Dodano: 16.11.2026

Opracowany przez CSIRT CeZ 34-stronicowy poradnik „Podstawy bezpieczeństwa i ochrony danych w sektorze ochrony zdrowia” ma pomóc placówkom zdrowia wzmocnić poziom cyberbezpieczeństwa. We wnętrzu znalazły się m.in. wskazówki, jak zabezpieczyć dostęp do systemów IT, rozpoznać próby wyłudzenia danych oraz reagować na incydenty w obszarze cyberbezpieczeństwa.
Pierwsza część poradnika dotyczy zarządzania dostępem i tożsamością. CSIRT CeZ zaleca stosowanie haseł o długości co najmniej 16 znaków, unikanie tych samych kombinacji w różnych systemach oraz korzystanie z menedżerów haseł. Hasła nie powinny być przechowywane na kartkach, w plikach tekstowych ani przesyłane pocztą elektroniczną czy SMS-em.
Ważnym elementem ochrony jest uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA), które powinno być włączone wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. MFA można wdrożyć stosując aplikacje uwierzytelniające, klucze sprzętowe U2F oraz rozwiązania biometryczne. Pracownicy powinni korzystać wyłącznie z uprawnień niezbędnych do wykonywania swoich obowiązków. Dostęp byłych pracowników do poczty, intranetu czy VPN powinien zostać niezwłocznie dezaktywowany.
Dużo miejsca poświęcono phishingowi, czyli próbom wyłudzania informacji za pomocą fałszywych wiadomości i stron internetowych. Jak je wykryć? CSIRT CeZ zwraca uwagę na to, aby być wyczulonym na błędy językowe w treści SMS-a albo e-maila (choć zdarzają się coraz rzadziej), podejrzane adresy nadawców, nietypowe załączniki oraz wiadomości wymuszające natychmiastowe działanie, np. grożące zablokowaniem konta.
Pierwsza zasada brzmi: nie otwierać nieznanych załączników i nie klikać w podejrzane linki. Szczególną ostrożność należy zachować wobec plików z rozszerzeniami .exe, .scr czy .js oraz dokumentów Office zawierających tzw. makra. Podejrzanych wiadomości nie należy kasować, ponieważ mogą być potrzebne do analizy incydentu.
Osobny rozdział dotyczy socjotechniki. Cyberprzestępcy mogą podszywać się pod przełożonych, pracowników IT, dostawców usług czy instytucje publiczne. Wykorzystują presję czasu, strach, zaufanie, a nawet wcześniej zdobyte informacje o pracownikach. CSIRT CeZ radzi, aby każdą nietypową prośbę o przelew, zmianę hasła lub udostępnienie dostępu potwierdzić innym kanałem komunikacji.
Kolejna część poradnika dotyczy bezpiecznego korzystania ze sprzętu. Autorzy przypominają o konieczności blokowania ekranów nawet podczas krótkiego odejścia od stanowiska pracy (najlepiej po 1–2 minutach bezczynności), regularnego aktualizowania systemów i aplikacji oraz korzystania wyłącznie z oficjalnych źródeł oprogramowania.
Ostrożność jest konieczna również przy korzystaniu z pendrive’ów i dysków zewnętrznych. Znalezionego pendrive’a nigdy nie podłączaj do komputera – zostaw go na portierni/rejestracji. Jeśli ktoś go zgubił, w ten sposób go znajdzie, a jeśli to umyślna próba zainfekowania komputerów – unikniesz dużych problemów. Nośniki zawierające dane medyczne powinny być szyfrowane i przechowywane w odpowiednio zabezpieczonych miejscach. Ich zagubienie lub kradzież należy niezwłocznie zgłosić.
CSIRT CeZ przypomina także o kopiach zapasowych. Powinny być tworzone regularnie, najlepiej automatycznie, przechowywane w odpowiednich lokalizacjach i szyfrowane. Nie należy trzymać jedynej kopii danych na komputerze, którego dotyczą, ani zapisywać firmowych backupów na prywatnych urządzeniach.
W poradniku znalazły się również wskazówki dotyczące bezpiecznego korzystania z Internetu, przeglądarek i mediów społecznościowych. Pracownicy powinni sprawdzać adresy odwiedzanych stron, aktualizować przeglądarki, ograniczać liczbę rozszerzeń i nie zapisywać haseł w przeglądarce. Nie powinni też publikować informacji o strukturze organizacji ani udostępniać zrzutów ekranu z systemów służbowych.
