Chorobę Alzheimera można przewidzieć ze zdjęcia siatkówki

Ryzyko rozwoju choroby Alzheimera można wykryć na wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów. Wystarczy rutynowe badanie oczu.

Siatkówka oka mówi więcej o niezdrowych nawykach niż pacjent

Naukowcy z Uniwersytetu Florydy opracowali model sztucznej inteligencji, który na podstawie obrazu dna oka potrafi wykryć czynniki ryzyka związane z rozwojem choroby Alzheimera. Zdaniem badaczy metoda może pomóc w badaniach przesiewowych, identyfikując osoby wymagające profilaktyki i uważnej obserwacji pod kątem ryzyka choroby Alzheimera.

Model AI analizuje rutynowo wykonywane zdjęcia siatkówki i identyfikuje zmiany wywołane m.in. podwyższonym ciśnieniem tętniczym, paleniem papierosów, spożywaniem alkoholu, bezsennością oraz innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. To potencjalnie tani, nieinwazyjny i bardziej wiarygodny sposób oceny ryzyka niż informacje zbierane wyłącznie podczas wywiadu z pacjentem.

Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, w 2024 r. chorobę Alzheimera i choroby pokrewne zdiagnozowano u 382,6 tys. osób. Rzeczywista liczba chorych jest znacznie wyższa. Szacuje się, że z demencją żyje już około 600 tys. Polaków, z czego blisko 400 tys. cierpi na chorobę Alzheimera. Wielu pacjentów pozostaje niezdiagnozowanych, ponieważ pierwsze objawy rozwijają się powoli i często są mylone z naturalnymi oznakami starzenia.

Alzheimer rozwija się przez dekady, wcześne wykrycie pozwala spowolnić rozwój choroby

– Wiemy, że choroba Alzheimera rozwija się przez dziesiątki lat, ale większość narzędzi diagnostycznych koncentruje się na zmianach w późnym stadium, kiedy na skuteczną interwencję jest już za późno – mówi kierująca badaniem, dr Ruogu Fang z Uniwersytetu Florydy.

Wykorzystanie nowych biomarkerów, takich jak obraz siatkówki, pozwala na identyfikację osób z grupy ryzyka i skierowanie ich na pogłębioną diagnostykę, a następnie wdrożenie działań profilaktycznych, zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian w mózgu.

Obecnie nie ma skutecznego sposobu, który mógłby zapobiec chorobie Alzheimera. Ale coraz więcej badań wskazuje, że wczesne ograniczanie czynników ryzyka – takich jak nadciśnienie, palenie, otyłość czy brak aktywności fizycznej – może opóźnić wystąpienie objawów lub zmniejszyć ryzyko rozwoju demencji. Szacuje się, że choroba Alzheimera zaczyna się rozwijać nawet 15–20 lat przed pojawieniem się pierwszych objawów.

Badania u okulisty jest tańsze i łatwiej dostępne niż rezonans

W badaniu wykorzystano zdjęcia siatkówki ponad 40 tys. pacjentów pochodzących z brytyjskiej bazy danych. Wykorzystując algorytmy uczenia maszynowego, naukowcy zidentyfikowali obszary oka – przede wszystkim naczynia tętnicze oraz nerw wzrokowy – które korelują z najważniejszymi czynnikami ryzyka rozwoju choroby Alzheimera.

Model AI z dużą trafnością przewidywał zarówno cechy biologiczne, takie jak płeć czy ciśnienie tętnicze, jak i elementy stylu życia, w tym palenie papierosów, spożywanie alkoholu oraz problemy ze snem. Autorzy zwracają uwagę, że w dokumentacji medycznej brakuje informacji dotyczących stylu życia lub opierają się one na deklaracjach pacjentów. Mogą one być niewiarygodne, bo wiele osób nie przyznaje się do palenia papierosów albo spożywania alkoholu.

Zdjęcia siatkówki należą do najczęściej wykonywanych badań okulistycznych. Regularnie przechodzą je osoby z cukrzycą, jaskrą czy zaćmą, a coraz częściej wykonuje się je również podczas rutynowych badań wzroku. Ta metoda wykrywania wczesnych czynników ryzyka choroby Alzheimera jest znacznie tańsza i łatwiej dostępna niż obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego czy inne specjalistyczne badania neurologiczne.

We wcześniejszych badaniach naukowcy z Uniwersytetu Florydy wykazali, że na podstawie analizy zdjęć siatkówki można wykryć już rozwiniętą chorobę Alzheimera. Wyniki badań opublikowano 16 czerwca w czasopiśmie Journal of Alzheimer’s Disease.

Czytaj także: 67,2 proc. Polaków nie chce diagnozy od algorytmu