Krajowy Plan Transformacji 2027–2031. Plany dla zdrowia

1 stycznia 2027 r. w życie wejdzie Krajowy Plan Transformacji (KPT) na lata 2027–2031. Ministerstwo Zdrowia planuje m.in. nowe opcje profilaktyki na IKP, wdrożenie Systemu Informacyjnego Zdrowia Publicznego oraz centralnej Ewidencji Potencjału Świadczeniodawcy (EPS). Wzmocniona zostanie opieka koordynowana w onkologii i kardiologii oraz rola telemedycyny.

Ludność w dół, zachorowalność w górę

KPT zaczyna się od diagnozy sytuacji demograficznej. Polska, podobnie jak inne kraje UE, starzeje się w szybkim tempie. Według prognoz GUS, do 2040 roku liczba ludności spadnie do ok. 35 mln. W 2060 roku będzie to już tylko 31 mln. Równolegle rośnie udział osób 65+, przy wolniejszym wzroście długości życia w zdrowiu. Oznacza to zwiększone zapotrzebowanie na opiekę długoterminową, geriatryczną i paliatywną oraz nieustannie rosnące wydatki na finansowanie systemu.

Największym wyzwaniem epidemiologicznym (i finansowym) będą choroby przewlekłe. W 2023 r. choroby układu krążenia i nowotwory odpowiadały łącznie za 64 proc. wszystkich zgonów. Prognozy do 2040 i 2050 r. pokazują dalszy wzrost zapadalności na raka płuca, raka jelita grubego oraz chorobę niedokrwienną serca. Rośnie też skala problemów zdrowia psychicznego, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży, oraz ryzyko nawrotu chorób zakaźnych w związku ze spadkiem wyszczepialności.

W transformacji systemu znajdującego się pod presją finansowo-organizacyjną mają pomóc rozwiązania cyfrowe wspierające profilaktykę, diagnostykę i koordynację leczenia.

E-zdrowie wrośnie głęboko w sektor zdrowia

W KPT cyfryzacja została wpisana w działania horyzontalne, czyli takie, które mają przenikać wszystkie segmenty systemu. Dokument kładzie nacisk na rozwój e-usług i telemedycyny oraz budowę centralnych systemów informatycznych, takich jak Ewidencja Potencjału Świadczeniodawcy. Rozwój e-zdrowia ma wspierać:

• wyrównywanie dostępu do świadczeń w regionach peryferyjnych,
• zwiększenie efektywności wykorzystania zasobów,
• poprawę jakości i bezpieczeństwa opieki,
• wzmocnienie roli profilaktyki.

Plan zakłada dalszy rozwój Internetowego Konta Pacjenta jako podstawowego kanału komunikacji z pacjentem. IKP, obecnie wykorzystywane przede wszystkim do udostępniania dokumentacji medycznej, będzie uzupełniane o funkcje profilaktyki. KPT opisuje to tak:

„Istnieje ciągła potrzeba rozwijania systemu e-zdrowia. IKP zostanie rozszerzone o dodatkowe moduły pozwalające na gromadzenie wiedzy o indywidualnych ryzykach zdrowotnych, przekazywanie informacji pomiędzy realizatorami działań profilaktycznych, komunikację z pacjentem, rejestrację zdarzeń czy zarządzanie swoimi działaniami z zakresu profilaktyki w czasie rzeczywistym w oparciu o algorytmy tworzące indywidualną ścieżkę pacjenta na podstawie zidentyfikowanych, spersonalizowanych ryzyk.”

IKP posłuży do zapraszania osób z grup ryzyka na badania profilaktyczne oraz do realizacji programów takich jak „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”.

Obecnie zgłaszalność na badania przesiewowe, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach i wśród mężczyzn, jest bardzo niska. Dlatego MZ planuje system elektronicznych zaproszeń na badania cytologiczne, mammograficzne i kolonoskopowe. Cyfrowe narzędzia mają również wspierać kampanie profilaktyczne w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej (NSO) i Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia (NPChUK). Plan zakłada realizację co najmniej 40 ogólnopolskich kampanii w ciągu 5 lat, przy wykorzystaniu mierników takich jak zasięg w mediach społecznościowych czy wskaźniki dotarcia do grup docelowych.

System Informacyjny Zdrowia Publicznego

W dokumencie MZ zapowiada stworzenie Systemu Informacyjnego Zdrowia Publicznego. Ma on usprawnić koordynację działań w zakresie zdrowia publicznego, integrować dane oraz wspierać monitorowanie efektów interwencji zdrowotnych. Dotąd inicjatywy w tym obszarze są realizowane chaotycznie, a ich efekty nie są mierzone. Plan wskazuje na potrzebę integracji danych epidemiologicznych i środowiskowych oraz włączenia zdrowia środowiskowego do polityki zdrowotnej. To kierunek spójny z wdrażaniem Europejskiej Przestrzeni Danych dotyczących Zdrowia.

Kolejnym nowym projektem jest wdrożenie centralnego systemu teleinformatycznego – Ewidencji Potencjału Świadczeniodawcy (EPS). System ma dostarczać aktualnych danych o zasobach kadrowych, sprzętowych i organizacyjnych podmiotów leczniczych. EPS będzie wspierać racjonalne planowanie inwestycji, alokację środków publicznych oraz decyzje o tworzeniu lub przekształcaniu oddziałów. W połączeniu z już dostępnymi mapami potrzeb zdrowotnych oraz koncepcją Podstawowych Regionów Zabezpieczenia, system umożliwi precyzyjne zarządzanie świadczeniami, a w efekcie – bardziej racjonalne wydatkowanie środków na zdrowie.

Odwrócona piramida, opieka koordynowana, telemedycyna

O cyfryzacji jest też mowa w aspekcie odwróconej piramidy świadczeń, zakładającej przesunięcie ciężaru opieki z poziomu szpitalnego do POZ i AOS. Spójność finansowania ze ścieżką kliniczną pacjenta wymaga dostępu do danych w czasie rzeczywistym, monitorowania jakości oraz oceny efektów leczenia.

Rozwój opieki koordynowanej, w tym w kardiologii i onkologii, będzie się opierał na elektronicznych kartach (e-DILO w onkologii oraz e-KOK – Elektroniczna Karta Opieki Kardiologicznej) oraz systemach raportowania. Narzędzia cyfrowe mają umożliwić lepsze zarządzanie procesem leczenia, ograniczając dublowanie badań i skracając czas potrzebny na diagnozę.

Dotąd traktowana po macoszemu telemedycyna ma wrócić do łask. KPT zwraca uwagę na wyludnianie się małych miejscowości, w których zaczyna brakować lekarzy. W efekcie powstają tzw. „białe plamy” w dostępie do świadczeń. Opiekę nad pacjentami przewlekle chorymi i seniorami oraz na obszarach wiejskich mają wspierać zdalne konsultacje, systemy monitorowania parametrów zdrowotnych oraz rozwój Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej.

KPT przewiduje bieżące monitorowanie realizacji działań wraz z określonymi wskaźnikami. W przypadku zdrowia publicznego zakłada się m.in. realizację co najmniej 90 proc. zadań ujętych w Narodowym Programie Zdrowia 2027–2031 oraz wydatkowanie co najmniej 750 mln zł na jego realizację. Cyfryzacja ma wspierać dostęp do usług i jednocześnie pomagać mierzyć efekty i korygować polityki zdrowia, stając się narzędziem kontroli jakości, efektywności i transparentności wydatkowania środków publicznych.

Czytaj także: Nowa ustawa wprowadzi 8 kolejnych narzędzi e-zdrowia