W przypadku publicznych sieci Wi-Fi zalecane jest korzystanie z VPN, a w miarę możliwości – z udostępniania Internetu przez telefon zamiast przypadkowych hotspotów. Odradza się logowanie do systemów służbowych przez niezabezpieczone sieci.
W dalszej części omówiono kwestie pracy zdalnej. CSIRT CeZ rekomenduje korzystanie wyłącznie z zatwierdzonych przez organizację rozwiązań VPN, szyfrowanie połączeń i unikanie prywatnych tuneli zdalnego dostępu. Służbowy sprzęt nie powinien być udostępniany domownikom, a dokumenty i dane pacjentów nie mogą trafiać do prywatnych chmur, poczty elektronicznej czy komunikatorów.
Jak reagować na incydenty? Niepokojącymi sygnałami świadczącymi o cyberataku mogą być nietypowe komunikaty, nagłe spowolnienie komputera, nieoczekiwane alerty antywirusowe, podejrzane wiadomości czy nieautoryzowana aktywność na koncie.
W przypadku podejrzenia ataku, np. ransomware, pracownik powinien bezzwłocznie odłączyć urządzenie od sieci, wyłączając Wi-Fi lub odpinając kabel sieciowy. Należy zanotować czas wystąpienia zdarzenia, jego szczegóły i podjęte działania, a następnie powiadomić przełożonego lub dział IT. Jeśli to możliwe, warto zachować dowody, np. zrzuty ekranu.
CSIRT CeZ przestrzega przed samodzielnym usuwaniem podejrzanych plików, formatowaniem dysku czy podejmowaniem działań mogących zatrzeć ślady ataku. Pracownicy nie powinni również ponownie otwierać podejrzanych plików.
W przypadku awarii sieci lub systemu informatycznego zaleca się zachowanie spokoju, zgłoszenie problemu do IT i sprawdzenie, czy dotyczy on pojedynczego stanowiska czy całej infrastruktury. W razie potrzeby można korzystać z dokumentacji papierowej lub systemów działających offline, zgodnie z procedurami placówki. Nie należy samodzielnie rekonfigurować sieci, przenosić danych na prywatne urządzenia ani przesyłać informacji medycznych przez prywatne komunikatory.
Oprócz zagrożeń cyfrowych, CSIRT CeZ zwraca uwagę na konieczność fizycznego zabezpieczenia stanowiska pracy. Chodzi m.in. o zamykanie pomieszczeń z danymi, kontrolowanie dostępu do stref z dokumentacją, odpowiednie przechowywanie kluczy, stosowanie zasady czystego biurka i niszczenie dokumentów zawierających dane wrażliwe. Wydruki nie powinny pozostawać w podajnikach drukarek, a podczas skanowania należy dokładnie sprawdzać adres odbiorcy.
Ostatni obszar dotyczy bezpieczeństwa teleporad i wideokonsultacji. Placówki powinny korzystać z zatwierdzonych platform zapewniających szyfrowane połączenia, a rozmowy przeprowadzać w pomieszczeniach gwarantujących prywatność. Nie należy wykorzystywać do tego celu prywatnych komunikatorów ani publicznych sieci Wi-Fi.
Kolejnym elementem jest weryfikacja tożsamości pacjenta podczas telekonsultacji. Przed przekazaniem informacji medycznych należy potwierdzić, z kim prowadzi się rozmowę, np. za pomocą numeru PESEL, daty urodzenia lub innego identyfikatora. Jeśli pacjent chce, aby w teleporadzie uczestniczyła inna osoba, konieczna jest jego wyraźna zgoda. Dokumentacja i ewentualne nagrania z teleporad powinny być przechowywane wyłącznie w zatwierdzonych systemach placówki.
Publikacja jest zbiorem ogólnych wytycznych i dobrych praktyk, a każdy podmiot powinien samodzielnie przeanalizować własne potrzeby, specyfikę przetwarzanych danych i wykorzystywane systemy, a przed wdrożeniem zaleceń skonsultować się z ekspertami z zakresu prawa i technologii.
Kliknij tutaj, aby pobrać „Podstawy bezpieczeństwa i ochrony danych w sektorze ochrony zdrowia”