Roboty medyczne w Polsce są rzadko stosowane [RAPORT]

Robotyka medyczna jest jednym z najszybciej rozwijających się segmentów technologii w opiece zdrowotnej. Jednak z najnowszego raportu Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej Wyrobów Medycznych POLMED wynika, że w Polsce zastosowanie robotów medycznych jest nadal marginalne. Jego autorzy rozprawiają się też z krążącymi od lat mitami na temat operacji robotycznych.

Co to są roboty medyczne?

Roboty medyczne to „sterowane maszyny manipulacyjne lub lokomocyjne wykorzystywane w celach medycznych, przede wszystkim terapeutycznych lub diagnostycznych”. Można je podzielić na dwie główne kategorie:

• Roboty wspierające personel medyczny, np. systemy chirurgiczne, roboty laboratoryjne i diagnostyczne, roboty wspierające farmakoterapię oraz roboty organizacyjne (np. transportowe, dezynfekcyjne).
• Roboty wspierające pacjenta, np. protezy robotyczne, egzoszkielety czy roboty rehabilitacyjne.

Najbardziej rozpowszechnione są kompleksowe systemy chirurgiczne, umożliwiające precyzyjne operacje minimalnie inwazyjne, oraz roboty diagnostyczne i laboratoryjne, które usprawniają analizę próbek i przyspieszają proces diagnostyczny.

Pozytywnym efektem zastosowania systemów chirurgii robotycznej jest nie tylko poprawa wyników klinicznych, ale także ograniczenie kosztów m.in. w postaci skrócenia czasu trwania zabiegów. Do najważniejszych zalet należą:

• Większa precyzja zabiegów, co przekłada się na niższe ryzyko powikłań,
• Mniejsza inwazyjność operacji, co skutkuje szybszą rekonwalescencją,
• Zmniejszenie obciążenia fizycznego personelu medycznego,
• Ograniczenie kosztów długoterminowej opieki zdrowotnej, dzięki skróceniu hospitalizacji i zmniejszeniu liczby ponownych interwencji.

Coraz więcej robotów w Polsce, ale nadal ograniczone finansowanie

Z raportu POLMED-u wynika, że Polska wciąż pozostaje w tyle pod względem zastosowania robotów medycznych. W 2022 roku liczba operacji z wykorzystaniem robotów chirurgicznych na milion mieszkańców była ponad pięciokrotnie niższa niż w Niemczech, Wielkiej Brytanii czy Australii oraz dwudziestokrotnie niższa niż w Stanach Zjednoczonych.

W Polsce najczęściej stosowane roboty medyczne znajdują się w prywatnych placówkach lub w największych szpitalach publicznych, które mogą pozwolić sobie na ich finansowanie. Barierą dla szerszego wdrożenia są głównie kwestie ekonomiczne, w tym wysoki koszt zakupu oraz eksploatacji robotów, a także brak refundacji tego typu zabiegów przez NFZ. Narodowy Fundusz Zdrowia płaci jedynie za operacje robotycze w 3 wskazaniach: usunięcie gruczołu krokowego wraz z guzem (prostatektomia radykalna), leczenie chirurgiczne nowotworu błony śluzowej macicy oraz raka jelita grubego.

Tymczasem – jak sugerują autorzy raportu – istnieje wiele obszarów, w których zastosowanie robotów mogłoby przynieść największe korzyści. Wśród nich znalazły się m.in.:

• Chirurgia wątroby,
• Cześciowa nefrektomia,
• Chirurgia raka płuca,
• Operacje kręgosłupa,
• Endoprotezoplastyka stawu kolanowego i biodrowego,
• Kompleksowe zabiegi wewnątrzczaszkowe.

Kolejną barierą hamującą rozwój robotyki medycznej w Polsce jest niedobór dedykowanych programów szkoleniowych dla chirurgów, co sprawia. W efekcie brakuje kadry medycznej przygotowanej do obsługi nowoczesnych systemów robotycznych.

Co zrobić, aby roboty medyczne były częściej stosowane?

Aby pacjenci mieli dostęp do najnowocześniejszych technologii operacyjnych potrzebne jest przede wszystkim rozszerzenie publicznego finansowania – sugerują eksperci POLMED-u. Raport postuluje szereg zmian, dzięki którym będziemy mogli nadgonić dystans dzielący nas do liderów zastosowania robotów medycznych.

