Co trzeci pacjent sięga do AI po wsparcie psychiczne

AI może być dobrym partnerem do rozmów o zdrowiu psychicznym i redukować poczucie samotności, ale często jedynie wzmacnia negatywne zachowania i uzależnia – wynika z nowego badania Amerykańskiego Stowarzyszenia Psychologicznego „Chatboty a zdrowie psychiczne”.

• 77 proc. psychologów deklaruje, że ma pod swoją opieką pacjentów korzystających z AI, głównie do samodiagnozy i wsparcia terapii.
• 49 proc. dostrzega pozytywny wpływ chatbotów na chorych. Przykładowo, redukują poczucie samotności.
• 97 proc. obawia się, że AI może wzmacniać negatywne zachowania.
• AI może osłabiać krytyczne myślenie i relacje społeczne, a także wzmacniać nieadaptacyjne zachowania pacjentów.
• Część terapeutów twierdzi, że w przyszłości AI może ich zastąpić, a pacjenci szukający wsparcia psychicznego będą preferować chatboty.

Pacjenci rozmawiają z AI, bo AI jest blisko, cierpliwie słucha i empatycznie odpowiada

APA, American Psychological Association, przeprowadziła ankietę wśród ponad 1 200 licencjonowanych psychologów w USA na temat wykorzystania AI przez pacjentów. Wyniki zaskakują.

77 proc. psychologów przyznaje, że mają pod opieką pacjentów, którzy korzystają ze sztucznej inteligencji, najczęściej do samodiagnozy (39 proc.), wzmocnienia samodyscypliny (34 proc.) oraz w charakterze asystentów terapii (33 proc.). Jak podkreślają autorzy, faktyczna liczba chorych sięgających do AI jest prawdopodobnie znacznie większa – badanie obejmuje tylko osoby pozostające pod opieką psychologiczną.

35 proc. psychologów twierdzi, że ich pacjenci traktują sztuczną inteligencję jako specjalistę zdrowia psychicznego. Prowadzą rozmowy z chatbotami dla rozrywki (33 proc.), aby nawiązać przyjaźń (22 proc.) albo relację intymną (13 proc.).

Nawet jeśli pacjenci korzystają z chatbotów konsumenckich, jak ChatGPT albo Claude – które nie są dostosowane do celów terapeutycznych – psychologowie dostrzegają pozytywny wpływ chatbotów. 71 proc. stwierdziło, że ich pacjenci rozmawiali z chatbotem na temat swojego zdrowia psychicznego, a 68 proc. zauważyło, że pacjenci czuli się docenieni i wspierani przez AI. Aż 49 proc. psychologów doszło do wniosku, że chatboty mają pozytywny wpływ na ich pacjentów. Przeciwnego zdania jest 25 proc. ankietowanych. Wśród szkodliwych aspektów rozmów z chatbotami wskazano uzależnienie od AI oraz fałszywe przekonania związane z chatbotem (15 proc.).

Chatboty mogą rozleniwiać pacjentów i wzmacniać niezdrowe zachowania

Psychologowie ostrożnie podchodzą do AI. 97 proc. uznało, że chatboty mogą wzmacniać negatywne zachowania, a 94%, że nie są one w stanie leczyć zaburzeń psychicznych, bo nie dostrzegają ważnych niuansów choroby. 89 proc. obawia się, że chatboty mogą nieumyślnie zachęcać chorych do samookaleczania – sztuczna inteligencja nie jest w stanie rozpoznać, że użytkownicy przeżywają kryzys. Ponad dziewięciu na dziesięciu psychologów nie ufa firmom technologicznym tworzącym chatboty w sprawach związanych z ochroną danych pacjentów dotyczących zdrowia psychicznego.

