EU AI Act: Jak Europa chce uregulować sztuczną inteligencję?

14 czerwca Parlament Europejski dał zielone światło do dalszych prac nad nową ustawą o sztucznej inteligencji EU AI Act. Najpóźniej na początku 2024 roku odbędzie się głosowanie nad jej końcową wersją. Jeśli zostanie przyjęta, zacznie obowiązywać po upływie 2-letniej karencji. Akt AI przewiduje m.in. cztery poziomy ryzyka AI.

Hamulec czy wentyl bezpieczeństwa dla innowacyjności?

Sztuczna inteligencja (AI) zachwyca umiejętnościami komponowania muzyki, pisania poezji, tworzenia grafik i filmów, naśladowania ludzkiego głosu. Ale wzbudza też obawy. AI może generować na masową skalę trudne do rozpoznania fałszywe wiadomości, manipulować opinią publiczną, dyskryminować podczas ubiegania się o pracę itd.

Dlatego Unia Europejska pracuje nad przepisami regulującymi stosowanie sztucznej inteligencji. Zostaną one ujęte w ambitnym rozporządzeniu AI Act.

16 maja br. komisje Parlamentu Europejskiego zatwierdziły projekt ustawy, a 14 czerwca br. Parlament Europejski opowiedział się za dalszymi pracami nad dokumentem. Zatwierdzenie przez Parlament Europejski jest ważnym krokiem w procesie legislacyjnym, ale ustawa nadal czeka na negocjacje z Radą Europejską, w skład której wchodzą szefowie państw UE. Głosowanie nad końcowym projektem ustawy planowane jest na koniec 2023 lub początek 2024 roku.

Ustawa o sztucznej inteligencji to pierwszy na świecie zestaw zasad zarządzania ryzykiem związanym ze sztuczną inteligencją i próba uregulowania sztucznej inteligencji. Od początku wywołuje ona duże spory. Jej zwolennicy podkreślają, że AI stwarza nowe zagrożenia dotyczące prywatności obywateli i może prowadzić do ukrytych w algorytmach mechanizmów dyskryminacji albo oceny ludzi. Z kolei jej przeciwnicy mówią, że Europa spycha się na margines innowacji, bo kiedy USA i Chiny skupiają się na możliwościach AI i budują na niej nową, cyfrową ekonomię, Stary Kontynent zajmuje się głównie jej regulowaniem.

Twórca ChatGPT, czyli OpenAI, stwierdził niedawno, że firma może nawet zostać zmuszona do wycofania się z Europy – decyzja będzie zależeć od tego, jakie zapisy znajdą się w ostatecznym tekście ustawy.

Cztery poziomy ryzyka

Ustawa wprowadza klasyfikację systemów AI według czterech poziomów ryzyka: od minimalnego do niedopuszczalnego. Poziom niedopuszczalny oznacza, że zastosowanie sztucznej inteligencji jest zakazane. Dotyczy to m.in. systemów podobnych do kredytów społecznych w Chinach, gdzie władze lokalne oceniają obywateli, dzieląc ich na „dobrych” i „złych”. Do tej grupy należą też systemy identyfikacji biometrycznej w czasie rzeczywistym, gdzie sztuczna inteligencja skanuje twarz użytkownika, a następnie automatycznie go identyfikuje. Do systemów niskiego ryzyka zakwalifikowane zostaną m.in. rozwiązania automatyzujące procesy administracyjne oraz te przeznaczone do celów rozrywkowych.

Oprócz tego unijni parlamentarzyści chcą dostosować korzystanie z chatbotów, takich jak ChatGPT, do prawa UE. Systemy sztucznej inteligencji wykorzystywane w kategoriach wysokiego ryzyka, jak zatrudnienie i edukacja – czyli takie, które mają wpływ na życie danej osoby – będą musiały spełniać surowe wymagania.

Za naruszenia grozić będzie kara w wysokości do 6 procent rocznych globalnych przychodów firmy. Jednak przyjęcie AI Act nie będzie takie łatwe. Jednym z wyzwań jest zdefiniowanie, czym jest sztuczna inteligencja. Chodzi o to, aby nie zdusić w zarodku rozwoju korzystnych innowacji powstających na bazie AI. Do tego technologia rozwija się z zawrotną szybkością, a więc prawo trzeba tak skonstruować, aby było aktualne i skuteczne nawet za 10, 20 lat. Z kolei czas pracy nad przepisami, ich ratyfikacja przez kraje członkowskie i okresy przejściowe sumują się w kilka lat. Dlatego niektóre części EU AI Act będą mogły być modyfikowane w przyspieszonym modelu, nie na poziomie parlamentu EU, ale przez komitety pod przewodnictwem Komisji Europejskiej.

Projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji) i zmieniające niektóre akty ustawodawcze Unii Europejskiej można pobrać tutaj.

Czytaj także: Specjalne wydanie czasopisma OSOZ o AI w ochronie zdrowia [POBIERZ ZA DARMO]