Rekomendacje dla regulatora i płatnika publicznego:

• System finansowania publicznej opieki zdrowotnej powinien iść w kierunku koncepcji opieki zdrowotnej opartej o wartość – wspierałoby to adopcję rozwiązań robotycznych, które często wykazują swoją przewagę ekonomiczną nad standardowymi metodami w długim okresie czasu.
• Do czasu wdrożenia koncepcji opieki zdrowotnej opartej o wartość należy wspierać zastosowania robotyczne poprzez ich indywidualną wycenę w ramach jednolitych grup pacjentów.
• Cennym elementem porządkującym rynek byłoby określenie czytelnej i przewidywalnej strategii i oczekiwanego przez organy administracji docelowego modelu rozwoju tego segmentu.
• Potrzeba monitorowania jakości procedur robotycznych np. poprzez wdrożenie rejestrów zabiegów robotycznych i docelowe powiązanie finansowania z wynikami terapii.

Rekomendacje dla personelu medycznego:

• Zadaniem pracowników służby zdrowia jest otwarta i przejrzysta komunikacja z pacjentami na temat zastosowań robotycznych.
• Wypracowanie odpowiednich zachęt i warunków do podwyższania kwalifikacji operatorów, nadzoru i możliwości doskonalenia umiejętności.

Rekomendacje dla instytucji finansujących:

• Upowszechnienie różnorodnych modeli finansowania, jak np. umowy o zakupach grupowych, leasingi i wypożyczenia, ustalenia dotyczące finansowania długoterminowego lub partnerstwa.
• Możliwość finansowania wykorzystania używanych robotów medycznych w zainteresowanych tego typu produktami ośrodkach.

Rekomendacje dla uczelni i towarzystw naukowych:

• Wprowadzenie podstawowego modułu nauczania na uczelniach publicznych, który wspierałby edukację w zakresie możliwości urządzeń robotycznych, ale nie zastąpiłby dedykowanych szkoleń technicznych.
• Wprowadzenie np. dedykowanych sekcji lub grup roboczych, np. w ramach towarzystw naukowych, których celem byłoby stałe monitorowanie stanu rozwoju rynku robotycznego w danej dziedzinie i poszukiwanie możliwości poprawy możliwości szkoleniowych personelu.

Mity na temat robotów medycznych

Raport rozprawia się też z krążącymi od lat mitami na temat robotów medycznych w medycynie. Przykładowo, że roboty są kupowane nie z potrzeby, ale tylko dla prestiżu i z powodu dostępnych na nie środków unijnych, dopłat i refundacji. Według autorów, decyzje o zakupie tych urządzeń są podejmowane na podstawie ich rzeczywistych korzyści klinicznych. Świadczy o tym chociażby fakt, że do czasu wprowadzenia dedykowanych wycen publicznych operacji robotycznych większość tego typu procedur miała miejsce w sektorze prywatnym i w większości była finansowana z kieszeni pacjenta. Przykładowo, w 2019 r. sektor ten odpowiadał za 71% operacji robotycznych w Polsce.

Innym błędnym przekonaniem jest, że brakuje dowodów na przewagę procedur robotycznych wobec alternatywnych sposobów przeprowadzania zabiegów. W raporcie czytamy, że istnieje już obszerna i nadal rozwijająca się literatura naukowa badająca przewagę technologii robotycznych w medycynie w porównaniu do standardowych metod. Według jednej z analiz, co roku powstaje już ponad 2500 badań naukowych nt. robotów medycznych w obszarze medycyny (nie wliczając obszernej literatury z obszaru inżynierii).

Przeciwnicy robotyki argumentują też, że wykorzystanie robotów się nie opłaca. Tymczasem analizy pokazują, że choć koszt samej procedury robotycznej może być wyższy, korzyści w wybranych zastosowaniach są znaczące. Jedną z podstawowych z nich jest analiza efektywności kosztowej, którą zwykle mierzy się kosztem uzyskania dodatkowego roku życia pacjenta skorygowanego o jego jakość. Tego typu analizy bierze pod uwagę m.in. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji m.in. dopuszczając technologię medyczną do refundacji. Zestawienie tego typu badań stwierdza, że 27 z 33 z nich (82%) uznaje, że operacje w asyście robota są (lub pod pewnymi warunkami mogą być) efektywne kosztowo.

Często krążą też opinie, że zakupione przez szpitale w Polsce roboty stoją i nie pracują. Prawda jest taka, że brak jest informacji o robotach w Polsce, które w ogóle nie są używane. Przykładowo, dla operacji robotycznych w 2023 r. średnia liczba zabiegów na ośrodek wyniosła ponad 17041. W ośrodkach, w których wykorzystywane są roboty zabiegi robotyczne przeprowadzane były średnio co 2 dni.

Pobierze pełny raport na temat robotyki medycznej w Polsce