Zdecydowana większość podkreśla też ryzyko związane z poleganiem na sztucznej inteligencji jako jedynym źródle porad zdrowia psychicznego. Sztuczna inteligencja jest wygodna w użyciu, dlatego pacjentom łatwiej jest zwrócić się do AI zamiast korzystać z własnej kreatywności lub umiejętności podejmowania decyzji. Ponad czterech na pięciu psychologów uznało, że wykorzystywanie AI przez pacjentów może prowadzić do osłabienia umiejętności krytycznego myślenia.

I choć 55 proc. zgodziło się, że chatboty mogą potencjalnie zredukować poczucie samotności, 93 proc. jest zdania, że towarzystwo AI może negatywnie wpłynąć na zaangażowanie społeczne użytkowników. Pacjenci mogą wpaść w „pułapkę pochlebstwa”, w której przychylny charakter sztucznej inteligencji wzmacnia nieadaptacyjne myśli pacjenta oraz tzw. zachowania unikowe. Pacjenci, którzy przed konsultacją z psychologiem zwracają się do AI w celu uzyskania porady lub diagnozy, są mniej otwarci na zalecenia psychologa, jeśli są one sprzeczne z opinią AI.

Dodaj do zaufanych źródeł Google Śledź nasze artykuły w wiadomościach Google.

AI nie zastąpi psychologów, ale ci mają o to obawy

Ponad 54 proc. psychologów stwierdziło, że nie ma zastrzeżeń co do korzystania przez niektórych pacjentów z chatbotów w charakterze uzupełniającym. Tylko niewielki procent korzysta z AI w życiu zawodowym i prywatnym, a 26 proc. ocenia swoją wiedzę na temat AI jako dobrą lub bardzo dobrą.

Psychologowie, którzy często korzystają z AI, mają zazwyczaj bardziej pozytywne nastawienie do jej stosowania przez pacjentów. 47 proc. badanych jest zdania, że sztuczna inteligencja prawdopodobnie zwiększy skuteczność specjalistów ds. zdrowia psychicznego w leczeniu pacjentów, a 40% wyraziło optymizm co do tego, że chatboty będą w stanie pomóc pacjentom, którzy nie mają dostępu do profesjonalnej opieki.

24 proc. badanych uważa, że w przyszłości pacjenci będą preferować chatboty terapeutyczne na niekorzyść specjalistów ds. zdrowia psychicznego.

Najważniejsze zasady korzystania z chatbotów do wsparcia psychicznego

• Nie traktuj AI jako substytut lekarza. Chatbot może być pomocą, ale nie powinien być jedynym źródłem wsparcia.
• Weryfikuj informacje. AI może brzmieć przekonująco i powoływać się na wiarygodne źródła, a mimo to podawać błędne lub niepełne informacje.
• Nie używaj AI do samodzielnej diagnozy. Chatbot może pomylić codzienne problemy z objawami zaburzeń psychicznych i zaproponować niewłaściwe rozpoznanie lub leczenie.
• Wykorzystuj AI do przygotowania się do wizyty. Chatbot pomaga uporządkować myśli i przygotować pytania dla lekarza, ale informacje przekazywane przez AI nie powinny zawierać danych osobowych.
• Powiedz specjaliście, że korzystasz z AI. Pozwoli to ocenić, czy uzyskane informacje są zgodne z celami leczenia i jak lepiej włączyć chatbota do terapii.
• Nie myl chwilowej ulgi z długotrwałą poprawą zdrowia. AI może udzielić odpowiedzi, które dają poczucie akceptacji lub poprawiają samopoczucie, ale nie oznacza to, że ma trwały efekt terapeutyczny.
• AI zawsze będzie ci schlebiać. Odpowiedzi chatbotów opierają się na wzorcach matematycznych. Nie rozumieją one sytuacji chorego.
• Nie podejmuj ważnych decyzji wyłącznie na podstawie odpowiedzi chatbota. Skonsultuj je ze specjalistą.

Czytaj także: ChatGPT z nową opcją „Zdrowie” zna cię lepiej niż lekarz