania, oceny i zapewnienia odpowiedzialności za polityki, plany, programy i interwencje.

Jesteśmy przekonani, że te zobowiązania pomogą nam zrealizować założenia naszego planu działania.

W jaki sposób WHO będzie współpracować z państwami członkowskimi WHO Europe i Komisją Europejską, aby w praktyce wspierać kraje w wykorzystaniu i skalowaniu transformacji cyfrowej?

Od wielu lat pracujemy i współpracujemy z państwami członkowskimi WHO i Komisją Europejską w tym obszarze, a ich wkład w opracowanie planu działania dla e-zdrowia oraz rezolucji był kluczowy.

Region europejski został mocno dotknięty pandemią COVID-19. Bazując na tych doświadczeniach, mamy przed sobą szansę, aby pokazać, że skoncentrowane na ludziach rozwiązania cyfrowe – jeśli zostaną szeroko zaadaptowane – mogą być odpowiedzią na wiele wyzwań w ochronie zdrowia.

WHO otrzymała od państw członkowskich mandat do wykorzystania i zwiększenia skali transformacji cyfrowej dla poprawy zdrowia. Wiemy jednak, że sukces osiągniemy tylko dzięki wspólnej pracy i umieszczeniu pacjenta w centrum godnej zaufania opieki świadczonej cyfrowo. Z tego powodu jeden z celów strategicznych związany jest z budowaniem sieci partnerskiej i wymianą know-how.

Które korzyści wynikające z przyjęcia rezolucji są według Pana najistotniejsze?

Z mojego punktu widzenia istnieje pięć korzyści, które zostaną osiągnięte przez najbliższe dwa lata:

• opracowanie i przekazanie państwom członkowskim wytycznych dotyczących priorytetowych obszarów zdrowia cyfrowego oraz zwiększenie potencjału w tym obszarze;
• zaproponowanie znormalizowanego podejścia do pomiaru umiejętności w zakresie zdrowia cyfrowego na poziomie krajowym i regionalnym;
• wzmocnienie międzynarodowej koordynacji i współpracy;
• zaproponowanie znormalizowanego podejścia do monitorowania zdrowia cyfrowego na poziomie krajowym i regionalnym;
• określenie podejścia mającego na celu wzmocnienie pozycji użytkowników końcowych korzystających z cyfrowych usług zdrowotnych.

Jednak chciałbym podkreślić, że sukces osiągniemy tylko wtedy, gdy po pierwsze, w centrum postawimy każdego człowieka; po drugie, zrozumiemy wyzwania systemu opieki zdrowotnej, w tym potrzeby i trendy zdrowotne; po trzecie, uznamy potrzebę podejmowania decyzji politycznych w oparciu o dane i dowody; i po czwarte, uznamy, że instytucjonalizacja zdrowia cyfrowego wymaga długoterminowego zaangażowania i zintegrowanego podejścia do opieki.

Oprócz przestrzegania tych zasad ważne jest, aby pamiętać, że jest to wysiłek zespołowy i jeśli nie będziemy pracować razem, poniesiemy porażkę.

Czytaj także: Profesor Kolasa o ochronie zdrowia opartej na wartości (value-based medicine)